Meesterpuzzelaar

De Taiwanese filmer Edward Yang bracht op sublieme wijze de aanmodderende mens in beeld. In films die veel te spaarzaam te zien waren. Dat verandert gelukkig. Om te beginnen met een retrospectief.

Eén van de vele personages in Edward Yangs film The Terrorizers (1986) is een schrijfster. Haar roman, die grotendeels over haar eigen leven gaat, wordt bekroond met een belangrijke literaire prijs. De jury is lovend: 'Het verhaal ligt zo dicht tegen het echte leven aan, maar is toch zo boeiend - het bezorgt je kippenvel.'


Het is een beschrijving die ook perfect past bij het werk van Edward Yang zelf. De Taiwanese filmmaker, die in 2007 op 59-jarige leeftijd overleed, maakte films over het alledaagse leven. De hoofdpersonen zijn geen helden, maar doodgewone losers vol onvervulde dromen, die worstelen met hun carrière en hun relatie. En toch is het realisme van Yang nooit grauw of saai. Integendeel: zijn films zijn intrigerend, ontroerend en filosofisch.


Yangs bekendste film was zijn laatste: Yi Yi (A One and a Two), waarvoor hij in 2000 in Cannes beloond werd met de prijs voor beste regie. Yi Yi, nog altijd een van de mooiste films van deze eeuw, is een bijna drie uur durend familie-epos over opgroeien en aftakelen, over liefde, afwijzing, ambities en desillusies. Een film vol soapachtige verwikkelingen rond een tiental personages, zo kalm en precies gemaakt dat geen enkele emotie geforceerd aandoet.


Al lang voor hij Yi Yi maakte, werd Yang geroemd om zijn meesterschap. Films als Taipei Story (1985), A Confucian Confusion (1994) en vooral A Brighter Summer Day (1991) werden geprezen en bekroond. Toch waren ze tijdens Yangs leven al niet vaak te zien, en na zijn te vroege dood werd dat er niet beter op. Door ingewikkelde rechtenkwesties en slechte, wegterende kopieën was Yang hard op weg een van de onzichtbaarste meesters van de moderne cinema te worden. Geliefd bij een klein clubje cinefielen, maar onbekend bij het grote publiek.


Doodzonde, want Yangs films zijn verre van ontoegankelijk. Het hielp natuurlijk ook niet dat ze - vanwege dezelfde rechtenkwesties - niet of nauwelijks op dvd te krijgen zijn. Gelukkig komt daarin verandering; voor het komende jaar staat een aantal dvd-releases op stapel. Maar beter en belangrijker nog: al zijn films zijn de komende tijd in de bioscoop te zien, deels in gerestaureerde versies. Het Edward-Yangretrospectief begint 18 december in Amsterdam en zal later (in afgeslankte vorm) ook andere steden aandoen.


Het is een unieke kans om opnieuw of voor het eerst kennis te maken met het prachtige oeuvre van Yang. Het retrospectief opent met The Terrorizers, een inventieve ensemblefilm over jaloezie en verbeeldingskracht. De film begint als een misdaadthriller, maar ontpopt zich gaandeweg - wanneer de puzzelstukjes van de gefragmenteerde vertelling op hun plaats vallen - als het verhaal van een uitgebluste relatie.


The Terrorizers laat zien dat Yang al vroeg in zijn carrière beschikte over een zeldzame combinatie van eigenschappen. Zijn films zijn analytisch en scherp, maar ook gevoelig en beeldschoon. Misschien kwam het door zijn achtergrond: op aanraden van zijn ouders studeerde Yang, van jongs af gefascineerd door film, wiskunde en informatica. Hij werkte als computerspecialist in de Verenigde Staten voor hij terugkeerde naar Taiwan om alsnog te gaan doen waar zijn hart lag.


In zijn films is hij wiskundige, dichter, romanschrijver en schilder tegelijk. Weinig regisseurs kunnen huis-tuin-en-keukenbeslommeringen zo fraai en exact in beeld brengen als Yang, die ze bovendien weet te koppelen aan de grote levenskwesties. In feite, vertelde hij in een van zijn spaarzame interviews, gingen al zijn films over fundamentele vragen. Zoals: hoe zou het zijn als je je leven mocht overdoen? Zou je dezelfde fouten opnieuw maken, of een andere weg inslaan?


In hun puurste vorm komen die vragen aan bod in Yangs twee onbetwiste meesterwerken, A Brighter Summer Day en Yi Yi. De eerste, te zien in de vier uur durende, gerestaureerde versie, is het relaas van opgroeiende jongens in het Taipei van de jaren zestig, heen en weer geslingerd tussen criminaliteit en een eerzaam leven.


Keuzes maken, daarom draait het ook in Yi Yi, waarin de grootmoeder van de familie Jian in coma raakt en er voor alle gezinsleden een turbulente periode aanbreekt. Ze gaan er allemaal anders mee om: het jongetje Yang Yang stort zich op het fotograferen van achterhoofden ('omdat mensen ze zelf niet kunnen zien'), zijn moeder loopt weg en gaat bij een sekte, zijn vader raakt in een midlifecrisis en bezoekt een jeugdliefde.


'Door naar films te kijken leef je meerdere levens tegelijk', zegt een slungelige puber in Yi Yi. Dat geldt zeker voor het werk van Edward Yang, die met zijn wijdvertakte vertellingen de kijker talloze alternatieven aanbiedt. Het maakt zijn films zo wrang en zoet: even lijkt het leven niet onomkeerbaar, maar eindeloos deelbaar.


Retrospectief Edward Yang, 18 t/m 23/12, in EYE en Tropentheater Amsterdam. 3/1 t/m 20/1/2013 in o.a. Den Haag, Breda en Maastricht.


Edward Yang (1947-2007) was een van de grondleggers van de Nieuwe Taiwanese Cinema, een stroming waartoe ook Hou Hsiao-hsien behoorde. De bijzondere positie van Taiwan als schakel tussen Oost en West speelde een belangrijke rol in hun films. Later maakte ook Tsai Ming-liang naam met films over het moderne Taiwan. De films van Hou, Tsai en Yang waren succesvol in het buitenland, maar oogstten in eigen land kritiek omdat ze de Taiwanese maatschappij te zwart zouden afschilderen.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden