Meisjesjongen in noodlotsdrama

In Tomboy doet een meisje zich voor als jongetje. Regisseur Céline Sciamma: 'Jongens vinden de film mooi omdat ze de druk herkennen zich viriel te presenteren.'¿

'Tomboy' is dus een actiefilm. Niet veel mensen zouden het kleine, voorzichtige verhaal waarin een meisje zich een zomer lang voordoet als jongen zo omschrijven. Maar de Franse regisseur Céline Sciamma (1980) beweert het stellig, terwijl ze achterover zakt in de stoel in het kantoor van filmdistributeur Cineart in Amsterdam. 'Bij het schrijven van het script had ik voortdurend een agent voor ogen die infiltreert in de maffia. Dat hij ontmaskerd wordt, is duidelijk, maar hoe en wanneer? Ik wilde het publiek laten zien dat er ook spanning kan zitten in een arthousefilm over een klein meisje in de Parijse suburbs.'¿


En inderdaad, zo bezien is Tomboy een spannend noodlotsdrama. Als de pas verhuisde Laure, een meisje van een jaar of 10, door haar nieuwe buurtgenootjes aangezien wordt voor een jongen, besluit ze hun fout niet te corrigeren. Het is situatie die hoe langer hoe meer onhoudbaar wordt.


Heel raar is hun aanname trouwens niet, met dat kortgeknipte rattenkopje, haar androgyne gezicht, die slungelige benen onder de uniseks korte broek en het trainingsjasje. 'Ik wil laten zien hoe de blik van een ander kan bepalen wie je bent, hoe die je kan bevrijden of juist kan vastleggen.'¿ Vandaar dat Sciamma ook wilde dat de kijker Laure minitieus bestudeert. Dus de eerste tien minuten wordt haar naam niet genoemd, en evenmin of het een jongen of meisje is. 'Zelfs als je weet waar de film over gaat, wil ik dat je even twijfelt en zelf beslist.'¿


Als haar naam dan valt, voor de eerste keer, is het niet voldoende om alle twijfel weg te nemen. Daarom besloot Sciamma dat je het meisje ook daadwerkelijk naakt moet zien. 'Het is niet makkelijk om kinderlijk naakt te tonen. Het draaien zelf is wel eenvoudig, maar het ziet er snel zo ambigu uit. Maar in Tomboy spelen kinderlichamen sowieso een grote rol. Ik wil laten zien hoe ze met elkaar omgaan, de choreografie van hun lichamen. In een periode dat die twee weken later onherkenbaar veranderd kunnen zijn. Het is een eerbetoon aan die fase waarin alles nog mogelijk lijkt, waar de grens tussen jongens en meisjes niet zo scherp is, waar je lichaam je nooit verraadt.'¿


Het zoeken naar identiteit, seksuele verwarring: het speelde ook een grote rol in Sciamma's eerste film. Zij brak door met Naissance des Pieuvres, waarin een pubermeisje gefascineerd raakt door de aanvoerster van het synchroonzwemteam. ¿Het zijn nu eenmaal thema's die prachtige verhalen opleveren waar iedereen zich in kan verplaatsen.¿


Een international succes was het en toch is Tomboy niet de grotere, duurdere tweede film waar regisseurs in de regel dan mee komen. Integendeel: Sciamma maakte de film razendsnel. Ze schreef het script in drie weken, deed even lang over de casting en draaide in twintig dagen. Het lukte haar door zichzelf regels op te leggen, ¿als een spelletje, zoals niet filmen op meer dan twee locaties en niet meer dan vijftig sequenties filmen. Het was de manier om te ontsnappen aan de druk van de tweede film, om geen compromissen te hoeven doen op het gebied van geld of hoofdrolspers, vertelt Sciamma. Maar het paste ook uitstekend bij het scenario dat ze had verzonnen. ¿Als je het ritme van kindertijd wilt vastleggen, moet je snel te werk gaan.¿


'Want daar draait het om, niet om de psychologie of tragedie van transgender-kinderen', benadrukt Sciamma. 'Juist jongens vinden de film mooi omdat ze de druk zich ¿viriel¿ te presenteren herkennen. Tomboy gaat over verwachtingen en de pressie die wordt uitgeoefend om daaraan te voldoen. Het gaat eigenlijk over alle kwetsbare kinderen.'


Transgender films

(Kimberley Pierce, 1999) - Hilary Swank won een Oscar voor haar rol van Brandon Teena die in een klein redneck-dorpje in Amerika wordt ontmaskerd als meisje.


(Lucía Puenzo, 2007) - Argentijnse film over de zoektocht naar seksualiteit van de 15-jarige Alex die zowel mannelijke als vrouwelijke geslachtskenmerken heeft.


(Julia Solomonoff, 2009) - Tijdens een dromerige zomer op het Argentijnse platteland ontmoet Jorgelina de stugge boerenzoon Mario die een geheim blijkt te hebben.


Tomboy Laure (rechts) samen met tegenspeelster Lisa. Zij worden gespeeld door Zoé Héran en Jeanne Disson.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden