Analyse

Meeste Turkse Nederlanders steunen beleid Erdogan, vooral jongeren enthousiast

Hoe denken Turkse Nederlanders over de diplomatieke rel tussen het land waar ze wonen en dat waar zij, of hun ouders, vandaan komen? De Volkskrant liet het peilen. De uitkomst kan verontrusten.

In Nederland wonende Turken stemmen in Deventer over het Turks referendum. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Voor veel Nederlandse Nederlanders zal van het opinieonderzoek dat de Volkskrant liet uitvoeren onder Turkse Nederlanders over de diplomatieke rel tussen Nederland en Turkije een verontrustend signaal uitgaan. Tweederde van de Turkse Nederlanders is negatief over het besluit van de Nederlandse regering om Turkse ministers te weigeren. Een even groot deel steunt het beleid van de Turkse president Recep Tayyip Erdogan, die in Nederland vooral als een dictator wordt gezien en die Nederlanders zonder blikken of blozen voor fascisten uitmaakt.

Turks-Nederlandse jongeren blijken nog enthousiaster te zijn over Erdogan dan de eerste generatie migranten. Ze steunen opvallend vaak de 'ambassadeurs van Erdogan' die met Turkse vlaggen de straat op zijn gegaan, omdat 'hun' minister de voet werd dwars gezet.

De resultaten bevestigen een trend die zich al langer voordoet, zegt de Turks-Nederlandse cultureel antropoloog Ibrahim Yerden. 'Turks-Nederlandse jongeren hebben een gespleten identiteit. Ze staan met hun voeten in Nederland, maar zitten met hun hoofd in Turkije.' Vanwege hun migratieachtergrond is die dubbele loyaliteit niet verwonderlijk. Zorgelijk vindt Yerden dat de Turks-Nederlandse jongeren in plaats van verder te integreren steeds dichter tegen Turkije aanschurken.

Ze voelen zich ontheemd in Nederland. Hun dubbele nationaliteit wordt geproblematiseerd, niet alleen door de PVV, maar in toenemende mate ook door andere partijen.

Turkse trots

'Het sentiment van discriminatie en uitsluiting leeft heel sterk bij de tweede en derde generatie', zegt ook Jaco Dagevos, bijzonder hoogleraar integratie en migratie en onderzoeker aan de Erasmus Universiteit Rotterdam en bij het Cultureel Planbureau (SCP). 'De jongeren worden voortdurend als Turk en moslim aangesproken. Ze willen ook Rotterdammer, werknemer, student zijn, kortom een gewone burger van dit land.'

Een bekende klacht die weerklank vindt bij andere migrantengroepen. Maar Nederlanders met een Marokkaanse, Afghaanse, Surinaamse of Pakistaanse achtergrond gaan in Nederland niet met vlaggen van hun land van herkomst demonstreren. Evenmin scheuren ze, luid toeterend, door Nederlandse straten als 'hun' nationale voetbalelftal een belangrijke wedstrijd heeft gewonnen.

Turken doen dat wel. 'Omdat ze van huis uit meekrijgen dat ze trots moeten zijn op hun Turks bloed. Ze moeten hun nationaliteit verdedigen als die wordt aangevallen', zegt Yerden.

Geromantiseerd Turkije

Erdogan en zijn AKP, die vertakkingen heeft in Europa, spelen in op het gevoel tweederangs burgers te zijn en te blijven. Yerden: 'Jongeren zijn assertiever dan ouderen. Eén sms'je of whatsappje met de boodschap dat een Turkse minister wordt aangevallen is voldoende om ze in de vechtstand te krijgen.'

De jongeren verdedigen een utopie, zegt Yerden. Ze hebben een romantisch beeld van Turkije. Ze hebben er nooit gewoond, de inperking van vrijheden nooit aan den lijve ondervonden. Al beseffen ze terdege dat er grote verschillen zijn tussen de Nederlandse en Turkse democratie, die zij zo fel verdedigen.

Bij de rellen in Rotterdam rond de komst van de minister Kaya van Familiezaken, hoorde hij demonstranten in het Turks zeggen: 'Kijk uit, anders word je opgepakt.' Waarop het antwoord kwam: 'Het is hier Turkije niet.' Die dubbele houding vindt hij 'bijna schizofreen'.

Demonstranten in Rotterdam tijdens de komst van minister Kaya. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Beide processen, het inspelen op de Turkse nationale trots en het gevoel van uitsluiting, versterken elkaar, zegt Dagevos van het SCP. Turks-Nederlandse jongeren gaan zich steeds meer oriënteren op Turkije. Het gewapper met Turkse vlaggen en het niet of onvoldoende afstand nemen van de heftige uitspraken van Erdogan roepen steeds negatievere reacties op bij Nederlanders zonder migrantenachtergrond. Actie, reactie. Dagevos: 'Ze houden elkaar gevangen. Dat proces is de laatste jaren behoorlijk versterkt en heeft ook politieke consequenties.'

Interessant noemt hij de geringe steun voor Nederlandse politici in het algemeen en premier Rutte in het bijzonder. Over de bevolking zijn Turkse Nederlanders veel minder negatief. Dat beeld herkent Dagevos uit de onderzoeken van het SCP. Nu zijn ze woedend over Mark Rutte met zijn 'pleur-op'-opmerking over Turks-Nederlandse demonstranten. Anderhalf jaar geleden heerste grote verontwaardiging over vice-premier Lodewijk Asscher, die te gretig inhaakte op een onderzoek van Motivaction. Een grote meerderheid van de Turkse jongeren zou moslims die voor IS strijden helden vinden. Die enquête bleek later niet te deugen. Asscher liet in diezelfde periode drie Turkse organisaties onderzoeken omdat ze te weinig transparant zouden zijn.

Impact van Denk

Denk heeft volgens Dagevos handig ingespeeld op de sterk negatieve gevoelens over de Nederlandse politiek. Het leverde de partij vanuit het niets drie zetels op.

Ook jegens de Nederlandse media is de houding overwegend negatief. Vooral bij jongeren, zegt Dagevos, 'die veel meer meekrijgen van het Nederlandse debat dan de ouderen'. Begin vorig jaar zette een aantal Turks-Nederlandse jongeren een petitie op, gericht tegen de NPO en de volgens hen eenzijdige berichtgeving over Turkije. Dagevos: 'Zij kijken ook Turkse televisie, zijn actief op Turkse sociale media. Daardoor bestaan verschillende beelden van de maatschappelijke werkelijkheid.'

Twee scenario's schetst de SCP-onderzoeker over de impact van Denk: een positieve en negatieve. Positief is dat je Denk kunt zien als een vorm van emancipatie. De partij laat de Turks-Nederlandse jongeren weer trots zijn op hun afkomst en demoniseert niet hun andere kijk op de Turkse geopolitieke omstandigheden. De nadruk wordt gelegd op hun Nederlanderschap. Dagevos: 'Denk zegt: je kan hier vechten voor je rechten. Nederland is ook ons land. Maar de partij heeft ook als risico dat tegenstellingen worden vergroot en groepen sterker op de eigen kring georiënteerd raken.'

Farid Azarkan, Selcuk Öztürk en Tunahan Kuzu van Denk tijdens de officiéle uitslag van de Tweede Kamerverkiezing. Beeld anp

Yerden is voorzichtig optimistisch. De diplomatieke clash maakt veel los in de Turkse gemeenschap, zegt hij. De interne discussie over de negatieve consequenties van de gespleten Turkse identiteit komt eindelijk op gang. 'Mensen worden op Erdogan aangesproken in hun direct omgeving. Ben jij ook zo'n dictator-knuffelaar? En welke kant kies je als er oorlog komt?'

Ook de groepen die tegen Erdogan zijn en veel positiever staan tegenover de Nederlandse samenleving, zoals de alevieten, Koerden en seculieren, hebben daar last van.

Alle Turkse groeperingen staan voor dezelfde opgave, zegt Yerden: voorkomen dat straks de vierde en vijfde generatie Turkse Nederlanders zich nog altijd als ambassadeurs van Ankara gedragen.

Meer lezen over het Turkse referendum

Zo denken Turkse Nederlanders over Nederland en Turkije
De meeste Turkse Nederlanders zijn pessimistisch over Nederlandse politici, de aanhang van Derk is overwegend pro-Erdogan en meer resultaten van de peiling. (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden