Meeslepende ekassa’s van na de onderdrukking

De afgelopen maanden verschenen diverse cd’s die Nigeriaanse muziek uit de jaren zeventig in kaart brengen. Wat blijkt: de afrobeat van Fela Kuti was niet het enige opzwepende geluid in Lagos....

Wellicht is het toeval, maar uitgerekend in het jaar dat vooral nieuwe Amerikaanse rockgroepen Afrikaanse ritmes en gitaarlyriek nadrukkelijk in hun muziek verwerken, verschijnt er een stortvloed aan compilaties met Afrikaanse popmuziek uit de jaren zeventig.

Vampire Weekend, Yeasayer en diverse andere spraakmakende New Yorkse bands laten hun gitaren sprankelen en de ritmes pulseren op eenzelfde wijze als de Nigeriaanse Victor Uwaifo vijfendertig jaar geleden. Uwaifo geniet, zo staat te lezen in de liner notes bij de eerder dit jaar verschenen compilatie Guitar-Boy Superstar, in Nigeria nog altijd de status van een ster, maar zijn meest baanbrekende werk maakte hij begin jaren zeventig in Benin City. Daar vond hij zo ongeveer een eigen muziekstijl uit, dansmuziek gebaseerd op een door hemzelf ontwikkeld stuiterend ritme dat hij ekassa noemde.

Zijn meeslepende ekassa’s zoals die op de cd verzameld staan, vormen slechts één facet van de vele kanten die de Nigeriaanse muziek rijk is. Maar ze werden opgenomen in een periode die juist nu door samenstellers van compilaties met Afrikaanse muziek zeer in zwang is: de jaren zeventig.

De afgelopen maanden verschenen diverse cd’s die de muziek uit Nigeria uit die periode in kaart brengen, en het aardige aan deze wildgroei is dat vooral blijkt dat er meer opzwepende muziek te horen was in Lagos en omstreken dan die van Fela Kuti. De jaren zeventig waren weliswaar de jaren waarin Kuti met zijn afrobeat dankzij onder meer een bezoek van de Britse rockdrummer Ginger Baker ook buiten eigen land naam ging maken, maar hij was bepaald niet de enige naam van betekenis in de Nigeriaanse popmuziek.

De beste indruk van de veelzijdigheid aan muzikaal vakmanschap geeft de dubbel-cd Nigeria Special: Modern Highlife, Afro-Sounds & Nigerian Blues 1970-1976. Het is een staalkaart aan opzwepende funk, diepe gitaarblues en altijd die optimistisch sprankelende gitaren en vurige blaaspartijen. Elk van de zesentwintig tracks laat een band of artiest (The Funkees, The Hykkers, Opotopo en andere voorheen onbekende namen) in opperste staat van opwinding horen, alsof ze net zijn vrijgelaten uit een langdurige onderdrukking.

En in zekere zin was dat ook zo. 1970 was het jaar dat in Nigeria de bloedige Biafra-oorlog ten einde kwam, en in die drie jaar was niet alleen het land maar ook de cultuur en met name de rock ’n roll daarbuiten behoorlijk veranderd. Highlife, de vooral door blazersensembles gespeelde muziek zoals die vanuit Ghana ooit Nigeria had bereikt, kreeg steeds meer concurrentie van rock en later ook funk. Blazerensembles raakten na de Biafra-oorlog wat minder in zwang, liever greep men naar de gitaar en liet men zich beïnvloeden door Jimi Hendrix, Santana en James Brown.

Het aardige is dat die zoektocht naar nieuwe mengvormen van traditionele highlife met nieuwe rock en funk zo’n unieke mix van vrijzinnigheid en hang naar het oude oplevert. Althans op de genoemde dubbel-cd. De uitgave was begin dit jaar blijkbaar zo’n succes dat er al snel vervolgdeeltjes uitkwamen, waarop disco en rock uit Nigeria centraal stonden. De cd’s Nigeria Discofunk Special en Nigeria Rock Special laten vooral horen dat er in het land ook veel artiesten met een iets minder rijke verbeelding muziek maakten. Santana en Jimi Hendrix waren erg populair in Lagos en omstreken, zoveel wordt wel duidelijk wanneer je beide cd’s beluistert, maar tot veel meer dan wat imiteren waren hun bewonderaars niet in staat.

Dan blijkt maar weer eens hoe uniek de muziek van Fela Kuti nog altijd is. Zijn werk is al vele malen uitgebracht in allerlei formaten, boxen en retrospectieven, maar toch biedt de op Vampisoul verschenen dubbelaar Fela Ransome Kuti: Lagos Baby 1963-1969 nieuwe inzichten in de ontwikkeling van zijn nog altijd invloedrijke afrobeatmuziek – een genre dat eigenlijk vooral werd ontwikkeld door Fela Kuti’s drummer Tony Allen.

Het aardige aan de compilatie is dat goed te volgen is hoe Kuti van een betrekkelijk conventioneel jazztrompettist uit de Miles Davis-school steeds nieuwsgieriger zoekt naar nieuwe muzikale uitdagingen.

Kuti was als 19-jarige student eind jaren vijftig naar Londen vertrokken, en kwam in 1963 terug met een enorme bagage aan westerse jazz en pop. Vooral Kuti’s eerste, hier verzamelde singles met zijn band The Koola Lobitos laten horen hoe Kuti hierdoor was beïnvloed. Terwijl latere opnamen zoals het broeierige Se E Tun De bewijzen dat Kuti in 1966 in James Brown een nieuw groot muzikaal voorbeeld had gevonden. Zijn beste werk moest toen nog komen.

De dansmuziek is blijvend door Kuti beïnvloed, en het aardige is dat zijn kinderen de fakkel hebben overgenomen. Eerder maakte zoon Femi al furore met zijn op afrobeat voortbordurende muziek, ook Kuti’s jongste telg Seun weet van wanten.

Samen met een deel van de band Egypt 80, die ook zijn vader nog heeft begeleid, nam hij een behoorlijk goede plaat op, Many Things, die doet uitzien naar zijn optreden eind deze maand in Paradiso. Seun Kuti maakt zonder dat het gedateerd overkomt nog altijd dezelfde broeierige dansmuziek als zijn vader in de jaren zeventig. En hoezeer die jaren zeventig ook tot de gouden periode in de Nigeriaanse pop mogen worden gerekend, er was een man nodig die met zijn kruisbestuiving tussen highlife en Amerikaanse soul en rhythm-and-blues voor alle troepen uitliep.

Orlando Julius is zijn naam en zijn in 1966 in Lagos opgenomen album Super Afro Soul mag een klassieker heten. Ook voor Julius’ muziek gold dat deze jarenlang zo goed als onvindbaar was en dus zo goed als vergeten raakte.

Aan dit gemis kwam dankzij Vampisoul en hun dubbel-cd Orlando Julius:Super Afro Soul gelukkig een einde. Het album bevat Superieure afrofunk uit een tijd dat Fela Kuti dat woord nog niet bedacht had.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden