Meewerken of vertrekken

Gezonde uitgeprocedeerde asielzoekers hebben alleen recht op opvang als ze meewerken aan hun vertrek. De overheid mag deze eis stellen, oordeelden de twee hoogste bestuursrechters donderdag. Wat betekent dit in de praktijk voor de betrokken partijen?

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff en minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie). Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Staatssecretaris Klaas Dijkhoff en minister Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie).Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Kabinet - risico van vreemdeling

Staatssecretaris Klaas Dijkhoff (Justitie) kan tevreden zijn. Het moeizame compromis van de regeringspartijen VVD en PvdA uit april heeft donderdag groen licht gekregen van de hoogste bestuursrechters, de Centrale Raad van Beroep en de Raad van State. Het kabinet wil aan het eind van het jaar nog slechts zes opvanglocaties voor uitgeprocedeerden open hebben, in de vijf grootste steden (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag, Utrecht en Eindhoven) en in Ter Apel.

Tegenstanders van dit plan betwijfelden of het kabinet in lijn handelde met de uitspraak van de Europese Commissie voor Sociale Rechten uit november 2014. Die oordeelde dat illegalen onvoorwaardelijk recht hebben op bed, bad en brood. Wat de bestuursrechter donderdag zei, moet Dijkhoff als muziek in de oren hebben geklonken: 'Het is voor het risico van de vreemdeling als hij niet meewerkt aan zijn vertrek'. Oftewel: als 'de vreemdeling' niet meewerkt, is de overheid hem niets verschuldigd. Een uitzondering wordt gemaakt voor psychisch zieken, 'die de gevolgen van hun weigering van medewerking niet kunnen overzien'.

De staatssecretaris heeft deze uitspraken van de bestuursrechters afgewacht, voordat hij afspraken gaat maken met de gemeenten over de opvang van uitgeprocedeerden. Met de uitspraken, die zoals hij zelf zegt 'bevestigen wat hij al dacht', kan hij deze gesprekken met vertrouwen tegemoetzien.

Gemeenten - Een bedreiging en niet-humaan

Veel gemeenten vangen illegalen op. Als die op straat leven, vormen zij een bedreiging voor de openbare orde, is een van de door de burgemeesters aangevoerde argumenten, en humaan is het ook niet. Zij lagen hierover geregeld in de clinch met het Rijk, dat deze opvang niet wil uit vrees voor een aanzuigende werking.

De uitspraak van de Europese mensenrechtencommissie ECSR eind vorig jaar, dat ook de uitgeprocedeerden recht hebben op de meest elementaire voorzieningen, gaf gemeenten een aanleiding om meer bed-bad-en-brood-opvang te openen, Amsterdam bijvoorbeeld met 135 bedden. Zij kregen hiervoor bovendien het afgelopen jaar geld van het Rijk.

Maar na deze uitspraken van de bestuursrechters staat die gemeentelijke opvang op losse schroeven. Volgens de letter van de rechter zouden alle bed-bad-en-brood-voorzieningen van de gemeenten gesloten kunnen worden, als de zes centrale opvanglocaties van het Rijk opengaan, waarin meewerken aan terugkeer een voorwaarde is.

De vraag is of de soep zo heet wordt gegeten. Meerdere gemeenten hebben al gezegd dat ze niet van plan zijn hun opvangvoorzieningen te sluiten, omdat ze niet meer daklozen op straat willen. De Amsterdamse bed-bad-brood-opvang zal in elk geval tot het nieuwe akkoord met de staatssecretaris openblijven.

Uitgeprocedeerden - In hun land te gevaarlijk

Zullen meer uitgeprocedeerden binnenkort op straat moeten slapen? Hun positie is er in elk geval niet sterker op geworden. Voor afgewezen asielzoekers en andere personen zonder verblijfsstatus was het een teleurstellend oordeel dat zij moeten meewerken aan vertrek, om aanspraak te maken op opvang. Een van hun woordvoerders, Marjan Sax van het collectief We Are Here, zegt dat de rechters voorbij gaan aan de realiteit van vluchtelingen die niet terug willen, omdat het in hun land te gevaarlijk is.

De sterren staan sowieso niet gunstig voor de uitgeprocedeerden die blijven hopen op een bestaan in Nederland. De rechter heeft de rijksoverheid donderdag een extra steuntje in de rug gegeven voor haar beleid dat steeds steviger is gericht op terugkeer van degenen die niet mogen blijven.

De noodzaak hiertoe is de afgelopen maanden groter geworden, nu de grote vluchtelingenstroom de overheid veel hoofdbrekens geeft. Vrijdag zal de staatssecretaris de gemeenten vragen om meer noodopvangplekken en meer huizen voor vluchtelingen met een verblijfsvergunning.

Door de grote aantallen vluchtelingen wil het kabinet ook daadkrachtiger optreden tegen degenen die geen aanspraak maken op een verblijfsvergunning. Zo wil het voorkomen dat er weer een nieuwe groep kansloze uitgeprocedeerden bijkomt.

Uitgeprocedeerde asielzoekers. Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant
Uitgeprocedeerde asielzoekers.Beeld Joost van den Broek / de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden