Mekka voor miljonairs

Ooit stapte men er in zijn corduroybroek uit een Volvo station, nu kijken de kinderen dvd'tjes op de achterbank van SUV of Maybach....

'Vroeger liepen de reeën en konijnen vrij door de tuinen, maar die tijd is voorbij', verzucht huisvrouw-uit-overtuiging Annemarie Treurniet. Ze tuurt vanuit haar honderd jaar oude huurvilla aan de Duinweg het buurtschap Bosch en Duin in. 'De instroom van nieuwe mensen en van nieuw geld gaat zo snel. De nieuwkomers gooien de oude huizen en bungalows tegen de vlakte, en bouwen er enorme Belgische villa's. Met daaromheen grote hekken en camera's. Dat is funest voor die arme dieren.'

Verscholen

Niet alleen de reeën en het kleine wild zien Bosch en Duin veranderen van een keurige, elitaire buitenplaats in een lusthof voor miljonairs. Ook de artsen, hoogleraren en kunstenaars, traditioneel de bewoners van de lommerrijke villawijk onder de rook van Bilthoven, spreken stilletjes schande van de entree van het nieuwe geld. De discretie van de weelde maakt plaats voor vertoon van rijkdom. En dat, zo gonst het op de tennisbaan en op de landgoederen, is niet chic. Geld heb je, maar daar heb je het niet over.

Guus Boon, van makelaardij Boon, heeft elke villa op de Taveernelaan, de Vossenlaan, de Reelaan, de Baarnseweg en de Biltseweg al een paar keer verkocht. Hij kent de vijf statige straten die samen Bosch en Duin vormen, en waar hij zelf al sinds mensenheugenis woont, als zijn broekzak. 'Er wonen op dit kleine stukje aarde meer mensen die in de Quote 500 staan dan in welk ander deel van Nederland ook', zegt Boon, zelf met een geschat vermogen van 68 miljoen euro nummer 337 op de lijst van rijke Nederlanders.

Neem Boons buurman, Evert Kroon (nummer 382, goed voor 60 miljoen euro), die zijn geld verdiende als uitbater van een aantal Renault-garages en tegenwoordig in het vastgoed zit. Boon en Kroon zijn momenteel close. Ze spreken elkaar voor de gein aan met hun notering in de Quote 500. Boon: 'Dan zeg ik: 'Hé Q382, alles goed?' en antwoordt Evert: 'Wacht maar Q337, ik haal je nog wel in.' Kinderachtig, maar wel geestig.'

'De nieuwe inwoners komen uit de zakenwereld', zegt de makelaar. 'Uit het vastgoed, uit de ict, een paar jongens van Telfort, van Microsoft, van de banken. De artsen en hoogleraren kunnen het niet meer betalen. Zij wonen hier al sinds de jaren vijftig en in die periode zijn hun salarissen niet meer écht gestegen. De prijzen van het onroerend goed wel.'

Voor de sfeer in de wijk maakt het weinig uit, vindt Boons buurman, de oud-hoogleraar anesthesiologie Bob Smalhout - dokter Bob voor intimi. Smalhout, ooit kandidaat-Eerste-Kamerlid voor de LPF, ziet geen enkel bezwaar in de nieuwbouwgolf. 'Vroeger waren er meer professoren en nu steeds meer zakenlui', zegt de medicus die graag bekend wil zijn. 'Het maakt voor de buurt weinig uit. Het karakter van Bosch en Duin is toch dat je veel grond hebt. Je ziet je buren nauwelijks; die zitten verscholen achter de bosjes.' Boon noemt dat het asociale van Bosch en Duin. 'In de goede zin van het woord dan. De bewoners hebben het druk en dus niet zoveel trek in sociale contacten.'

Annemarie Treurniet vindt het maar wat jammer. Zij organiseerde jarenlang activiteiten om de moeders en kinderen in Bosch en Duin samen te brengen. 'Soms word je er moedeloos van. De dames hebben nooit tijd en voelen er weinig voor om de handen uit de mouwen te steken.'

Het Buurtschap Bosch en Duin ligt ingeklemd tussen Bilthoven en Zeist, onder de rook van Paleis Soestdijk en op loopafstand van treinstation Den Dolder. Het telt zo'n vijfhonderd villa's, allemaal met riante tuinen die aan elkaar grenzen. Dat is een erfenis uit het begin van de 19de eeuw, toen rijke kooplieden uit Den Haag en Rotterdam op zoek gingen naar een geschikte locatie om hun buitenhuizen te bouwen.

Zij kwamen uit in Bosch en Duin, omdat de mooiste plekjes aan de Vecht toen al vergeven waren aan Amsterdamse notabelen. Enige voorwaarde om te mogen bouwen in het heuvelachtige gebied - een erfenis uit de ijstijd, die het gebied haar karakteristieke vorm gaf - was omvang: er moest groot worden gebouwd.

En zo geschiedde. De Tuschinski's bouwden er een huis, de bankiers van Mees, Nobelprijswinnaar Zeeman, de familie Duyvis. Gaandeweg raakte Bosch en Duin ook in trek bij gezondheidsinstellingen, die nog altijd rijk gezaaid zijn in de regio.

De exponenten van het nieuwe geld hebben een andere smaak dan de traditionele Bosch en Duiners. Zij rijden in SUV's of in de meer dan een half miljoen euro kostende Maybach, en niet in een Volvo stationcar. Ook de kleding verschilt: PC Hooft-chic in plaats van poloshirts en andere tijdloze klassiekers.

Het smaakverschil doet zich het meest voelen in de huizen. Nieuw Bosch en Duin is dol op opzichtige villa's met veel en grote badkamers, extra beveiligde slaapkamers en massieve voordeuren. Deze villa's worden zonder uitzondering nieuw gebouwd door de Belgische aannemers van Vlassak-Verhulst, die de Bourgondische smaak van het nieuwe geld als geen ander kunnen verbeelden. De Belgen, marktleider in exclusieve villa's in Nederland, leerden het vak van de grote villabouw in Brasschaat en de andere grensgemeenten die populair zijn bij Nederlandse ondernemers.

Volgens verkoopdirecteur Jo Lauryssen van Vlassak-Verhulst kloppen rijke Nederlanders bij hem aan vanwege de 'unieke service'. Wie een eigen huis wil bouwen - en dat blijkt een diepgekoesterde wens van veel miljonairs - kan bij de Vlamingen naar hartelust bestellen. De projectbegeleider, die de miljonairs door het hele traject van ontwerp tot afbouw leidt, regelt alles: ornamenten, mozaïekvloeren, fonteinen of een complete wijnkelder.

Elk ontwerp dat de Belgen afleveren, wordt gepresenteerd in de vorm van een aquarel van de te bouwen villa. Die heeft, vinden ze bij Vlasak, het 'Whaw-effect'. Zo noemen de Belgen de sensatie die miljonairs bekruipt als zij een artist's impression van hun nieuwe woning zien. 'Bovendien bouwen wij alles zelf', zegt Lauryssen. 'Elke dag rijden onze bouwvakkers, tegelzetters en andere vakmensen tussen Vlaanderen en Bosch en Duin, of Wassenaar, of Aerdenhout, heen en weer.'

Radioactieve wolk

Veel oude Bosch en Duiners zijn verknocht aan de villa's die weggebulldozerd worden ten faveure van het nieuwe geld. Zoals de oude woning van Toon Hermans, aan de Baarnseweg. De verstokte Toon-fan die nu langs de woning fietst waar Hermans zijn laatste shows bedacht en tot rust kwam, ziet nu een hoge schutting en een aanplant van coniferen die moeten verhullen dat de woning inmiddels met de grond gelijk is gemaakt.

'Het was een klasse 3-monument' zegt Boon. 'Dus viel de sloop nog wel te regelen met de gemeente, al was het niet gemakkelijk.' De makelaar is inmiddels al weer bezig met een ambitieuzer project: hij heeft een villa verkocht die door Gerrit Rietveld zelf gebouwd is. 'Dat is een klasse 1-monument, dus dat krijg je niet zomaar plat. Maar de kopers zijn bezig met een heel mooi ontwerp, samen met mensen die nog voor Rietveld hebben gewerkt. Zij willen iets groters en luxers neerzetten, maar wel in zijn stijl.'

Dat is volgens de makelaar sowieso de trend: 'Dure huizen verkoop ik veel moeilijker. Een pand plus tuin van meer dan 2 miljoen raak ik nauwelijks kwijt. Maar als ik hetzelfde pand verkoop als bouwkavel, lukt het opeens wel. En dan zetten die mensen er nog een pand van een paar miljoen euro op.'

'De pandjes die sneuvelen, stellen niet zo veel voor', relativeert de oud-anesthesioloog Smalhout. 'Die dateren uit de jaren dertig en waren slecht en zonder stijlidee gebouwd. De nieuwe woningen zijn juist ambachtelijk mooi, met een 18de-eeuwse bouwstijl. Alles komt uit België, zelfs de dakpannen en de soms wel twee eeuwen oude stenen. Ze bouwen niet voor niets wel een jaar aan zo'n huis.' Het is volgens Smalhout dan ook valse nostalgie om tegen de sloop te zijn. 'Sommigen vinden het geschiedvervalsing om nu hier panden uit vroeger eeuwen neer te zetten. Maar we luisteren toch ook naar Mozart? Juist de panden van de huidige architecten zijn verschrikkelijk. Uitslovers zijn het, die binnenstebuiten gekeerde badkamers bouwen. Alsof er een radioactieve wolk overheen is gekomen.'

Orthodontist Joop van den Hemel heeft recent met succes de bouw van een nieuwe woning tegengehouden. 'Een overwinning van de oude garde op de nieuwkomers die het alleen maar om het geld te doen is', juicht Van den Hemel vanuit zijn buitenhuis in Portugal. Hij ruziet al jaren met zijn buurman Bert Terpstra, van het opleidings- en trainingscentrum De Terp, aan de Biltseweg. Terpstra en zijn vrouw willen een riante dienstwoning op het terrein neerzetten, vlak tegen de tuin van Van den Hemel aan, om daarna De Terp zelf zo snel mogelijk te verkopen. Van den Hemel maakte bezwaar bij de Provincie Utrecht, en die geeft hem nu gelijk. De nieuwe, grote woning op het terrein mag er niet komen.

'Dit is hét bewijs dat het verzet tegen de megalomane bouwplannen wel degelijk mogelijk is', zegt hij. 'Zolang je maar bij de provincie of bij de centrale overheid aanklopt. De ambtenaren van de gemeente Zeist schuren mij veel te dicht tegen de vastgoedmannen hier uit de buurt aan. Een andere verklaring voor de bouwwoede en het gebrek aan historisch besef bij de gemeente heb ik niet.'

Afdingen

De omgeving van de Terp mag nieuwbouw dan bespaard blijven, elders is het uiterlijk vertoon niet te missen. Zo is Bosch en Duin dol op dure auto's: zowel oldtimers als het betere patserwerk. De buren Guus Boon en Evert Kroon mogen, al dan niet samen met Klaas Hummel, Rob Zijlstra en andere vastgoedvrienden, graag een stukje over de zeven hectare bosgrond achter het huis van Boon crossen. Gewoon, op eigen terrein.

Boon toont zijn rijkdom sowieso liever niet ten overstaan van de rest van de buurt. Zijn gloednieuwe Porsche staat doorgaans uit het zicht geparkeerd op de oprijlaan. Naar de makelaardij rijdt hij liever met een oude Jaguar. Ook het paviljoen dat hij ter meerdere eer en glorie van zichzelf liet bouwen in de tuin, is vanaf de weg nauwelijks te zien. Vrienden noemen het zijn mausoleum, maar zelf benadrukt hij dat het vooral 'iets heel bijzonders is. Een fantastisch project, dat zijn weerga niet kent.'

'Het is een Palladiaanse villa', legt Boon uit. 'Alles is uitgevoerd in de beste materialen. Marmer uit Italië, het koperen dak komt uit Marokko, de beelden van over de hele wereld, het ijzerbeslag is pure topkwaliteit. Waanzinnig. En moet je dat koepeltje zien. Een topschilder heeft daar een jaar aan gewerkt.'

Niet voor niets werd de koepel vorig jaar breed uitgemeten in de glossy Art of Living. Die media-erkenning deelt Boon met Jeanette van Dijk, de in Bosch en Duin woonachtige ex van vastgoedhandelaar Klaas Hummel. Haar badkamer siert onder de kop 'My home is my spa' het aprilnummer van dat andere luxe woontijdschrift, Residence, zo weten buurtbewoners. De bronzen kranen van duizenden euro's en het peperdure mozaïek op de bodem van het inpandige zwembad van Van Dijk steken Boons bouwwerk naar de kroon.

Wie een blinkende auto en een ingelegde badkamer niet glanzend genoeg vindt, kan zich op een steenworp afstand, bij het Esthetisch Medisch Centrum Bosch en Duin aan de Biltseweg, een nieuw stel borsten of een facelift laten aanmeten. Plastisch chirurg Menzo Carpentier Alting van het centrum loopt alle verjaardagsfeesten en sociale evenementen in Bosch en Duin af. Als hem gevraagd wordt: 'Ben je weer op zoek naar klandizie?', kan hij niet anders dan dat grinnikend beamen. Boon heeft nog wel een tip voor dames die de stap naar een grotere boezem overwegen: 'Afdingen. Het is in de plastische chirurgie op dit moment niet anders dan in de makelaardij. Nieuwkomers duiken onder de prijs van de gevestigde orde. Normaal kost het achtduizend euro voor twee borsten, maar als het een rustige week is kun je ze best voor vijfduizend laten doen.'

Klappen

'Deze winter was ik voor het eerst bang in Bosch en Duin', vertelt Annemarie Treurniet. 'De wijk werd geteisterd door een inbraakgolf. Het was elke dag raak, vaak op meer plaatsen tegelijk. Tsja, daar zat ik dan, alleen met mijn dochter, midden in het bos.'

De inbrekers, zo weet de politie, zijn professionals uit Oost-Europa, die zich met een busje laten afzetten aan de rand van het dorp, de tuinen inklimmen en hun kans afwachten. 'Als ze gepakt worden, is het goed, want de cel hier is beter dan hun leven thuis', zegt een welgestelde Bosch en Duiner die anoniem wil blijven. 'En als ze niet gepakt worden, is het nog beter. Dan pikt het busje ze 's avonds weer op en kunnen ze met al die dure spullen terug naar Polen.'

'Het leken wel militaire acties', zegt Bob Smalhout. 'Het gebeurde heel professioneel. Ze wisten precies wat ze moesten hebben. Binnen tien minuten waren ze klaar. Er is nooit iemand gepakt.'

Makelaar Boon werd gemolesteerd bij een van de inbraken. 'Ik ben door vier Oostblok-achtige mannen afgetuigd in het paviljoen in mijn tuin', zegt hij. 'Het alarm ging af en ik ben gaan kijken. Binnen heb ik flinke klappen gehad van Oost-Europese mannen met bivakmutsen. Het gekke is dat ze alleen mijn B & O-stereo hebben meegenomen; de kunst hebben ze laten hangen. Maar ja, dat kennen die mensen niet.'

De molestatie van Boon, breed uitgemeten in De Telegraaf, was voorlopig de laatste in een lange reeks. Daarna zette de lente in, en met het lengen van de dagen verdwenen de inbrekers. De bewoners zitten ondertussen niet stil. Onder leiding van Ludger van Zwetselaar, lokaal onder meer bekend om zijn liefde voor oude Volvo's en de beeldenexpositie die hij op zijn landgoed Baldershage organiseert, probeert binnen de Vereniging Bosch en Duin de geesten rijp te maken voor de buurtbeveiliging.

Van Zwetselaar wil daarbij het 'grootse' criminaliteitsprobleem groots aanpakken, schrijft hij in Het Bosch en Duins Belang, het buurtsufferdje dat, geheel in stijl, als glossy wordt rondgestuurd. Die grootse aanpak kost wel wat: e 431,25 per half jaar - inclusief BTW - om precies te zijn. Van Zwetselaar kan voor dat bedrag elke nacht twee surveillanceauto's op pad sturen door de vijf lanen van Bosch en Duin. Bij een poging tot inbraak zijn die als het goed is zo snel mogelijk ter plaatse.

Hasj

Voor de Socialistische Partij is Bosch en Duin praktisch een witte vlek, zegt Jan Voogdt, die namens de SP in de gemeenteraad van Zeist, waaronder Bosch en Duin valt, zit. 'Klachten over villa's die sneuvelen hebben ons nooit bereikt. Maar ja, het is natuurlijk ook niet onze doelgroep. We hebben precies één lid in die wijk.'

De oud-vrachtwagenchauffeur vertrouwt de inwoners van de villawijk maar matig. 'Toen ik nog op de vrachtwagen reed, heb ik wel eens een gouden kraan moeten afleveren op een adres in Bosch en Duin', zegt Voogdt. 'De verhalen gingen toen al: in Bosch en Duin zijn ze zo rijk, die kunnen nooit gewoon aan hun geld zijn gekomen.'

Maar volgens Guus Boon zijn die verhalen overdreven. 'Er wonen hier een aantal grote vastgoedmannen. En ja, Willem Endstra kwam hier ook wel eens. Dat maakt ons nog geen boeven. Klaas Hummel heeft hier lang gewoond. Maar Klaas heeft op tijd gebroken met Endstra. Klaas is schoon.'

Eén keer maar heeft Boon zich vergist, erkent hij. Dat is meer dan tien jaar geleden, toen Johan Verhoek kind aan huis was in Bosch en Duin. De kamper, die uitgroeide tot de grootste hasjkoning van Nederland, bijgenaamd de Hakkelaar, woonde enige tijd in Bosch en Duin.

Boon: 'Verhoek ging toen in zaken met een vriend van me, een Bosch en Duiner die in de raad van bestuur van de BAM zat. Samen stapten ze in de bel-lijnen. Seks, maar ook de weerlijn en de pauslijn. Keurige business, leek het. Totdat ze allebei werden opgepakt en ik ook nog flink verhoord ben. Maar ik wist van niets en leefde in de veronderstelling dat het keurige mannen waren. Ook die Verhoek. Je kon echt niet aan 'm zien dat hij in hasj deed.'

Thee-met-koekjesmoeder

Annemarie Treurniet weet zich aan de andere kant van Bosch en Duin niet goed raad met alle lelijke verhalen die over Bosch en Duin de ronde doen. 'Het is niet mijn wereld. Ik heb altijd een thee-met-koekjesmoeder willen zijn. Daarom heb ik me hard gemaakt voor de kinderen van Bosch en Duin. Zij kunnen hier altijd terecht. Lekker buiten spelen, met de dieren, en met elkaar. Mijn zoon, die nu in Delft studeert, zei het laatst nog tegen me: 'Mam, wat ben ik blij dat ik hutten heb leren bouwen.' Delft heeft niet eens een fatsoenlijk park.'

Treurniet maakt zich zorgen over de kinderen van de nieuwe generatie Bosch en Duiners. 'Er is hier niet veel te doen. Voor scholen en boodschappen moet je naar Zeist of Bilthoven. Je ziet dat kinderen in een auto met chauffeur heen en weer worden gereden, dvd'tjes kijkend op de achterbank. Ik heb medelijden met ze. Wat voor leven hebben die nou?'

En dan het grote aantal echtscheidingen in de buurt. 'Sommige mensen willen gewoon te veel. Een mooie baan, een nieuw huis, een Filipijnse au-pair, een stel grote honden die ze nooit uit kunnen laten, de grootste auto. In die wedloop moet je niet gek opkijken als echtgenoten op elkaar uitgekeken raken.'

Natuurlijk hoort Treurniet, bij wie de deur altijd openstaat, de verhalen. 'Ik luister, en denk er het mijne van. En ik help. Ik geef cursussen beeldhouwen met speksteen, een heerlijk zachte steensoort. Dat werkt ontstressend. Moet je nagaan: het tuinhuisje waar ik die cursussen geef, heb ik van een vriendin gekregen. Die stond op het punt om het te laten wegbulldozeren, omdat het in haar nieuwe tuin in de weg stond. Zo gaat dat hier. Twee van mijn drie piano's heb ik hier langs de straat opgehaald.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden