Meevallers niet voor leuke plannen

De succesvolle Zalmnorm moet ook in de komende regeerperiode de schatkist bewaken. Dat betekent dat meevallers in de inkomsten het financieringstekort moeten terugdringen....

Van onze verslaggever

DEN HAAG

De politieke voormannen van de paarse partijen hebben vannacht ongetwijfeld met een potloodje het financiële akkoord voor

Paars II nog eens nagelopen: dat hebben we binnengehaald, hier hebben we moeten toegeven.

Wellicht heeft een enkele partijleider uitstekend geslapen met onder het kussen een lijstje met miljarden.

De liberalen zullen pretenderen dat 's rijks schatkist wederom vier jaar lang uitstekend bewaakt wordt.

De sleutel van de beveiliging is de Zalm-norm, bedacht door de VVD-minister van Financiën in 1994, die een stop op de uitgaven van de overheid plaatst.

Voor de komende vier jaar mogen ze nauwelijks groeien, niet harder dan met een van tevoren bepaald, sober percentage.

Ook al ontvangt het rijk - door een veel uitbundiger economische groei - meer belastinginkomsten, toch mogen die niet worden uitgegeven aan leuke plannen voor het volk.

Zoals de VVD wil, gaan meevallers in de inkomsten naar terugdringing van het financieringstekort, en een beetje naar belastingverlaging. Die strikte scheiding tussen inkomsten en uitgaven van de overheid was het geheim van het succes van Paars I.

In het akkoord van maandag zijn stevige afspraken gemaakt over meevallers, zowel bij de inkomsten (als de staat meer belasting ontvangt dan geraamd) en de uitgaven (als ministers zuiniger zijn dan verwacht).

Net zoals in de afgelopen vier jaar mag het kabinet leuke dingen doen met het gespaarde geld van departementen.

Die uitgavenmeevallers leverden Paars I miljarden op, waarmee problemen als bij de zorg en de varkenspest werden bestreden. En er bleef zelfs geld over.

'Het hoefde niet op', aldus een liberaal.

Maar de vraag is of dat de komende vier jaar weer gebeurt. De marges zijn nu veel kleiner: er wordt veel minder bezuinigd dan onder Paars I, en toch zijn er alweer vrij veel nieuwe uitgaven gepland.

Vandaar dat de onderhandelaars een buffer hebben bedacht voor als het knelt. Het is een nieuwe post 'onvoorzien' op de rijksbegroting, ter waarde van een miljard voor de hele periode. Als een nieuwe geldverslindende ramp - pest onder kippen of een millenniumcatastrofe - het land teistert, kan het kabinet eerst die pot plunderen.

Vanwege de kleine marges zullen de paarse partijen ook de komende jaren blijven zoeken naar geld voor meer uitgaven. Ze denken dat te vinden bij extra inkomsten uit de verkoop van aardgas. Extra aardgasbaten: die gasbel slinkt toch alleen maar? Hier speelt de hoop mee. De prijs van aardgas is gekoppeld aan die van de olie, en die staat op een dieptepunt. De olieprijs móet weer gaan stijgen, en dat levert de schatkist zo een paar miljard op.

De aardgasbaten stromen nu in een fonds dat speciaal is bedoeld voor investeringen in de infrastructuur en andere versterkingen van de economische structuur (FES). Ministers die geld zoeken mogen er eigenlijk niet aankomen.

Dit fonds is al goed gevuld. Extra aardgasinkomsten zullen er vooral in worden opgepot. Paars spreekt nu af dat het fonds sommige uitgaven van ministeries (vooral van Verkeer en Waterstaat) 'overneemt'. Daardoor ontstaat ruimte voor andere uitgaven: leuke dingen voor de mensen. Maar dan moet het met die aardgasbaten wel goed gaan.

Mike Ackermans

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden