Memoires?

Nederlanders wagen zich niet snel aan het schrijven van memoires, en zeker politici niet. Voor Fransen en Engelsen is geen boek te dik, maar Hollanders houden het rustig....

Xaviera Hollander, beschreef haar leven als prostituee in The happy hooker: 'Ach, wat moeten we nou met de memoires van Nederlandse politici. Hollanders zijn zo kleurloos! Nee dan de Fransen, met hun buitenechtelijke kinderen en vrouwen die swingen tijdens orgieën; dát zijn pas memoires. Zie jij Kok een opwindende biografie schrijven? Ze zijn veel te discreet, de Hollanders, dus laat die boeken maar.'

S. Plantinga, archivaris bij het Algemeen Rijksarchief: 'Hoeveel ongepubliceerde memoires wij in het archief hebben? My God, dat is lastig. Er ligt een stukje van oud-premier Gerbrandy, dat weet ik. En in het privé-archief van Van der Goes van Naters zit het concept van de memoires die later zijn gepubliceerd. Nee, hier ligt geen dik pak memoires. jammer hoor, want ik ben een echte fan. Bovendien: het is goed als politici achteraf een zekere verantwoording afleggen. Verplicht memoires schrijven lijkt me overdreven, maar die geschriften hebben wel nut.'

J. Ritzen, ex-minister van Onderwijs wiens memoires onlangs verschenen onder de titel De minister, een handboek: 'Ben ik het helemaal mee eens. Mijn boek is een vorm van verantwoording afleggen. Daarom heb ik het ook direct na mijn ministerschap geschreven. Merkwaardig dat in Nederland zo weinig memoires verschijnen. De aantekeningen zijn er, dat weet ik van mijn oud-collega's. Maar op een of andere manier komt het er niet altijd van. Spijtig, want memoires zijn van belang. Ze geven aan hoe een politicus zich gevoeld heeft. En belangrijker: ze laten zien hoe het werk verloopt, hoe de politiek vorm krijgt. Want het gaat toch om mensen die helpen de maatschappij vorm te geven.'

T. Brinkel, ghostwriter van Ruud Lubbers' memoires Haagse jaren (die nooit verschenen): 'Lubbers en ik constateerden destijds dat het verstandiger was het boek nog niet uit te brengen - sindsdien is het ergens goed opgeborgen. Memoires als deze liggen nu eenmaal heel gevoelig. Maar ik denk niet dat dát politici weerhoudt van het schrijven. Politici kijken naar morgen, en dan is het schrijven van memoires tijdverspilling. Voor mij als historicus is dat heel jammer. Honderd jaar geleden gingen alle contacten tussen politici per post; dat leverde een arsenaal aan historische bronnen op. Nu gaat alles per telefoon, maar telefoongesprekken kun je niet bewaren.'

Prof. G. Lock, Engelsman, hoogleraar politicologie aan de Nijmeegse universiteit: 'In het algemeen zijn memoires wel entertaining. Iets voor naast het bed of in de trein. Je leert er als wetenschapper ook waardevolle dingen van; jammer dat ze hier zo weinig verschijnen. In Groot-Brittannië worden heel veel memoires geschreven, en ook Frankrijk heeft een stevige traditie. Nederlanders vertellen sowieso weinig over hun persoonlijke leven - dat is één van die diepe verschijnselen die ik zo apart vind aan de cultuur hier. We vertellen elkaar alles in kleine kring - ik weet inmiddels heel veel van politici - maar naar buiten toe blijft het stil.'

Prof. H. Daalder, oud-hoogleraar wetenschap der politiek in Leiden, bezig met een biografie van voormalig premier Drees: 'Als ik zo kijk naar de boekenplanken rond mijn bureau - daar staan heel wat rijke geschriften die je memoires kunt noemen. Er is altijd de klacht dat Nederlandse politici weinig opschrijven, maar er is veel meer dan men zich beseft. Daar zijn de memoires van Troelstra, in vier delen. Van Drees verschenen twee persoonlijke boeken. Meer recent schreef Zijlstra een rijke autobiografie. Er zijn ook pas later gepubliceerde memoires, zoals die van de minister van Oorlog in de negentiende eeuw, Weitzel, of recent die van generaal Calmeijer. Meer en meer vindt men ook journalistieke producties, over Schmelzer, Lieftinck, Burger, Luns, Klompé en vele anderen. Ten slotte zijn er strijdgeschriften die meer heet van de naald verschijnen. Ed van Thijn was de eerste, maar steeds meer politici volgen hem na - zoals nu Ritzen en Sorgdrager. Al met al hebben wij niet te klagen.'

Willem Oltmans, journalist: 'Van mijn memoires liggen nu zes delen in de winkel, 48 delen zijn persklaar en het moeten er 70 worden. Herinneringen hebben alleen historische waarde wanneer verankerd in een dagboek, met documenten, foto's en bandopnamen, en opgeborgen in de Koninklijke Bibliotheek. Zo heb ik dat gedaan: in een kluis van de bibliotheek liggen nu tweeduizend dagboekklappers. Ik werk niet te hooi en te gras, maar documenteer elke dag. Afgaan op het geheugen garandeert geklets in de ruimte, dus zwijgen is dan wellicht een blijk van intelligentie.'

Toine Heijmans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden