Meeste chefs ontbreekt het aan lef

Het hoger personeel, verenigd in de VHP, wil het komend jaar een strijdpunt maken van prestatieloon. Maar het zijn uitgerekend de werkgevers die waarschuwen voor een overhaaste invoering van prestatiebeloning....

MARGREET VERMEULEN

Van onze verslaggeefster

Margreet Vermeulen

AMSTERDAM

Sinds het stukloon in de jaren zeventig werd afgeschaft, wil het maar niet lukken om moderne vormen van prestatieloon in te voeren. Circa één op de vijf ondernemingen (met meer dan 20 werknemers) werkt met de een of andere prestatietoeslag, meestal voor een beperkt deel van het personeel. Relatief nieuw zijn prestatietoeslagen die alleen wordt uitgekeerd als de werknemer een goede beoordeling krijgt.

Variabele beloning wordt gezien als een prikkel om werknemers te motiveren en beter te laten presteren. Uit een recente brochure van de Algemene Werkgevers-Vereniging (AWV) blijkt echter dat de werkelijkheid niet zo simpel is. 'Een hoge beloning leidt niet automatisch tot een betere motivatie. Ook de relatie tussen motivatie en prestatie is niet altijd even duidelijk', concludeert de AWV na een bezoek aan acht bedrijven waar prestatiebeloning is ingevoerd.

Het grootste knelpunt is de beoordeling. Een goede beoordelaar heeft 'lef' en daar ontbreekt het nogal wat chefs aan. Vooral een slechte beoordeling is moeilijk te verkopen aan het slachtoffer en daarom komen de meeste chefs ergens in het midden uit. Met als gevolg dat de toeslagen vaak voor iedereen ongeveer gelijk zijn en daarmee hun doel voorbij schieten.

Bij Campina Melkunie doet zich nog een bijkomend probleem voor. Voor iemand die drie jaar achtereen uitmuntend funtioneeert is het drie jaar lang kassa! Als zijn prestatie het vierde jaar terugloopt tot zeer goed is het inleveren geblazen. Welke chef zal een medewerker die goed functioneert op deze manier willen ontmoedigen?

De beoordeling is veelal erg subjectief. Hoe meet je de inzet, de collegialiteit, de vakbekwaamheid en het kostenbesef van een medewerker? Ondanks alle goede bedoelingen is het voor sommige functies heel moeilijk om een eerlijk en deugdelijk beoordelingssysteem te ontwerpen.

Het is meestal makkelijker om de prestaties van een heel team of een hele afdeling te meten. Maar ook hier is een waarschuwing op zijn plaats. Afdelingen kunnen daardoor kleine koninkrijkjes worden die op voet van oorlog met elkaar komen te staan als de ene afdeling de prestaties van de andere afdeling negatief beïnvloedt.

Tot overmaat van ramp blijken effectieve vormen van prestatiebeloning niet het eeuwige leven te hebben. Zo waarschuwt de directie Dat leert het voorbeeld van beddenfabrikant Dico in Uden dat zodra de bedrijfsfilosofie of -strategie verandert ook de grondslag van het prestatieloon moet worden aangepast.

Kortom, het invoeren en up-to-date houden van prestatiebeloning is een gigantische operatie met veel voetangels en klemmen. Voor zowel werkgevers als werknemers. Toch wil de VHP het komend cao-seizoen benutten om variabele beloning in meer bedrijven ingevoerd te krijgen. 'Als de loonkosten kunnen mee-ademen met de conjunctuur vertraagt dat de noodzaak om mensen te ontslaan', aldus een woordvoerder van de VHP.

Maar zelfs dat vermeende voordeel van variabele beloning doet zich niet automatisch voor. De meeste prestatie-toeslagen zijn on top of de normale arbeidsvoorwaarden; extra kosten waar de ondernemer bij conjuncturele tegenwind niet zomaar vanaf kan. Een prestatie-toeslag die is gebaseerd op individuele prestatie kun je niet zomaar intrekken als het bedrijfsresultaat een jaartje tegenvalt.

Uit een onderzoek van de Organisatie voor Strategisch Arbeidsmarkt Onderzoek (OSA) blijkt dat werknemers met een variabel loon een kleine 10 procent méer verdienen dan overeenkomstige werknemers met een vast salaris. Dan maakt prestatietoeslagen voor de VHP extra aantrekkelijk, zeker in tijden van loonmatiging.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden