Melching: Er zijn nog veel meer fouten

Er gebeurt inderdaad iets leuks in Nederland. Het is een geweldige prestatie dat zo veel mensen kijken, denken, discussiëren en chatten naar aanleiding van een programma over de Europese geschiedenis....

Mak besteedt een deel van zijn reactie aan de merites van zijn boek In Europa, waarop de serie is gebaseerd. Maar ik heb een recensie geschreven naar aanleiding van de televisieserie, en de kijkers moeten die ook zonder kennis van zijn boeken kunnen volgen. Dat in zijn boek een genuanceerder beeld wordt geschetst is daarom niet relevant.

Hij concludeert dat ik niet meer dan drie feitelijke onjuistheden heb gevonden. Was dat maar waar, het zijn er veel meer – ik heb me wegens de ruimte moeten beperken. Ook hekel ik niet ‘een paar interpretaties die de zijne niet zijn’. Ik baseer mij op de consensus onder historici uit binnen- en buitenland. Ik ga hier kort in op zijn verweer, en vul daarna de lijst aan.

Mak schrijft dat nergens in de serie wordt gezegd ‘dat de hele stád Wenen was vastgeroest’, toch typeert hij deze halverwege deel 2 als ‘een perfect rustoord voor licht-bejaarde schoonmoeders’. De ‘massa’ wordt in deel 1 wel degelijk meerdere keren en in uiterst merkwaardige termen besproken. Stalin en Hitler kregen ‘gaandeweg’ aanhang, schrijft Mak in zijn verdediging. Toch geeft ‘de massa’ in de serie de macht ‘heel snel’ uit handen. Ook wordt de Köpenick-scène wel degelijk gebruikt in Maks zoektocht naar de ‘Duitse volksaard’; daarover spreken ook de geïnterviewde personen. En Mak maakt vervolgens de balans op: Duitsers houden van leiders met ‘steeds grotere petten’. Ik kan niet anders dan concluderen dat dit een wel heel primitieve opvatting over de Duitse geschiedenis is.

Een tweede verdedigingslinie van Mak is dat alles in latere delen nog wordt uitgelegd: het verhaal over de Republiek van Weimar, de opkomst van de NSDAP, de Alexanderplatz en de Russische soldaten. Maar de feiten moeten gewoon in één keer kloppen, dat is toch niet te veel gevraagd?

Er zijn nog meer fouten. Mak noemt Oostenrijk-Hongarije een ‘supermacht’. Dat is merkwaardig, want er woonden wel veel mensen, maar die waren verdeeld over talloze nationaliteiten die zich graag los wilden maken van Wenen. Ook militair was de dubbelmonarchie uitgesproken zwak: de staalproductie bedroeg in 1913 slechts 15 procent van de Duitse.

Volgens Mak streed Gavrilo Princip, de moordenaar van Franz Ferdinand, voor een ‘vrij en machtig Servië’. Maar Servië was al sinds 1878 een onafhankelijk koninkrijk. Mak heeft het over ‘de onderdrukking van de Balkan door de Oostenrijkers’. Afgezien van Kroatië was de Balkan onder Turkse en Russische controle. Pas in 1908 lijfde Oostenrijk Bosnië in. ‘De Fransen praten voor het eerst in de zeventiger jaren over de collaboratie van Pétain,’ zegt Mak in deel 1. Ik neem aan dat ze dat ook deden toen hij in 1945 ter dood werd veroordeeld.

Op een haar na zou Duitsland in 1918 communistisch zijn geworden, zo vertelt Mak. Dit is een mythe. De werkelijkheid is dat de communistische vleugel op alle (partij)congressen totaal weggestemd werd. In een laatste wanhoopspoging begonnen de communisten in januari 1919 de gewapende Spartacus-opstand. Deze duurde nog geen week en eindigde in chaos. Daarna was het Duitse communisme gemarginaliseerd als serieuze politieke beweging.

Mak schrijft dat het er niet toe doet of ‘die man nu wilde vliegen of zweven’. Maar het doet er wel toe, als je voor de miljoen mensen die iedere week naar In Europa kijken een overtuigend beeld van de Europese geschiedenis wilt geven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden