Mekka voor gepensioneerde onbetaalbaar

Het Braziliaanse parlement maakt zich op voor de meest omstreden wetswijziging van de afgelopen jaren. Het stemt vandaag over ingrijpende kortingen op de pensioenen....

Een wetsontwerp voor een ingreep in de hoogte van de pensioenen was tien jaar geleden al in de maak. Geen voorganger van president Lula is erin geslaagd het parlement ervoor te winnen. Zelfs de vorige president van Brazilië, die een ruime meerderheid had, kreeg het niet voor elkaar.

Hoewel het hoogst ongebruikelijk is voor een president, besloot president Lula afgelopen weken zelf met parlementsleden te onderhandelen over steun voor zijn pensioenwet. Vrijdag zag hij zich gedwongen zijn reis naar Afrika af te zeggen omdat hij vreesde dat zijn fractie niet bestand is tegen druk van belangengroepen die meer privileges willen.

Terwijl de parlementszitting dinsdagochtend begon, gingen in achterkamertjes de onderhandelingen over wetsparagrafen door. Het Braziliaanse parlement is lastig, chaotisch en met dertien partijen net zo verdeeld als het Italiaanse. Het is gebruikelijk dat de regering stemmen 'koopt' door parlementariërs extra hulp voor hun regio toe te zeggen.

Er staat dezer dagen veel op het spel. De pensioenwet is de eerste in een reeks vergaande hervormingen die de linkse leider op de rol heeft staan. Als de regering te veel water bij de wijn doet, staat zij zwak in toekomstige onderhandelingen.

Herziening van de verworven pensioenrechten is een urgente kwestie. Net als in Nederland leven ook in Brazilië mensen langer. Daarbij komt dat geen land – de rijke oliestaten uitgezonderd – zo'n genereuze pensioenwet heeft als Brazilië.

In de nieuwe grondwet van 1988 kregen alle Brazilianenrecht op pensioen. Het gevolg was dat er van de ene dag op de andere vijf miljoen mensen meer dan voorheen pensioen moesten ontvangen.Ambtenaren zijn het beste af. Zij leggen weinig in en kunnen met 48 (vrouwen) of 53 jaar (mannen) stoppen met werken. Hun pensioen is gelijk aan het laatst ontvangen salaris en de gepensioneerden hebben ook recht op alle salarisverhogingen die hun werkende collegae ontvangen. Rechters krijgen ook alle gratificaties en onkostenvergoedingen

doorbetaald. En ze hoeven geen inkomstenbelasting te betalen. Terwijl het gemiddelde pensioen voor gewone werknemers slechts een miserabele 350 real is, krijgen ambtenaren gemiddeld twintig keer zoveel. Bovendien werken de meesten door in een andere baan. Ze zijn tenslotte nog fit genoeg.

In het arme Brazilië gaat 4,7 procent van het bruto nationaal product op aan pensioenen. In de rijke West-Europese landen is dat 1,7 procent. De nationale pensioenkas zat vorig jaar met een tekort van zeventig miljard real (meer dan 26 miljard euro). Dit jaar wordt het gat op tachtig miljard real geschat. Financiële specialisten voorspellen dat als de regering niets doet, volgend jaar de hele begroting op gaat aan ambtenarensalarissen en pensioenen.

De regering wil de pensioengerechtigde leeftijd optrekken, een basispensioen voor iedereen en eist dat gepensioneerden boven een bepaalde grens belasting gaan betalen. Wie meer dan het basispensioen wil, moet een particuliere ouderdomsverzekering afsluiten.

Het is niets nieuws. Het probleem maar ook de oplossing zijn al langer bekend op het continent. Chili privatiseerde twintig jaar geleden als eerste de pensioenen. Het succes – de economie kreeg een opkikker door het te investeren spaargeld – werd gekopiëerd door landen als Colombia, Peru, Bolivia en Mexico.

Dat Brazilië achterloopt, is grotendeels te wijten aan Lula's eigen partij. Zijn socialistische Arbeiderspartij (PT naar zijn Braziliaanse afkorting) stemde toen zij in de oppositie zat steeds tegen de pensioenhervormingen. Ambtenaren vormen met het vakbondskader het gros van het ledenbestand van de PT.

Nu staat Lula aan de andere kant. In bijna elke toespraak houdt hij de Brazilianen voor dat de pensioenwet in zijn huidige vorm bijdraagt tot meer onrechtvaardigheid in plaats van minder. Hoewel de meerderheid van de Brazilianen het blijkens opiniepeilingen met de president eens is, stuit het regeringsvoorstel op breed maatschappelijk verzet. Al dagenlang wordt het parlementsgebouw belegerd door stakende ambtenaren.

Allerlei beroepsgroepen, zoals de toch al gul betaalde rechterlijke macht, eisen respect voor 'verworven rechten'. Zelfs de militairen, gewoonlijk gedisciplineerd, zinspeelden de afgelopen maanden op 'onrust' als hun privileges aangetast zouden worden.

De belangrijkste concessie is dat het idee van een gelijk basispensioen weer is losgelaten. Ambtenaren hebben een hoger maximum; rechters een nog hoger en ex-parlementariërs en hun medewerkers zitten ook eerste rang.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden