Vijf vragen overTerugroepacties

Meeste terugroepacties draaien om voedselveiligheid

 Winkelketen Zeeman roept speelgoedslijm van het merk Dinosaur Bouncing Putty terug vanwege een te hoge concentratie chemicaliën. Jaarlijks worden meer dan 170 producten om verschillende redenen uit de schappen gehaald. Vijf vragen over terugroepacties. 

Speelgoedslijm.

Hoe komt aan het licht dat een product, zoals Dinosaur Bouncing Putty-slijm, schadelijk is?

Zowel de fabrikant, winkeliers als voedsel- en warenautoriteiten in Europese landen voeren testen uit. Daarbij wordt onder meer gelet op de brandveiligheid, of er geen kleine onderdelen kunnen afbreken en of het product niet radioactief is. Bij speelslijm draait het vooral om de samenstelling: bevat het geen verboden stoffen en blijven alle stoffen keurig binnen de norm?

In het geval van de Dinosaur Bouncing Putty gingen in december de alarmbellen af bij de Belgische voedsel- en warenautoriteit. De putty, een stevige variant van het onder kinderen razend populaire speelslijm, was niet goed uit de test gekomen: het bevatte drie keer zo veel borax als toegestaan.

Borax, dat ook in lenzenvloeistof zit, geeft de kleurrijke putty de slijmerige substantie die nodig is om het in de gewenste vorm te modelleren. Maar een te hoge concentratie kan leiden tot diarree, misselijkheid en huidirritatie. Op de lange termijn kan het zelfs schadelijk zijn voor de vruchtbaarheid.

Welke maatregelen volgden na de test?

Zeeman haalde de potjes meteen uit zijn schappen. In zowel de Belgische als Nederlandse filialen kwamen posters met waarschuwingen te hangen. ‘Door de tamtam die internationaal was ontstaan, werden wij op de hoogte gebracht’, zegt Lex Benden, woordvoerder van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA).

Voor de overheidsinstantie, die toezicht houdt op de veiligheid van producten en sancties kan opleggen, waren de posters alleen niet genoeg. Zeeman moest klanten ook op andere manieren waarschuwen. Dit gebeurde woensdag pas: op de site van Zeeman verscheen een oproep het product niet langer te gebruiken. Klanten die het slijm terugbrengen naar de winkel, krijgen hun aankoopbedrag (0,99 euro) terug.

Was het slijm van tevoren getest?

‘Het Dinosaur Bouncing Putty-slijm is uitgebreid getest voordat het naar Europa is verscheept’, zegt Arnoud van Vliet, manager duurzaamheid en kwaliteit van Zeeman. Bij de test in China, het land waar het slijm werd geproduceerd, kwam niets geks naar voren. ‘Terwijl wel is gekeken naar borax.’

Een mogelijke verklaring is volgens Van Vliet dat de te hoge concentratie borax ‘naar verloop van tijd is ontstaan, bijvoorbeeld bij hogere temperaturen’. Zeeman onderzoekt het speelslijm nu om de precieze oorzaak te achterhalen. Het bedrijf test jaarlijks 450 artikelen die in de schappen liggen, de resultaten daarvan worden door een ‘onafhankelijk laboratorium geverifieerd’.

Ook de NVWA kan nog besluiten tests te doen. Blijkt iets mis, dan worden alle voedsel- en warenautoriteiten in de Europese Unie geïnformeerd via het zogeheten Rapex-systeem waarop ze zijn aangesloten.

Hoe ingewikkeld is een terugroepactie?

Wanneer duidelijk is dat er iets mankeert aan een product, maakt het bedrijf een beoordeling van de risico’s. Moet de consument er meteen mee terug naar de winkel, omdat gevaar voor de gezondheid dreigt? Of is er minder haast, bijvoorbeeld omdat slechts een ingrediënt op een doosje eiersalade ontbrak?

Uit cijfers van de NVWA blijkt dat vorig jaar 174 keer een terugroepactie heeft plaatsgevonden. Meer dan de helft heeft te maken met voedselveiligheid, zo’n 20 procent betreft speelgoedartikelen. Hoewel die categorie de laatste jaren stabiel is, stijgt het aantal waarschuwingen en terugroepacties vanwege voedselveiligheid. Deze week nog werden de ‘Jumbo Garnalen Knoflook’ uit de schappen gehaald vanwege een mogelijke listeria-besmetting.

De NVWA verklaart de toename uit de aangepaste etiketteringswetgeving uit 2014: fabrikanten zijn sindsdien verplicht om allergenen (eiwitten die allergische reacties kunnen opwekken) op de verpakkingen te vermelden. Uit onderzoek blijkt geregeld dat per abuis ‘sporen van gluten’ of andere allergenen in het product terecht zijn gekomen.

Grote bedrijven kunnen een recall razendsnel uitvoeren. Hema bijvoorbeeld kan door een zogeheten kassastop de verkoop van een product binnen een uur stilleggen, zowel in de winkels als online.

Hema informeert zijn klanten bij zo’n terugroepactie op drie manieren: via posters in de winkel, een bericht op de website en via sociale media. De klassieke, maar ‘langzame’ waarschuwingsadvertentie in de krant wordt volgens het bedrijf alleen nog ingezet als het ‘echt gevaarlijk’ is het product nog te gebruiken.

De terugroepactie van Dinosaur Bouncing Putty heeft er vooralsnog niet toe geleid dat veel klanten het product hebben teruggebracht, zegt Van Vliet van Zeeman. Mogelijk speelt de lage prijs van het slijm daarbij een rol.

Wie draait op voor de kosten als een product terug moet naar de winkel?

Wettelijk gezien is de fabrikant verantwoordelijk voor de producten die hij op de markt brengt. Winkeliers kunnen de schade verhalen. Maar zo zwart-wit is het in de praktijk niet, zegt Van Vliet. ‘We zijn partners. Het is de eerste keer dat we problemen ervaren met deze leverancier. Over de kosten worden nu goede gesprekken gevoerd.’

Dit artikel is gemaakt met medewerking van Sarah Haddou.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden