Menemlandia, familiesage zonder end

Al meer dan tien jaar is ex-president Carlos Menem de hoofdpersoon in de populairste reality soap van Argentinië. De Menems brengen het drama vol professionele routine: zij zijn gewend hun eindeloze reeks strapatsen voor het oog van de camera's op te voeren, ook nu hun leider huisarrest heeft....

p een van de bureaus op de benedenverdieping van de villa in Don Torcuato staat een foto van Zulemita die Menems blik trekt telkens wanneer hij erlangs loopt. De vrienden die hem nog geregeld bezoeken, bezweren dat het Menem moeite kost zich goed te houden. Hij is continu triste, en het scheelt weinig of hij schiet vol bij de aanblik van zijn oogappel.

Zulemita wil niets meer weten van haar vader Carlos Menem. En de Argentijnse ex-president heeft het al zo zwaar door het huisarrest dat de rechter hem heeft opgelegd, door de beschuldiging dat hij de leider van een criminele organisatie is, door het predikaat van supercorrupt dat hem is opgedrukt. Op zijn 71ste verjaardag, vorige week, leefde zijn hoop op, maar zelfs op deze moeilijke dag liet 'het licht in zijn ogen' na de telefoon op te pakken om Papi te feliciteren.

Het beeld zoomt in op de door verdriet overmande hoofdrolspeler en verstilt.

Argentinië slikt, ook al zijn de meeste kijkers van mening dat de ex-president zijn verdiende loon krijgt. Maar kon de boef JR in de oude tv-serie Dallas niet ook af en toe op mededogen rekenen? En wat was JR vergeleken bij Carlos Menem, al meer dan tien jaar lang de hoofdpersoon in de populairste reality soap van Argentinië, de familiesage zonder end die ook wel bekend staat als Menemlandia. Het is een soap die alle beproefde ingrediënten bevat.

Samenvatting van het voorafgaande. Een grote familie die door financiële manipulaties van enkele leden enorme rijkdom heeft vergaard. Een clanhoofd dat het tot president schopt. Intriges en slaande ruzies tussen president (en vervolgens ex-president), vrouw (en vervolgens ex-vrouw), dochter, en nieuwe geliefde (vervolgens nieuwe vrouw), terwijl op de achtergrond een leger zwagers en schoonzussen met misdadige activiteiten de zakken vult. Stand van zaken op dit moment: de clanleider in huisarrest, de hoofdzwager in de gevangenis, een bikkelharde guerrilla tussen dochter en nieuwe vrouw van vader, en ex-vrouw die de clanleider beschuldigt van medeplichtigheid aan de moord op zijn eigen zoon.

De Menems brengen het drama vol overtuiging en professionele routine. Al meer dan tien jaar zijn zij gewend de eindeloze reeks strapatsen van hun leider en de rest van de familie voor het oog van de camera's op te voeren. Willen de president en zijn vrouw elkaar naar de keel vliegen, dan bellen zij eerst de televisieploegen. Wil Zulemita duidelijk maken dat haar vader dood kan vallen, dan knipt zij met haar vingers om de journalisten te ontbieden.

Zo was het in de tien jaar dat Carlos Menem president van Argentinië was, en zo is het nu hij al weer twee jaar ambteloos burger is en huisarrest heeft op beschuldiging van wapensmokkel en illegale verrijking. De schrijver Mempo Giardinelli blijft zich erover verbazen: 'Bijna twee jaar na zijn vertrek als president speelt Menem nog altijd de hoofdrol. Hij geniet zelfs een zekere sympathie: hij is een beetje de gek van de familie die geen week verzuimt een schandaal te verwekken: hij huwt op uitbundige manier een ex-Miss Universe; hij wil het land verlaten vlak voor hij door justitie ter verantwoording wordt geroepen; hij heeft een familie die ervan overtuigd is dat zij een nationale lotsbestemming is en die daardoor het idee van intimiteit volledig negeert; en zijn stoet vrienden balanceert nog steeds op de grens van de horror en het lachwekkende.'

Carlos Saul Menem is een typische immigranten successtory. Zijn ouders waren Syrische moslims (vandaar zijn bijnaam De Turk) die zich in het Argentijnse gat Anillaco in de arme noordelijke provincie La Rioja vestigden. Maar hun zoon wachtte een rijke toekomst. 'Hij wordt president', zei zijn moeder dagelijks tegen de buren, toen Carlos nog maar nauwelijks kon lopen. In de jaren vijftig sloot hij zich aan bij de Peronistische beweging, in 1963 was hij hun president in La Rioja, en tien jaar later gouverneur van de provincie.

Menem mat zich vanaf die tijd de stijl aan van de caudillos van La Rioja die in de negentiende eeuw strijd leverden tegen de politici in Buenos Aires. Sinds begin jaren zeventig draagt hij als zijn beeldmerk de buitensporige en ordinaire bakkebaarden. Hij is de ijdelheid zelve, apetrots op zijn Rolexen, sportauto's en dure pakken. Zijn presidentiële reizen maakte hij nooit zonder zijn kapper en kleermaker.

Carlos Menem heeft altijd de publiciteit gezocht met buiten-presidentiële activiteiten. Hij reed rond in een Ferrari Testarossa (cadeautje van Italiaanse zakenlieden), voetbalde met Maradona, liet zich te paard fotograferen. Tot hij vorige maand onder huisarrest werd geplaatst, bestuurde hij nog zijn eigen vliegtuig.

In 1989 werd hij gekozen tot president. Hij wendde de dreiging van de militairen af door gratie te verlenen aan de leden van de militaire junta's die tot levenslang waren veroordeeld. Zijn verkiezingsbeloften, van een behoorlijk sociaal gehalte, liet hij direct varen: Menem werd een superneoliberaal. Als ik had gezegd wat ik van plan was, zei hij later in een bui van oprechtheid, hadden ze mij nooit gekozen.

Argentinië werd geprivatiseerd, met als gevolg dat het geld rijkelijk vloeide en de vrienden van Menem binnenliepen. De politici begonnen deel uit te maken van de jetset, het waren de tijden van de pizza con champán (pizza met champagne), een verwijzing naar het provinciaalse en vulgaire vertoon van de kliek rond Menem: geld maar geen manieren. Economen vragen zich nog altijd af wat er gebeurd is met de 40 miljard dollar die Argentinië aan de privatisering verdiende, terwijl in diezelfde periode de buitenlandse schuld verdubbelde tot 100 miljard dollar.

Terug naar de familie. Tijdens de campagne van 1999 speelden Carlos en Zulema Menem met verve Kennedytje, het moderne vlotte stel dat het land nodig had. De inauguratie van de president was nauwelijks achter de rug of de geluiden van de slaande ruzies waaiden over de muren van de residentie Olivos. De twee bleken elkaars bloed te kunnen drinken. Om een einde te maken aan de confrontatie tekende de president van Argentinië in 1991 een decreet waarin zijn vrouw Zulema de toegang tot de residentie werd ontzegd. De militairen van de bewaking kregen bevel Zulema desnoods met harde hand te verwijderen.

ulema zwoer wraak, en haar familie bood haar een onbedoelde kans de ondankbare president in discrediet te brengen. Amira Yoma, haar zuster, werd op het vliegveld van Buenos Aires gearresteerd toen zij enkele koffers vol dollars het land probeerde uit te smokkelen: zij was onderdeel van een netwerk dat drugsgelden witte. Amiras man Ibrahim al Ibrahim was behulpzaam als hoofd van de douane op het vliegveld, een post waarop Menem hem had benoemd, ook al sprak de man geen woord Spaans.

Menem bagatelliseerde de affaire. Met reden, want hij deed zaken met Emir Yoma, broer van Zulema en Amira, een van de meest omstreden zakenmensen van Argentinië. In zijn kantoor werd, in bijzijn van Menem, beslist over de meeste privatiseringsoperaties.

In 1995 kwam Carlitos, de zoon van Menem en Zulema, om het leven toen de helikopter die hij bestuurde verongelukte. 'Een tragisch ongeval', aldus Menem, die de ware toedracht nooit liet onderzoeken. 'Moord', vonniste Zulema. 'Moord in opdracht van de omgeving van Menem, en hij durft niets te ondernemen.'

Zes jaar later loopt het gerechtelijk onderzoek nog steeds en zijn enkele duistere relaties onthuld. De Bell-helikopter was verzekerd, en de verzekeringsuitkering van 650 duizend dollar is geïncasseerd door een bedrijfje van Emir Yoma, de zwager van de president. Zulema getuigde vorige week in het proces en vertelde dat haar zoon zich bedreigd voelde 'omdat hij die zaak van de illegale wapenhandel aan het uitzoeken was'. Dochter Zulemita vulde aan: 'Ze hebben hem niet vermoord met een revolvertje, maar met een oorlogswapen.' En alles wijst erop dat Papi meer weet.

Zulemita is, als gezegd, Menems oogappel. Vanaf het moment dat hij zijn vrouw de deur uitzette, fungeerde zij bovendien als Argentiniës First Lady, niet weg te slaan van zijn zijde en zijn vurigste verdediger. Maar ja, niets is blijvend, en dus kwam onlangs de dag dat Zulemita de politie inschakelde om te voorkomen dat Carlos Menem haar huis betrad.

De schrijvers van de soap Menemlandia hadden begrepen dat de serie vers bloed nodig had, nu de hoofdrolspeler niet langer president was. Menem zelf had hetzelfde besloten. Hij zou immers in 2003 zijn comeback als staatshoofd maken en een vlotte jonge vrouw aan zijn zijde zou die heldendaad een stuk vergemakkelijken. Menem zocht zeg maar een soort Evita, de vrouw die zoveel goed deed voor zijn aanbeden voorganger generaal Juan Perón.

De gelukkige was Cecilia Bolocco, een 36-jarige Chileense, tv-presentatrice, ex-Miss Universe. Een dame met ambities en met een verleden: verbeten aanhanger van de Chileense ex-dictator Pinochet en ex-minnares van de Peruaanse ex-dictator Fujimori. Cecilia en Menem overwonnen de bedenkingen in beider omgeving en trouwden vorige maand.

De grootste tegenstandster van het huwelijk gaf zich echter niet gewonnen. Op het moment dat duidelijk werd dat het haar vader menens was met 'die blonde', verbrak Zulemita de relatie.

Toen zij enkele weken voor het huwelijk La Rosadita wilde betreden, trof zij een cordon van vijftig politieagenten. Menem woonde doorgaans in het huis in Anillaco, maar het staat op naam van zijn dochter. Die gaf twee redenen waarom haar vader haar niet toeliet: hij was bang dat zij geheime documenten zou weghalen, of de mitrailleur met inscriptie die Menem ooit cadeau kreeg van de internationale wapenhandelaar Monzer al Kassar. Zulemita nam wraak door het huwelijk tussen Menem en Cecilia in haar huis te verbieden: ook zij schakelde de politie in.

De familieoorlog gaat onverminderd door, of de leiders van de clan nu in de gevangenis zitten of niet.

In de volgende aflevering: zal Carlos Menem zich weten vrij te kopen? Weet Zulemita de nieuwe Evita in spe een stok tussen de wielen te steken? En, let op, zal Carlos Nair Meza eindelijk erkend worden als de buitenechtelijke zoon van Carlos Menem?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden