Menselijke maat

Een van de interessantere punten uit het 'gedachtegoed van Pim' was zijn pleidooi voor kleinschaligheid. In onderwijs en zorg moet de menselijke maat terug, betoogde hij....

Ook de nieuwe regering zegt naar kleinschaligheid te streven, in elk geval in het onderwijs. Terecht: ouders, docenten en leerlingen zijn niet gebaat bij mammoet-instellingen, waar de anonimiteit zo groot is dat er bij de ingang metaaldetectoren geplaatst moeten worden. Uit een deze week gepubliceerd onderzoek van het Nationaal Instituut voor Zorg en Welzijn (NIZW) blijkt echter dat er geen simpel verband is tussen schoolgrootte en sociale problemen. Op kleine scholen wordt zelfs meer gepest en gevochten dan op middelgrote en grote scholen.

Op het eerste gezicht lijkt deze bevinding tegen de intuïtie in te gaan. Maar wie de geschiedenis van de individualisering kent, zal zich er niet over verbazen. De kleinschalige, verzuilde samenleving van weleer - die nu zo wordt gemythologiseerd en geromantiseerd - is verdwenen omdat burgers zich eraan onttrokken zodra ze de kans kregen. Echte kleinschaligheid wordt vaak als verstikkend ervaren. Bovendien is het moeilijker om conflicten te ontlopen naarmate mensen meer op elkaar zijn aangewezen.

Niettemin concludeert ook het NIZW dat schaalvergroting in het onderwijs uit de hand is gelopen. Leerlingen van grote scholen hebben een lager welbevinden en zijn minder gemotiveerd dan leerlingen van middelgrote scholen. Bovendien is de afstand tussen management en docent er vaak te groot, zo blijkt uit het onderzoek. Het management is bezig met beheersmodellen en onderwijsvernieuwingen die niet door de docentenstaf worden gedragen. Daardoor krijgen leraren het gevoel dat zij te weinig invloed op het schoolbeleid hebben.

Schaalvergroting werd aan beide zijden van het politieke spectrum gekoesterd. Het liberale efficiency-denken liet zich moeiteloos verbinden met het planmatige ingenieurssocialisme ter linkerzijde. Niet alleen Fortuyn, maar bijvoorbeeld ook de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling, heeft erop gewezen dat hierdoor de menselijke maat uit het oog is verloren. Het NIZW-onderzoek is enerzijds een bevestiging van deze gedachte, anderzijds een nuttige aanvulling: men kan niet simpelweg terug naar vroeger door overal kleine schooltjes te creëren. Nostalgie is een slechte raadgever.

Toch ligt hier een mooie taak voor de christen-democraten met hun voorliefde voor het maatschappelijk middenveld. Juist zij kunnen Nederland verlossen van publieke mammoet-instellingen die het contact met werknemers en burgers zijn kwijt geraakt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden