Meeste knutselaars onder de kunstenaars bieden kolder

De zalen van Arti et Amicitiae in Amsterdam zijn veranderd in een interactieve jungle. Wie het waagt zich in het gekrijs en gebrom te begeven en niet schroomt op een pedaal te drukken of een handel over te halen, kan een muur een melodie ontlokken, of een vogel van de...

JUDITH KOELEMEIJER

Van onze verslaggeefster

Judith Koelemeijer

AMSTERDAM

Een parfummachine begint spontaan chemische geuren te spuiten wanneer je deze passeert. Zodra je een drempel over bent komen de interactieve kamerplanten op gang, die eindeloos over rails heen en weer rijden. Wie tenslotte tussen de geluidskolommen van Mar Marc plaats neemt, wordt overdonderd door het geluid van vliegtuigen, snerpende banden, en racende auto's.

Op de expositie De uitvinder - de technologische tegencultuur wordt de technologie niet zozeer ter discussie gesteld, lijkt het, maar gevierd. Het is het feest van de Willie Wortels, de knutselaars onder de kunstenaars, die met evenveel gemak een computerprogramma bedenken als een ingenieuze machine die cornflakes in het rond strooit.

Samenstellers van de expositie zijn Jos Houwelink, docent aan de Rietveld Academie, en Sacha Bronwasser, studente kunstgeschiedenis. 'Er is zoveel belangstelling voor techniek, de digitale snelweg en internet, dat bijna vergeten wordt dat er ook een tegencultuur bestaat, een traditie van kunstenaars die de nieuwe techniek toepassen in hun werk zonder dat dat 'nut' hoeft te hebben, constateert Houweling.

Hij is vooral nieuwsgierig naar het 'andere inzicht' in de techniek dat de knutselaar hem biedt. Een 'diepere filosofische bedoeling' zoekt hij niet, noch maakt hij zich zorgen over de toekomst van de technologische cultuur.

'Wat me in deze expositie aanspreekt is de vitaliteit, de lol die ervan af straalt. De kunst heeft die vitaliteit nodig. Er zijn al zoveel exposities die zijn gebaseerd op een afgepast concept. Deze kunstenaars kan het veel minder schelen of het concept klopt.'

Humor kan een aantal kunstenaars inderdaad niet ontzegd worden. De installatie 'Tumba la casa co's it's for la raza' van Malachi Farrell, Fernando Palma Rodriquez en Christiaan Zwanikken bestaat uit een aantal tafels waarop, waaronder en waarnaast pepertjes in aarde worden gekookt; een baby-machine razend tussen de tafelpoten heen en weer rijdt, en cornflakes tot gruis worden vermalen - om vervolgens via het openklappende dak van een houten huisje de lucht in te worden gespoten.

De logica van al deze handelingen ontgaat je volkomen. Net zo min als er een reden is te verzinnen voor het eindeloze heen en weer rijden van een paar exotische kamerplanten, de installatie van G-Brecht. Of dat je begrijpt waarom het fluitketeltje van Harry Heyink op gezette tijden een straal water in een gootsteen laat lopen.

Evenmin is duidelijk waarom de antennes met eendevoeten van Henk van Dijk in een eindeloze herhaling naar het midden van een 'vijver-achtig' bassin reiken. Het zijn zinloze acties, even komisch als het voetgangerslicht dat 's nachts braaf op groen springt - of er nu iemand oversteekt of niet. Techniek omwille van de techniek; kijk eens wat wij allemaal kunnen laten bewegen. Maar ook niet veel meer dan dat.

Slechts een enkel keer biedt De uitvinder meer dan alleen kolder. In de geheel verduisterde kamer van de Russische kunstenaars Vladimir Grafov en Alexei Blinov zie je op een televisiescherm jezelf, plus de contouren van een deur en een raam op de achtergrond. Dit is een vervreemdende ervaring, omdat je op televisie ziet wat je in het echt, wanneer je de donkerte intuurt, niet waarneemt. De kunstenaars maken hiervoor gebruik van infra-rood straling. Een onzichtbare techniek, die de toeschouwer onmachtig maakt, temeer daar - wederom geactiveerd door een infra-rood sensor - woorden door de ruimte schallen zodra je je verplaatst.

Nee, dan de vogel of 'Ornithopter' van Fred Abels, ook wel 'een nieuwe versie van de eerste vliegpoging' genoemd. Je neemt plaats op een stoel, haalt de handel over, en daar gaat-ie, de witte vogel, langs het draad, naar de andere kant van de zaal. Met bedachtzame, elegante vleugelslagen. Je kunt hem laten stoppen, terug laten komen, verder laten vliegen. De techniek ligt in je hand, en dat voelt vertrouwd aan temidden van alle onverwachte geluiden, zinloze bewegingen en onnuttige uitvindingen - die vaak doen glimlachen, soms zelfs doen grijnzen, maar weinig beklijven.

De uitvinder. De technologische tegencultuur. Arti et Amicitiae Amsterdam, t/m 30 april. Dinsdag tot en met zondag, van 12 t/m 17 uur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden