Megawati zingt kinderliedjes voor haar kiezers

De Indonesi moeten nog wennen aan democratie. Dat zeggen althans hun politieke leiders. De kandidaten die campagne voeren voor de parlementsverkiezingen van 4 april gebruiken dat argument om hun kiezers dan ook niet al te serieus te nemen....

Dangdut-muziek klinkt van achter het Bung Karno Stadion. De muziek is zacht. De twee meter hoog opgestapelde luidsprekers dragen niet zo ver en het sportcomplex in het hart van Jakarta is groot. De band doet zijn best, maar komt niet verder dan het kleine grasveld waar het podium is opgebouwd. Onder de bomen langs de rand van het veld staan groepjes mensen in oranje Tshirts.

'Het is te warm he?', zegt een man die naast het podium het lege veld overziet. Het is te warm, 'en pak Benjamin heeft niet zoveel geld. . .' Benjamin S. is een van de onafhankelijke kandidaten van Jakarta voor het parlement. De dangdut-band had een menigte naar het veldje aan de voet van het immense voetbalstadion moeten lokken. De muziek, maar ook de pakweg vijftienduizend rupiah die Benjamin betaalt aan de ingehuurde supporters die komen opdagen. Voor een T-shirt, wat geld en een gratis snack komen zij naar om het even wie en juichen en klappen en scanderen de naam van de partij of de kandidaat van wie ze zojuist het T-shirt over hun hoofd hebben getrokken. Maar Benjamin S. heeft kennelijk te weinig geld om een echte massa te ronselen. De paar honderd die onder de bomen staan komen de schaduw niet uit. De zon brandt om twaalf uur 's middags onbarmhartig recht naar beneden. Als je die op je blote hoofd krijgt, word je ziek.

Op 5 april kiezen de Indonesi een nieuw parlement, 32 nieuwe provinciebesturen en 440 regiobesturen. De campagne is in volle gang. Na een 'socialisatie'-campagne en een 'dialoog'-deel mogen de partijen en kandidaten sinds vrijdag eindelijk gewoon de straat op. Niet dat ze dat niet toch al deden. 'Socialisatie' en 'dialoog' klinken mooi, maar in Indonesiaat een verkiezingscampagne niet over inhoud, noch over programma's. De campagnes zijn puur machtsvertoon, een 'show of force', zegt Topo Santoso.

Santoso werkt bij de 'Panwaslu', de organisatie die overtredingen van de verkiezingsregels rapporteert. Meer dan vijftienhonderd hebben ze er in twee weken tijd genoteerd. Partijen hangen vlaggenwaar het niet mag, zij gaan de straat op op dagen dat zij eigenlijk aan 'dialoog' moeten doen, nemen kinderen mee op campagne, delen geld of eten uit en proberen op tal van andere manieren stemmen te kopen.

Waar de macht ligt in Indonesis aan de lijst van de Panwaslu goed te zien. President Megawati's partij, de PDI-P, voert de lijst van overtredingen aan, op de voet gevolgd door de Golkar van parlementsvoorzitter Akbar Tandjung, en de PAN van Volkscongresvoorzitter Amien Rais. De grote partijen hebben de steden en dorpen afgedekt met een gordijn van vlaggen en affiches en storen zich daarbij niet aan reglementen.

Megawati's portret hangt overal, metershoog uitvergroot met naast haar het symbool van haar partij: de zwarte stier met de witte snuit. Die snuit is de essentie van de boodschap van de president. Niet de welig tierende corruptie, niet de stagnerende economie, niet de groeiende werkloosheid en de toenemende armoede, maar de witte snuit (moncong putih). Megawati's televisiereclame wordt eindeloos herhaald op alle nationale zenders. Meer dan vierhonderd keer per dag wordt de 'witte snuit' de Indonesi ingepeperd, minstens vier keer per uur per zender. Met haar wat schelle stem roept de president de kiezers toe: 'Denk eraan! Prik de witte snuit! Nummer achttien!' terwijl in beeld een spijker in de witte snuit gedreven wordt. (Indonesi zetten geen kruisje, maar prikken een gaatje in hun stembiljet.) Het reclamebureau Adwork heeft alom bewondering geoogst vanwege de eenvoud en de helderheid van de boodschap. Kinderen op straat roepen 'moncong putih' en iedereen die grappig wil zijn doet het ze na. De witte snuit is zo simpel en onvergetelijk dat alleen een genie die kan hebben bedacht. Megawati's campagne leek die van alle andere partijen te overvleugelen. De alomtegenwoordigheid van de bloedrode vlaggen, spandoeken en ballonnen van de PDI-P versterkte de suggestie dat Megawati al had gewonnen. Maar die impact begint wat te slijten. De andere partijen nemen de eenvoud van de boodschap over. 'Kies Groen! Kies Drie!' 'Golkar menang! Rakyat Senang!' (Golkar wint, het volk is tevreden). 'Prik de ster! Prik PKPB. Lijst 14!'

Behalve een show of force is Megawati'scampagne ook een bewijs van de lage dunk die de politici in Indonesian hun kiezers hebben. Zij behandelen ze als kleine kinderen. In het stadion van Bekasi zingt een kirrende Megawati een campagneversie van een kinderliedje: 'Rondje rondje rondje, zeker rond. Rond rond rond, echt een rondje. Rondje rondje rondje rond, PDI Perjuangan. PDI Perjuangan.'

'Indonesioet de democratie nog leren', is het meest gehoorde argument om de kiezers niet serieus te nemen. Tijdens de 'carnavals'-optocht die de campagne inluidt, zegt een bestuurslid van de PKPB van 'Tutut' Soeharto: 'Kijk die mensen langs de kant toch eens. Zij leven als vogels. Zij zijn alleen op zoek naar wat eten. Als zij dat hebben zijn zij tevreden. Aan iets anders denken zij niet.'

Zingen doen ze allemaal. Tutut Soeharto zingt zachtjes mee met een PKPB-versie van Goyang Dombret, minister Bambang Susilo Yudhoyono mishandelt een hit van de rockgroep Jamrud en Amien Rais doet met wankele stem een oud Javaans lied. En het volk, dat al deze liederen van buiten kent, zingt mee. De kandidaten slepen zangers, soap-sterren en echte acteurs mee in hun chartervliegtuigen om nog grotere massa's te trekken.

Campagnebijeenkomsten in het land moeten de kracht van de partij weerspiegelen. Partijen en hun leiders moeten gezien worden. Wie de meeste en de grootste massa's op de been brengt heeft gewonnen. Het hele immense land moet bestreken worden. Chartervliegtuigen brengen de kandidaten naar Sumatra, Kalimantan, Sulawesi, Ambon, de Noord-Molukken, West-Timor, Papua, Bali en alle hoeken van Java. Op dag helikoptert Amien Rais naar Sumedang, Majalengka en Serang, terwijl 'Tutut' Soeharto Manado en Ternate bevliegt. Overal waar zij komen moet een 'massa' klaarstaan. En de massa's staan klaar, ingehuurd en wel.

Als ex-generaal Wiranto een van de mogelijke presidentskandidaten van de Golkar op het voetbalveld van Cirebon op Java landt, staan daar niet zoveel mensen. Een paar duizend, die zich liever onder de bomen verschuilen voor de zon. Het veld is een modderpoel, de zon is heet, en iedereen heeft zijn geld al gekregen.Het felgele Golkar-shirt van Rian is nog brandschoon. 'Vijftienduizend rupiah' heeft hij gekregen om te komen, zegt hij. 'En een snack', zegt zijn buurvrouw. En een T-shirt natuurlijk. 'Gisteren was de PAN hier. Die betaalde ook vijftienduizend', zegt Rian. 'En daarvoor was er weer de Golkar, maar niet Wiranto. Een andere. Ik weet niet hoe die heet. Die betaalde vijfentwintigduizend.' Morgen komt de PDI-P. Dan komt Rian ook weer.

Wiranto speelt het spelletje mee. Op een persconferentie prijst hij 'de spontaniteit van de vele Golkar-sympathisanten' die op het veld zijn samengekomen. De lokale pers noteert die uitspraak. Niemand stelt vragen. De meeste media negeren de betalingen aan de 'fans'.

Niet alle bezoekers van de campagne komen louter voor de sterren en het geld. Donderdagmiddag, in Gegesik, is het beeld heel anders. Zware wolken storten hun last uit boven het sportveld. De tropische bui verdrijft duizenden Golkar-aanhangers die achterop vrachtwagens en op brommers in een lange, luidruchtige file naar Cirebon rijden, voordat Wiranto op het voetbalveld is gearriveerd. Als hij komt zijn er desondanks nog vele duizenden over, die er niet om malen dat ze nat worden. Behalve de dronken huurlingen die voor het podium staan te dansen zijn er opvallend veel 'echte' Golkar-aanhangers. Karidin is met vrouw en kinderen naar Gegesik gekomen om Wiranto te zien. 'Sinds mijn jeugd ben ik lid van de Golkar. Ik steun Wiranto.'De islamitische PBB van minister van Justitie Yusril Ihza Mahendra houdt vol dat haar aanhang uit louter sympathisanten bestaat. Zij betalen niemand. Wel moedigt de secretaris-generaal van de partij, Mahkaban, zijn volgelingen vrijdag aan vooral het geld aan te nemen dat andere partijen hen aanbieden 'want dat is geld dat aan het volk toebehoort'. Helemaal uit zichzelf komen de mensen niet allemaal. Hazbullah werkt op Mahendra's ministerie. 'Ik moet dus wel komen', zegt zij berustend.

Mahendra brengt in Jakarta enkele duizenden mensen op de been. Op de route naar de campagneplek vormen de bussen en brommers van zijn volgelingen een eindeloze file. Die file maakt dat ook Mahendra zelf twee uur te laat arriveert.

Chaos op straat is wat de organisatoren van de verkiezingen het meeste vrezen. De Panwaslu probeert angstvallig te voorkomen dat de 'massa's' van concurrerendepartijen elkaar ontmoeten. De chaotische verkiezingen van 1999, waar vaak gigantische vechtpartijen ontstonden, mogen geen herhaling krijgen. Daarom heeft de Indonesische politie 145 duizend man paraat. De bevelhebber van de landstrijdkrachten, Ryamisard Ryacudu, heeft bovendien aangekondigd dat zijn troepen klaarstaan om in te grijpen 'als er bloed vloeit'.

De PDI-P en de islamitische PKS zouden zaterdag pal na elkaar optreden in het Bung Karno Stadion. Honderdduizenden aanhangers zouden daar onvermijdelijk op elkaar stuiten. Dat werd te elfder ure door Panwaslu voorkomen. De PDIP moest verhuizen naar zondag. Het Bung Karno Stadion bleek op die dag al te zijn gehuurd door de Partai Demokrat, de partij van minister Yudhoyono, maar dat was geen beletsel voor Megawati. In een nieuwe show of force liet zij de democraten wegsturen en nam zij het stadion over. Yudhoyono restte niets dan een (vooralsnog vruchteloos) protest bij de Panwaslu.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden