Meneer Markt heeft stemmingen

Zijn aandelen te duur geworden? In het afgelopen jaren zijn de koers/winst-verhoudingen (het aantal malen dat de winst per aandeel in de koers past) fors gestegen....

door Peter de Waard

Mijnheer Markt lijkt het spoor bijster. Hij rent van hot naar her. De ene keer is hij bereid om op de beurs wel honderd keer de winst per aandeel te betalen. De volgende maal wil hij niet eens tien keer de winst per aandeel neertellen.

Mijnheer Markt kent vele stemmingen. In de eerste helft van de jaren tachtig was hij een somber man. Nederlandse aandelen kostten slechts zeven of acht maal de behaalde winst per aandeel. De koers/winst-verhouding (de winst per aandeel gedeeld door de beurskoers) was laag. Maar de psycholoog heeft wonderen verricht. Mijnheer Markt is in de jaren tachtig een vrolijk persoon geworden. Dit decennium werd hij zelfs een rasoptimist. Daardoor is de koers/winst-verhouding - ook wel k/w genoemd - gestegen tot 20 à 25.

Het gejuich van mijnheer Markt is veroorzaakt door het feit dat de beurskoersen in die hele periode sneller zijn gestegen dan de bedrijfwinsten. Dat is minder leuk voor beleggers. Aandelen zijn voor hen steeds duurder geworden.

De bijna mallotige koersbewegingen van de laatste maanden maken de beurs op sommige momenten zelfs extreem duur en op andere momenten weer even goedkoop als eind jaren tachtig. Het lijkt wel of mijnheer Markt anno 1998 manisch-depressief is geworden.

Analist Maarten Slendebroek van Merrill Lynch in Londen vindt het gedrag van mijnheer Markt echter niet irrationeel. Hij heeft als volleerd marktpsycholoog de diagnose al gesteld. De grote verschuivingen van de koers/winstverhoudingen hebben te maken met de steeds maar dalende rente. Die veroorzaakt een hefboomeffect, waardoor k/w's van honderd of meer zelfs niet zijn uit te sluiten. De beurs is een beetje Japans aan het worden. Daar is de rente gedaald naar nul, waardoor de k/w's ondanks de lage stand van de beursindex nog altijd vele honderden bedragen.

De rente is volgens Slendebroek een van de belangrijkste factoren die de hoogte van de koers/winstverhouding bepalen. In het model maakt hij niet gebruik van de gewone marktrente, maar van de rekenrente: de marktrente plus een opslag voor risico's. 'Deze zogenoemde risicopremie is voor aandelen traditioneel zo'n 4,5 tot 5 procent. Het is de vergoeding voor het feit dat aan beleggen in aandelen een extra onzekerheid kleeft', zegt Slendebroek.

Indien de rekenrente daalt, leidt dat tot een stijging van de k/w. De verklaring is simpel: indien de rente op een staatslening 10 procent bedraagt wordt de hoofdsom binnen tien jaar terugverdiend. Is de rente slechts 5 procent, dan duurt dat twintig jaar.

Maar aandelen verschillen van obligaties doordat zij profiteren van de economische groei. Zoà hogere economische groei leidt eveneens tot extra inkomsten in de toekomst.

Via een wiskundige formule is met de rekenrente en de economische groei de ideale k/w uit te rekenen. De groei wordt afgetrokken van de rekenrente, waarna de uitkomst wordt gedeeld door 100.

Bij een rekenrente van 5 en een verwachte groei van 2 procent wordt het getal 100 gedeeld door 3: 33,3. Professionele beleggers maken veel gebruik van het model. Het model geeft de ideale k/w weer. Is de daadwerkelijke k/w lager dan die in het model, dan zijn aandelen koopwaardig. Als de k/w in de praktijk hoger is, duidt dat op een verkoopsignaal.

Uit het model blijkt dat de koers/winstverhouding bij een hogere rentestand nauwelijks verandert. Indien de rekenrente 10 procent bedraagt, wordt Mijnheer Markt niet koud of warm als de groei in het komende jaar van 1 procent naar 2 procent stijgt. Hij wil slechts een klein beetje meer voor de aandelen betalen.

Maar heel anders ligt de situatie bij een lage rekenrente. Als bij een rekenrente van 2 procent de groei aantrekt van 1 naar 1,5 procent verdubbelt de k/w-verhouding. En dat niveau komt een beetje in zicht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden