Melk: het witte gevaar

IJs&Weder

Eindelijk eens een medische studie waarin ik níét in de risicogroep blijk te vallen. Ik haat melk. Sinds ik onder de knoet van mijn moeder vandaan ben, heb ik geen glas meer gedronken.

In alle talen werd het woensdag rondgetoeterd: melk is een vrouwenmoordenaar! Het is de conclusie van een grootscheeps Zweeds onderzoek, gepubliceerd in het gezaghebbende British Medical Journal. Vrouwen die meer dan drie glazen per dag drinken, lees ik in alle berichten, hebben een dubbel zo grote kans op heupfracturen en 'twee keer zoveel kans om te overlijden' als vrouwen die minder dan een glas melk per dag drinken.

Zo'n zin moet ik altijd twee keer lezen. Hebben we niet allemaal een behoorlijk grote kans op overlijden? Hoeveel meer dan 100 procent kan die zijn? Uit een Engelstalige samenvatting begreep ik dat bedoeld wordt: in de komende twintig jaar. Het zou komen door suikers in melk, die het verouderingsproces versnellen. Bij elk glas melk per dag neemt de kans op overlijden toe met 15 procent.

Een griezelig gegeven - als het waar is. Voedingsprofessor Martijn Katan denkt van niet, maar dat stelt me niet gerust. Het onderzoek onder ruim zestigduizend vrouwen loopt al sinds eind jaren tachtig. De leider van het onderzoek, Karl Michaelsson, waarschuwt zelf voor voortijdige conclusies: dit is statistiek, nog geen inhoudelijke analyse. Dat wekt vertrouwen.

Misschien geloof ik het grif, omdat ik melk verschrikkelijk vies vind. Die laffe smaak, dat slijmerige gevoel in je mond, die vetfilm die urenlang blijft zitten. Thuis mocht ik ook karnemelk drinken, of yoghurt. Een stuk minder smerig en je gaat er ook niet eerder aan dood, volgens dit onderzoek. Maar schoolmelk moest wél. Elke dag rond tienen werd de krat met kwartliterflesjes, met aluminium doppen, bij de verwarming gezet; dan was het, zei de juf, 'niet zo'n kouwe plens in je maag'. Met dichtgeknepen neus werkte ik de lauwe, lobbige drab naar binnen, kokhalzend. Waarom deden mensen dit zichzelf aan? Toch zag je - en zie je - straatwerkers bij hun toren boterhammen altijd gulzig een literpak volle melk naar binnen klokken.

Ik moest aan Erich Wichman denken. Een kunstenaar, een excentriekeling, maar iemand met een vooruitziende blik. In 1928 publiceerde hij de brochure Het witte gevaar, waarin hij melk de schuld geeft van alles wat er in zijn rotland mis was. Een land van melkmuilen. Melk, uitsluitend bedoeld voor zuigelingen van de koe, was niet alleen ongezond en leidde tot kanker en hartkwalen, hij vond 'het stief- of zoogmoederschap van redeloos vee' ook een bedreiging van de geestelijke volksgezondheid. Melk drinken leidde tot 'infantiele regressie' en bijgevolg tot duimzuigen, bedwateren, neuspeuteren et cetera bij volwassenen, tot een 'verkalving' van de bevolking. Zulke mensen konden niet nadenken. De stap naar de politiek was snel gemaakt: Wichman noemde zich fascist; hij was bang dat in een democratie de verweekte bourgeoisie het voor het zeggen zou krijgen. Wichman, principieel alcoholist, stierf in 1929, voordat het in zijn ogen speelse, artistieke fascisme grimmig werd.

Melk is decennialang door onze overheid gepropageerd en, zoals de schoolmelk, gesubsidieerd. Dit ter glorie van onze zuivelindustrie; die melkplas moest toch ergens heen. Het waren uitgekookte, succesvolle campagnes. Mijn oudere broers kregen eind jaren vijftig een fiere M op hun jasjes genaaid. Zij waren de stoere jongens van de Melk-brigade! Op speciale dagen paradeerden de brigadiertjes met M-vlaggen door de straten; dat had Wichman eens moeten zien.

Toen ik klein was, had je Joris Driepinter, een ventje met een bol hoofd en een petje. Ik had een button van hem op mijn trui. Door al die melk was Joris zo sterk dat hij wel een olifant kon optillen!

Het Nederlandse Zuivelbureau verspreidde kreten als 'Melk is goed voor elk' en 'Melk moet, melk doet je goed' en 'Melk, de witte motor' en hamerde die er flink in. Drie glazen per dag was wel het minimum. Moeders die hun kinderen minder gaven, waren slechte moeders. Mijn arme moeder, ook geen melkliefhebber, dronk vanaf haar 50ste op aanraden van de dokter dapper calciumrijke melk - en brak haar heup.

Niets zo veranderlijk als het predicaat 'gezond', ik weet het. Maar mocht dit onderzoek kloppen, dan zijn we jarenlang lelijk en fataal bij de neus genomen. Onbedoeld, maar toch.

Aleid Truijens is schrijfster, literatuurrecensente en biografe. Reageren? opinie@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.