INTERVIEWEvert Jan Henrichs

Meerdere verdachten verdedigen in dezelfde zaak, zoals gebeurt rond Ridouan T., mag dat?

Mag je als advocaat twee of meer verdachten verdedigen die horen bij dezelfde groep? Die vraag wordt prangender nu strafzaken groter en complexer zijn. De Amsterdamse Deken Evert Jan Henrichs gaat onderzoeken waar de grens ligt.

Deken Evert Jan Henrichs van de Amsterdamse Orde van Advocaten.Beeld Rebecca Fertinel

Zondag werd bekend dat advocaten informatie zouden lekken naar de organisatie van Ridouan T., waarvan 17 verdachten terechtstaan in het omvangrijke liquidatieproces Marengo. De Amsterdamse Deken Evert Jan Henrichs, die toezicht houdt op de advocatuur in zijn arrondissement, gaat met zijn beroepsgroep in gesprek over de vraag: hoe ga je om met cliënten die onderling tegenstrijdige belangen kunnen krijgen?

Waarom wilt u nu deze discussie?

‘Ik wil dit onderwerp proactief aan de orde stellen en niet afwachten tot ik als toezichthouder hierover mogelijk moet oordelen. Bij informele gesprekken die ik de afgelopen maanden voerde, kwam dit onderwerp meer dan eens terug: optreden voor meerdere verdachten in één zaak, hoe zit het eigenlijk? Wat mag? Waar ligt de grens? Zowel in als buiten de beroepsgroep leeft dit zeer.’

Het speelt vooral in het strafproces Marengo, waarin sommige advocaten meerdere verdachten vertegenwoordigen. Is dat ook een reden?

‘Ik heb tot nu toe nooit reden gehad om concrete gevallen te onderzoeken of te beoordelen. Maar ik zou daartoe wel gedwongen kunnen worden als daar klachten of signalen over komen. Het is onmiskenbaar dat je in de grote liquidatieprocessen, Passage, Eris, Marengo, ziet dat meerdere verdachten door één kantoor worden verdedigd. 

‘Het gaat ook om andere situaties, zoek online maar eens naar ‘tegenstrijdige belangen in het strafrecht’. Dan zie je het ook in de zaak over Mitch Henriquez, die tijdens een arrestatie overleed. Hetzelfde kantoor stond zowel de verdachte agenten als getuigen bij. In fraudezaken gaat het om de vraag of de vennootschap en de bestuurders door advocaten van hetzelfde kantoor verdedigd kunnen worden.’

Mag het ethisch gezien?

‘Daar kun je geen zwart-wit antwoord op geven. Een van de weinige tuchtzaken hierover, uit 1999, gaat over een geval waar het volgens het Hof van Discipline niet kon. Die uitspraak maakt duidelijk dat je als advocaat in elk geval vooraf duidelijke afspraken moet maken als je voor meerdere verdachten optreedt. 

‘Je moet bespreken dat zich de mogelijkheid kan voordoen dat er tegenstrijdige belangen ontstaan en vooraf vastleggen hoe je daarmee dan omgaat. Die uitspraak is al van meer dan twintig jaar geleden. Ik wil bespreken hoe daarmee in de praktijk wordt omgegaan en of het nodig is dat te actualiseren.’

Waarom?

‘Om twee redenen: strafzaken zijn groter en complexer dan in 1999 en ik merk dat er verschillende visies op na worden gehouden. Daarom, voordat eventueel een moment komt dat ik er een oordeel over moet vellen, wil ik het net ophalen bij de beroepsgroep en inventariseren hoe erover wordt gedacht en hoe je er praktisch mee kunt omgaan.’

Zitten daar ook visies tussen waarover u uw wenkbrauwen optrekt?

‘Niet in concreto. In het algemeen zie ik dat sommige advocaten er heel strikt en terughoudend in zijn, terwijl anderen dat veel minder terughoudend benaderen.’

Zoals het zogenoemde ‘liquidatiekantoor’ Ficq en Partners, dat meerdere verdachten in Marengo bijstaat?

‘Mijn inzet is om juist niet over concrete gevallen te oordelen, omdat er geen klachten bij mij zijn terechtgekomen.’

Het klinkt alsof u er vanuit gaat dat dit moment onvermijdelijk gaat komen.

‘Nee, niet onvermijdelijk, maar ik hou er wel rekening mee. Belangrijker is dat daar verschillende visies over zijn. Dat is niet goed voor de beroepsgroep. Daar moeten we eenduidig in proberen te zijn. Ik ga er met genodigden van acht kantoren over in gesprek. Wat de uitkomst is, kan ik niet voorspellen.’

Die uitkomst kan dus ook zijn: het mag niet meer?

‘De materie is te complex voor zwart-wit-antwoorden.’

Maar een verbod is wel mogelijk?

‘Nee. Het is zonder meer mogelijk dat twee verdachten volstrekt parallelle belangen hebben en er dus geen probleem is van tegenstrijdigheid.’

Maar hoe weet je als advocaat dat de ene verdachte de andere niet in z’n zak heeft?

‘Dat is zeker een van de onderwerpen die we gaan bespreken.’

U wilt er weinig over kwijt. Ligt het gevoelig?

‘Dat ga ik merken. Ik wil niet nu al die inhoudelijke discussie hier met jou gaan voeren.’

Wat zou er in het ergste geval kunnen gebeuren als een advocaat twee verdachten verdedigt die tijdens het proces tegenstrijdige belangen blijken te hebben?

‘Dat moet je abstracter stellen: dit onderwerp raakt een van de kernwaarden van de advocatuur: partijdigheid. Waar in de journalistiek, het notariaat of veel andere beroepen onpartijdigheid vereist is, is de advocatuur het enige beroep waar partijdigheid juist een kernwaarde is. Je bent er alleen om het belang van je cliënt te dienen. 

‘Als er tegenstrijdigheid tussen twee cliënten ontstaat, betekent dat per definitie dat je een van de twee niet optimaal bedient. Dat is niet goed voor de betrokken advocaten, niet goed voor de rechtzoekenden en niet goed voor de advocatuur in z’n geheel.’

Dossier: Wie vermoordde advocaat Derk Wiersum, en hoe verloopt het proces tegen Ridouan T.?
Op 18 september 2019 werd advocaat Derk Wiersum vermoord. Hij stond kroongetuige Nabil B. bij in het liquidatieproces Marengo, waarin Ridouan T. hoofdverdachte is. Justitie houdt er serieus rekening mee dat Ridouan T. opdracht gaf tot de moord op Wiersum. Lees in dit dossier alles over beide zaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden