MEEWIEGEN MET EEN DICHTER

Het Wintertuinfestival trekt al een week volle zalen. Organisator Frank Tazelaar wordt met de dag enthousiaster én vermoeider. 'Mijn lijf wil slaap, geen koffie meer, minder wijn en beter eten.'..

MAANDAG 21 NOVEMBER

Er zijn maar weinig mensen die het hele jaar toeleven naar de laatsteweek van november. De week van het Wintertuinfestival. Een jaar lang werkik met ruim tien mensen aan het bedenken en vormgeven ervan enzaterdagavond begon het. Ik zal op dit log verslag doen van ons festival,van de producties, de artiesten, de reacties, van Nijmegen in deonwerkelijke week van de moord op Louis Sévèke, van de festivalsfeerzoals dat heet, en van de festivalorganisatie - een keuken die gerundwordt door mensen met slaapgebrek, katers, sympathieën en irritaties.Alles manifest.

Nu, het is zondagnacht drie uur, hebben we twee festivaldagen achter derug. De openingsavond en -nacht die tot zes uur 's ochtends duurde, was metruim zeshonderd bezoekers uitverkocht. Op de podia stonden mijn favorietedichters: Erik Jan Harmens, Peter Verhelst en Maria Barnas, prachtigedansproducties, fijne electro van de bands Monokino en Drillem en tot onderde morgen ging het in alle zalen van Doornroosje in Nijmegen los met deDuitse electro van Unit 4 en de seventies swing van het Utrechtsedj-collectief Naald en Kraak.

Terwijl op de dansvloer nog volop werd geswingd, verliet ik rond een uurof drie Doornroosje, stapte in een mistige novembernacht door een verlatenNijmegen en stond enige minuten stil bij het spontane bloemen- kaarsen- engedichtenmonument op de plaats waar vijf dagen geleden Louis Sévèke werdvermoord. Ik was daar niet de enige.

Goed, de nacht duurde, de dag er aan voorafgaand was te kort, envandaag, zondag, was geen dag van rust. Kleine greep: een lezing over Smaak(het festivalthema) en kunst door Piet Meeuse in het Valkhofmuseum inNijmegen; voordrachten van de dichteressen Eva Gerlach en Saskia de Jong;een finissage met de kunstenaars en dichters die meewerkten aan onzemuseumexpositie Rijke Uren; de uitreiking van een literaire prijs in hetPosttheater in Arnhem; de aankomst van een tiental jonge Duitse,Tsjechische en Poolse dichters en dichteresjes (waarover later meer) inNijmegen, een performance in Düsseldorf, waar ons festival ookplaatsvindt; de première van onze theaterproductie Koning Burger inTheater aan de Rijn in Arnhem, waarvoor vier theaterschrijvers en vierregisseurs vier totaal verschillende bewerkingen van het gedicht BurgerKing van Menno Wigman maakten.

DINSDAG 22 NOVEMBER

Eerst nog dit, je kunt het maar weten. Ik ben directeur van deWintertuin, een literair productiehuis. Vanaf vandaag (21 november)37 jaar. Getrouwd met Marianne, vader van Ari Marin (7), Lieze Marieze (4)en Adelin Romein, die donderdag 2 jaar wordt.

Tijdens het jaarlijks festival laten we onze podiumproducties, diedaarna gaan toeren, in première gaan. Het festival vindt plaats inNijmegen en Arnhem en heeft ook uitvoeringen over de grens, in Emmerich enDüsseldorf. Thema van het festival is Smaak. Deze uitspraak van GrouchoMarx haalde Raoul Heertje vanavond aan in zijn lezing over smaak en humor.Maar liefst vierhonderd mensen kwamen op dit maandagavondprogramma af.

Die aandacht en gulzigheid van ons publiek, het genot en demallotigheid, de lachsalvo's die niet vooringenomen openheid die misschienwel typisch Nijmeegs is, het heeft deze week bijsmaak. De tragedy heeft noggeen time gehad om de comedy toe te laten. Morgen is de begrafenis vanLouis Sévèke, op de begraafplaats die grenst aan ons Wintertuingebouw.Nu Nijmegen dit jaar het 2000 jarig bestaan van de stad viert, hangenoveral, werkelijk overal feestvlaggen met de tekst 'verslingerd aanNijmegen'. De route, morgen van de afscheidsbijeenkomst in de St.Stevenskerk naar de begraafplaats aan de Daalseweg zal, ik heb het vandaaggelopen, langs tientallen van die vlaggen trekken. Aan speciaal opgerichtevlaggenstokken, uit ramen van woningen, aan winkels. Maar Nijmegen is tocheven wat minder verslingerd aan zichzelf. Louis droeg voor veel mensen,dichtbij en op afstand, jarenlang bij aan wat Nijmegen tot de tegendraadsestad maakt waar ik me thuis voel. Vanmiddag liep ik naar de plek waar nukaarsen branden en bloemen liggen. Het lukte me niet om langer dan ééngedachte stil te blijven staan. Zal ik morgen naar de St. Stevenskerk gaan?Wie van ons, van de Wintertuin gaat? We leven in de roes van het festival,we leven buiten de tijd, in een bel waarin alleen het onmiddellijkebelangrijk lijkt.

WOENSDAG 23 NOVEMBER

Iets wat geen bewust risico neemt met lelijkheid, kan niet mooi zijn.Dit citaat van Alain de Boton werd vanavond aangehaald tijdens hetprogramma Bukowski in de ban. Daarin reconstrueerden we de censuur vanCharles Bukowski's boeken uit de Nijmeegse bibliotheek, midden jarentachtig.

De Botons' uitspraak is raak. Kijk naar een dichter als Erik JanHarmens, die zaterdagavond optrad. Minder toegeruste lezers, vinden hetrisico dat hij met lelijkheid neemt, met doelloosheid en vergeefsheid, zevinden het een vuistslag in het gezicht van de poëzie. Ik heb de laatstejaren geen mooiere gedichten dan de zijne gelezen. Juist vanwege datrisico. Lelijke termen uit de financiële wereld, autistischewoordcombinaties, hilarische oneliners - en bij elkaar schitterende,onvergetelijke en noodzakelijke gedichten. Gevaarlijk en tegelijk mooischrijven, iemand moet het doen, en lang niet iedereen durft het.

Zijn bundel Underperfomer eindigt zo:

er is een schromelijk gebrek aan content

en een bizar overschot aan potgrond

we komen om in de begonia's

maar niemand om ze te bezingen.

Hulde. Bukowski nam eveneens een bewust risico met lelijkheid. Lees maarna. Zijn boeken werden midden jaren tachtig verbannen uit de NijmeegseOpenbare bibliotheek omdat ze beledigend zouden zijn. Voor 'homoseksuelen,joden, zwarten, andere minderheden en vrouwen'. Wie blijft dan nog buitenschot, zou je denken. Een vijftal mannen, blank natuurlijk, dat het bestuurvormde van die bibliotheek.

De kwestie lijkt oud, het is twintig jaar geleden, en de boeken vanBukowski werden na twee jaar, onder druk van de politiek, pers en deschrijver zelf, in 1987 weer teruggeplaatst. Toch hadden wij, toen we begindit jaar de originele brief van Bukowski in handen kregen en de kwestieuitplozen, het gevoel dat het actueel was. Niet dat er nu, en zeker nietop zo'n regenteske manier, censuur wordt gepleegd. Zo openbaar als toen hetgeval was, zal er nu geen boek of andere uiting worden verboden.

DONDERDAG 24 NOVEMBER

Gisteravond hadden we twee gasten uit de categorie 'mijn jeugdhelden'.Eerst Bram van Splunteren, in de jaren tachtig popjournalist voor Oor ende VPRO, en later op de avond Linton Kwesi Johnson.

Van Splunteren hield een lezing over smaak en emotie-tv, naar aanleidingvan de reacties op zijn documentaires voor Het Geluk van Nederland. Diezeer persoonlijke programma's, die zijn privé-leven als onderwerp hadden,verdeelden de redactie van de VPRO in de drie typisch Hilversumse kampen.De correcten, de inhoudelijken, en de conformisten De correcten wonnen. Zevonden dat dit smakeloze emo-tv was - Van Splunteren werd gedatacheerd bijde RVU.

Ook persoonlijk en niet cynisch is de legendarische Engelse dubdichterLinton Kwesi Johnson. Het geluid van Johnson is van zangerig ritmischfluweel. Hij bracht een uur lang gedichten uit zijn in 2002 bij Penguinverschenen bundel Mi Revalueshanary Fren: Selected Poems - een heelbijzondere bundel: Johnson is de eerste zwarte en tweede nog levendedichter die in deze prestigieuze reeks een boek heeft uitgebracht.

Veel mensen kenden gedichten van hem uit het hoofd en spraken zachtjesmee. Ik zag een volle popzaal meewiegen op de woorden van één dichter opeen verder leeg podium.

VRIJDAG 25 NOVEMBER

Dag zes van het festival, over de helft. Mijn lijf wil slaap, geenkoffie meer, minder wijn en beter eten. We beginnen naar vrije uurtjes tesolliciteren. 'Kan ik even plat?' Maar voor geen van de elf wintertuinersis er een rustige dag. Na de programma's keren we terug naar onswintertuinhuis, met bar en dj-set. Rond twee uur 's nachts is iedereenbinnen en gaat de kurk eraf. De dagen beginnen weer om negen uur. Tussenhet sluiten van ons nachtcafé en het ontbijt ligt de laatste dagen zo'nvier uur.

Dit jaar hebben we in ons wintertuinhuis vijftien jonge Duitse,Tsjechische, Nederlandse en Poolse dichters en vertalers te gast, dieaangevuld met vj's, muzikanten en dj's werken aan vertalingen en eenpodiumact.

Op elk kantoor dichters. In de gangen dichters. En een trompettiste. Inhet toilet dichters. Camera's en beeldschermen op mijn tafel. Tsjechischop rijm, violen, drumbeat met daaroverheen onverstaanbare Poolse poëzie.

En vragen, veel vragen.

Where's is the white rolls that you can use to go to the toilet? Do youhave these things that are made of iron to keep te papers together? Youlike to drink a wodka with you?

Kan ik even plat?

We maken dit festival nu vijf jaar met de kern van deze club die wordtgevormd door de langstdienenden: Annika, productieleider; Bob, zakelijkleider; Monique, programmamaker en Jos, de vormgever. Alles wat ik nodigheb krijg ik. En ruim. Kritiek, liefde, inzet, meer consumptiebonnen dande artiesten, goede ideeën, armen en schouders, maar nooit opgehaald.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden