Column

Meindert Fennema: 'Lang leve Ronald van Raak'

Het wetsvoorstel van SP-Kamerlid Ronald van Raak verdient alle lof, schrijft Meindert Fennema. Om de stille liquidatie van klokkenluiders tegen te gaan en  fraudeurs aan te pakken. 'De bestuurders die de klokkenluiders een kopje kleiner maken zijn vaak direct gelieerd aan de politieke elite.'

Klokkenluider Paul van Buiten (L) in gesprek met demissionair minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Liesbeth Spies na afloop van de lancering van het adviespunt Klokkenluiders. Beeld ANP

Op mijn vorige column over corruptie, wanbestuur en zelfverrijking bij woningbouw corporaties, zorginstellingen en onderwijs kreeg ik veel reacties. De meeste reacties waren positief, en soms ook informatief. Rikkoelhuis schreef naar aanleiding van mijn harde kritiek op de bestuurskundigen Uri Rosenthal en Roel in 't Veld op Volkskrant.nl: 'Ik heb lessen gevolgd van zowel de heer R. als In 't Veld. De hier genoemde belangenverstrengeling c.q. zakkenvullen bleek onder meer doordat beide heren zich tijdens elke les meer dan 20 procent van de tijd onledig hielden met het beantwoorden van hun mobiele telefoon. En dan niet in de zin van: 'Nu even niet, ik sta te oreren', maar uitgebreid beantwoorden van vragen of regelen van zaken.'

Verontschuldiging
Dat ik de SP populistisch genoemd heb, schoot veel mensen in het verkeerde keelgat. Harrie Vrijmans schreef: 'Wéér gooit Fennema de wezenlijk verschillende PVV en SP 'achteloos' [nee, kwaadaardig ontoelaatbaar!] op één hoop, middels zijn zeer tendentieuze opmerking over 'populisme'.' Nu zou ik een boom kunnen opzetten over het populisme en over de vraag of de SP populistisch is, maar in dit geval is dat niet nodig.

Ik schreef vorige week naar aanleiding van de kwalijke praktijken in het openbaar bestuur: 'PVV en in mindere mate de SP roepen moord en brand maar komen niet met concrete plannen.' Voor die zin wil ik graag mijn verontschuldigen aanbieden.

In de eerste plaats voor de formulering 'moord en brand schreeuwen' die immers suggereert dat genoemde partijen overdrijven. Dat is niet zo. Lees het opiniestuk van Leo Hubers (Opinie & Debat 18 oktober) over de zaak Hooijmaijers. Maar ik beweerde ook dat de PVV en de SP geen concrete voorstellen ter verbetering van het openbaar bestuur aandragen. Dat is in ieder geval voor de SP niet juist.

Weggewerkt of ontslagen
SP-Kamerlid Ronald van Raak heeft onlangs een wetsvoorstel ingediend, 'Huis voor Klokkenluiders'. De bedoeling van zijn initiatiefwet is om klokkenluiders, die misstanden bij publieke en private organisaties aan de kaak stellen, een onafhankelijk onderzoek te garanderen, ontslag bescherming en indien nodig financiële ondersteuning te geven. Dat is van groot belang omdat in bijna alle gevallen klokkenluiders, ook als zij gelijk blijken te hebben (of moet ik zeggen: juist als zij gelijk blijken te hebben), weggewerkt of ontslagen worden. Op 1 oktober heeft minister Spies, in afwachting van de wettelijke verankering van het wetsvoorstel Van Raak, een 'advies- en verwijspunt voor klokkenluiders' ingesteld. Maar dat kan geen onafhankelijk onderzoek afdwingen, noch de klokkenluider beschermen tegen ontslag.

In bijna alle gevallen waarin klokkenluiders misstanden aan de kaak stellen loopt het met die klokkenluiders slecht af. Een bekend geval is natuurlijk Paul van Buitenen, die als klokkenluider een volledige Europese Commissie tot aftreden dwong. Hij stuurde eind 1998 75 exemplaren van een lijvig en goed gedocumenteerd rapport naar de voorzitter van de Groene fractie van het Europees Parlement met het verzoek deze door te geven aan de Begrotingscontrolecommissie van het Parlement. Dat werd door zijn superieuren hoog opgenomen. Hij werd afgesloten van het computersysteem en kreeg de hoogste sanctie die mogelijk was: schorsing. Zijn salaris werd gehalveerd.

Schaduwboekhouding
Tezelfdertijd bracht Ad Bos de bouwfraude aan het licht door de schaduwboekhouding van het bedrijf waar hij gewerkt had, Koop Tjuchem, naar Justitie te brengen. In de schaduwboekhouding kwam ook Annemarie Jorritsma voor. De gevolgen voor Bos waren rampzalig. Hij werd door het OM achtervolgd; een baan kon hij nergens meer krijgen. Hij was in de bouwwereld een melaatse geworden. Het zou tien jaar duren voordat Ad Bos een behoorlijke schadevergoeding kreeg van de Nederlandse overheid.

Meer recent brachten klokkenluiders bij een aantal woningbouwcorporaties misstanden aan het licht. Bijvoorbeeld bij de Stichting gereformeerde Bouwcorporaties voor Bejaarden (SGBB) waar een omvangrijke fraudezaak onthuld werd. Er was minstens 35 miljoen verdwenen. De directeur van de SGBB moest voor drie jaar de cel in. En wat kregen de klokkenluiders voor hun moedig gedrag? Ontslag! De interim bestuurder Karin Rosielle zorgde daarvoor. Dat deed ze ook met de klokkenluider bij Huis & Erf, waar de directeur André Phiferons het veld moest ruimen wegens belangenverstrengeling. Nu is dezelfde Rosielle aangesteld als interim directeur van woningbouwcorporatie Laurentius, waar de voormalig directeur, Walter Vermeulen, van fraude verdacht wordt. Gaat u er maar van uit dat de klokkenluiders bij Laurentius in stilte geliquideerd worden.

Politieke elite
En denk nu niet dat zoiets alleen maar voorkomt in de bouwwereld. Ook in de zorg en in het onderwijs wordt het in de publiciteit brengen van wanbestuur zwaar bestraft. De longarts prof. dr. Piet Postmus werd op non-actief gesteld door het bestuur van het VU ziekenhuis omdat hij naar de inspectie was gestapt. Ik heb zelf meegemaakt dat een bedrijfsjurist van de UvA ontslagen werd omdat hij geholpen had bij een poging een frauderende hoofddocent bij politicologie te ontslaan. Mocht niet van het CvB! Dat moest onder de pet gehouden worden.

De bestuurders die de klokkenluiders een kopje kleiner maken zijn vaak direct gelieerd aan de politieke elite. De voorzitter van het inmiddels afgetreden bestuur van het VU ziekenhuis, Elmer Mulder, schreef in 2010 zelfs het verkiezingsprogramma van het CDA. De tijd die hij had moeten besteden aan het saneren van de longafdeling werd gebruikt voor extramurale activiteiten. Een lid van het College van Bestuur van de UvA schreef het verkiezingsprogramma voor het CDA in 2012. De rector van de Hoge School van Amsterdam is ook kroonlid van de SER. Kennelijk hebben die bestuurders tijd over.

Laten we hopen dat het wetsvoorstel 'Huis voor Klokkenluiders' nu snel door beide Kamers komt. Leve Ronald van Raak!

Meindert Fennema is emeritus hoogleraar politieke theorie. Hij schrijft iedere vrijdag een column voor Volkskrant.nl.

 
De voorzitter van het inmiddels afgetreden bestuur van het VU ziekenhuis, Elmer Mulder, schreef in 2010 zelfs het verkiezingsprogramma van het CDA
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden