Meester & gezel (3)

Wie groeit 't meest: Spinozaprijswinnaar en classica Ineke Sluiter of promovenda Tazuko van Bergen? Deel 3 van een serie over generaties in de wetenschap.

'Opvolgster? Nee, daarom zit Tazuko hier niet. Mijn groep zit vol talent en ik hoop nog wel even mee te kunnen! Maar nu, zo vlak voor haar promotie, is zij op een cruciaal punt in haar carrière beland en dat betekent ook een omslag in onze verhouding.' Tazuko van Berkel en haar promotor Ineke Sluiter begonnen allebei in 1998 bij Griekse en Latijnse taal en cultuur aan de Universiteit Leiden. Van Berkel als student en Sluiter als hoogleraar Griekse taal- en letterkunde.

Van Berkel onderzoekt het begrip vriendschap in het culturele debat in het Athene van 400, 500 jaar voor Christus. Moet vriendschap bijvoorbeeld onbaatzuchtig zijn of gaat het ook over materiële aspecten van wederkerigheid? Veranderen de opvattingen omdat in die periode geld steeds belangrijker wordt? Het onderwerp past in het onderzoeksthema van Sluiter - hoe in de Griekse oudheid werd omgegaan met het discours over normen en waarden. Maar het is niet door haar bedacht.

Sluiter: 'Ik zet geen stukjes onderzoek onder mijn naam uit. Promovendi moeten creatief zijn, zelf hun onderzoek bedenken. De meesten trekken het niet om vier jaar lang te werken aan een door anderen bedacht onderzoek.'

'Dat vond ik eerst moeilijk', bekent Van Berkel. 'Nu ben ik er heel blij mee.'

Sluiter: 'Anders dan in de exacte wetenschap werken we niet gezamenlijk in het laboratorium aan één onderzoek. Degene die het onderzoek heeft uitgevoerd is hier ook de auteur, daarover is geen discussie. Mede daarom is de publicatielijst van onderzoekers in de geesteswetenschappen korter dan die in de exacte wetenschappen.'

Er wordt echter wel veel samengewerkt. Van Berkels onderzoek, bijvoorbeeld, bevindt zich op het snijvlak van taal, cultuurgeschiedenis, filosofie, zelfs economie. 'De grote uitdaging is kennis uit andere disciplines gebruiken om een probleem op te lossen.' De classici van de zes Nederlandse klassieke universiteiten (VU en UvA in Amsterdam, Utrecht, Leiden, Nijmegen, Groningen) hebben zich verenigd in de onderzoeksschool Oikos. Sluiter: 'Daardoor zijn bij iedere promotie twee of meer begeleiders betrokken en is ons onderzoek zeer interdisciplinair.'

Onderzoek van de klassieken betekent heel goed, zeer kritisch en veel lezen en proberen te begrijpen hoe een tekst werkt. Van Berkel: 'Je denkt na over de tekst, stelt er vragen aan, leest nog meer en dan kom je op een idee. Dat toets je aan de hand van bronnen en vervolgens schrijf je het op. Maar het komt ook vaak voor dat je de hele dag hebt gelezen en denkt: wat moet ik nu? De volgende stap dicteert zich niet automatisch.'

Sluiter: 'In die zin lijkt het wel op bèta-onderzoek. Ook daar kom je op een punt: ik heb dit geprobeerd en dat werkt niet, wat ga ik nu doen? Dan komt het aan op wetenschappelijke creativiteit.'

Daarvoor zijn onderlinge discussies heel belangrijk, vindt Sluiter. 'Daar leer ik zelf ook heel veel van. Promovendi en postdocs brengen ongelooflijk veel informatie binnen. Door het hier ontspannen en open te houden, krijg je optimale uitwisseling.'

Van Berkel: 'Het gaat hier heel informeel, maar de begeleiding is wel intensief. Ineke leest mijn stukken altijd zeer grondig. Dan zit ik op het puntje van mijn stoel om uit te leggen waarom ik het zo opgeschreven heb en krijg ik de tekst terug met rode strepen. In het begin was ik dan wel zenuwachtig.'

'Ik heb Tazuko wel uitgezocht omdat ze op haar standpunt durft te blijven staan. Je moet tegen gezag in durven gaan. Je merkt dat iemand klaar is met een proefschrift als er meer opstand komt bij de besprekingen. Ik hoef het niet met haar standpunt eens te zijn, maar wat er staat moet wetenschappelijk verdedigbaar zijn. Dan zien we in het collegiale discours wel wie er gelijk heeft.'

Zelf had Sluiter een heel goede leermeester, vindt ze. 'Iemand die voordeed hoe je als wetenschapper in het leven moet staan. Hij was een integere wetenschapper, geëngageerd, maatschappelijk actief en intens geïnteresseerd in zijn onderwerp. Met een eruditie die verder ging dan de tekst waarmee hij bezig was. Als classicus beheer je geen museum zonder relatie met de rest van de wereld en de wetenschap. Vanuit onze kennis van de klassieken hebben we iets te zeggen over onze moderne wereld.'

Van Berkel: 'Ik heb dezelfde visie op het vakgebied als Ineke. Vooral haar enorme openheid tegenover andere invalshoeken en andere vakgebieden vind ik inspirerend. Dat hoop ik zelf ook uit te dragen.' Sluiter: 'Ik zou het heel vervelend vinden als Tazuko net zo zou worden als ik. Ze moet een wetenschapper met een eigen onderzoekslijn en een eigen signatuur worden.'

Kan dat onder Sluiters vleugels? Van Berkel: 'Ik denk het wel, er zijn mogelijkheden voor een vervolgproject. Ik wil ook zeker naar het buitenland gaan, maar heb niet het idee dat ik hier zou vastroesten. Het is hier een internationale omgeving.'

Sluiter die zelf een tijdje in Cambridge, Harvard en Princeton werkte: 'In het ideale geval zou Tazuko nu naar het buitenland gaan. Maar met een schoolgaand kind is dat niet gemakkelijk. Dat moet dan maar in een andere fase van haar carrière.'

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden