Column

Meer zzp'ers omdat er meer zzp'ers zijn

Dat steeds meer mensen werken als zzp'er - dat is genoegzaam bekend. Dat het een zeer diverse groep is, variërend van professionele grootverdieners tot kleine krabbelaars - dat weten we. Over de oorzaken van de groei van de zzp-populatie weten we ook het een en ander. Maar pas afgelopen week drong, door een mailtje van een lezer, tot me door dat er ook een bijzondere reden is waardoor er steeds meer zzp'ers bijkomen. Namelijk: omdat er steeds meer zzp'ers zijn.

Carlijn Broring werd in 2015 met Foodless.nl uitgeroepen tot Freelancer of the Year. De prijs werd door minister-president Mark Rutte uitgereikt op de Dag van de zzp'er. 4 april 2015. Beeld anp

Hoe werkt deze schijnbare cirkelredenering? Denk even mee.

Bij de 'gewone' verklaringen voor de groei van het aantal zzp'ers hoort dat zij goedkoper zijn dan vergelijkbare werknemers. Het prijsverschil tussen een arbeidsuur van een zzp'er en een uur van een werknemer wordt veroorzaakt door belastingen (de zzp'er geniet zelfstandigenaftrek), door werknemersverzekeringen (waar de zzp'er niet aan meedoet) en door pensioenen (waar werknemers veelal verplicht aan meedoen terwijl dat voor zelfstandigen een vrije keuze is).

Voor werkgevers telt het totaal aan arbeidskosten, inclusief alle verschuldigde belastingen en premies. Veel werkenden kijken - niet dat dat verstandig is, maar het zijn net mensen - naar hun nettobeloning. Veel zzp'ers zijn naar hun eigen idee dus 'beter af', waarbij ze onvoldoende meewegen dat ze onverzekerd zijn tegen de risico's van werkloosheid en arbeidsongeschiktheid en dat ze, eenmaal pensioengerechtigd, alleen aanspraak kunnen maken op AOW en geen aanvullend pensioen krijgen. Ze lijken dus beter af als ze naar hun nettobeloning kijken, maar of dat echt zo is, valt nog te bezien.

Hoe dan ook zijn zzp'ers voor werkgevers goedkoper dan werknemers, zeker in deze ruime arbeidsmarkt, en dat is een deel van de verklaring van hun opmars.

Maar nu de volgende stap. We doen een gedachte-experiment. Neem een sector waarin een groot aantal bedrijven actief is die geen zzp'ers in dienst hebben. Een aantal van de productiefste werknemers in deze sector bedenkt op enig moment dat zij als zzp'er meer kunnen verdienen dan als werknemer. Zij kunnen op een dag meer vierkante meters metselen dan hun collega's, meer hypotheken verkopen dan een ander of handiger computersystemen beheren dan de collega's. En toch kregen zij betaald conform de CAO, net als de collega's.

Op een goed werkende arbeidsmarkt verdient deze eerste golf zzp'ers inderdaad meer dan de oud-collega's, óók als zij wel een pensioen regelen en zich verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid.

Als gevolg van deze eerste golf vertrekkers worden de bedrijven in de sector minder productief. De bedrijven verliezen opdrachten aan zzp'ers en komen in zwaar weer. Dit zet in de sector druk op de winst en op de lonen.

Bij de achtergebleven werknemers is intussen een andere pik-orde ontstaan. De mensen die vroeger bij de subtop hoorden voor wat betreft de productiviteit zijn nu de productiefsten. En omdat de lonen in hun sector onder druk staan lonkt ook voor hun het zzp'schap.

Eenmaal zelfstandig, komt de tweede golf zzp'ers erachter dat ze op de vrije markt minder waard zijn dan hun concurrenten uit de eerste golf. Netto zijn ze wel beter af dan toen ze werknemers waren, maar voor verzekeringen en pensioen is even geen geld.

Na de tweede golf vertrekkers beginnen bedrijven om te vallen. Er is, met de resterende werknemers, nauwelijks meer te concurreren met zzp'ers. De werknemers die na het faillissement een werkloosheidsuitkering ontvangen komen erachter dat er in de sector geen vacatures meer zijn. Als het einde van hun WW-uitkering in zicht komt, besluiten ze daarom zzp'er te worden. Een karige beloning zal hun deel zijn. Maar een mens moet wat.

De uitkomst van dit gedachte-experiment is dus dat er- ook - meer zzp'ers komen omdat er meer zzp'ers komen. De opmars van de zelfstandige is een zichzelf versterkend proces.

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden