Meer zetels voor de PVV, maar toch is het een nederlaag voor Wilders

De afwezigheidscampagne van Geert Wilders heeft zijn PVV in de prognose van de einduitslag 20 zetels opgeleverd. Dat zijn er weliswaar vijf meer dan hij er nu heeft in de Kamer, maar veel minder dan de 35 die hij maandenlang in de peilingen kreeg toebedeeld. De voorspelde tweestrijd met de VVD, waarvan Wilders zich in 2004 afsplitste, is in een klinkklare nederlaag geëindigd.

Geert Wilders Beeld anp

Wilders voerde een merkwaardige verkiezingsstrijd, waarin hij vooral veel dingen niet deed. Geen interviews met kranten, behalve een kregelig gesprek met De Telegraaf. Geen harde debatten bij RTL, wel optredens in de zachte sector: Libelle, Privé, Story, het NOS Jeugdjournaal, Tijd voor MAX en Goedemorgen Nederland van WNL. Pas maandag en dinsdag zocht hij de confrontatie met andere lijsttrekkers, bij EenVandaag met Mark Rutte (VVD) en in het slotdebat bij de NOS - na loting - met Lodewijk Asscher (PvdA) en Gert-Jan Segers (CU).

Voorlopig geen vervolg populistische revolutie

Op straat moest Wilders noodgedwongen even pauzeren door een lek in zijn beveiliging, maar ook afgezien daarvan was hij er nauwelijks. Wilders bezocht Spijkenisse, Volendam, Breda, Valkenburg en Heerlen, steeds een kleine drie kwartier. Dat was het. En dan niet eens zozeer om het publiek ter plekke te bedienen, maar vooral voor de audiovisuele pers. Waaronder veel buitenlandse media, die na woensdagvond konden concluderen dat de populistische revolutie na Brexit en Trump in Nederland voorlopig geen vervolg krijgt.

Met filmpjes en tweets was Wilders wel actief, maar achteraf moet hij constateren dat het te weinig was om de grootste te worden. Ex-medewerkers hebben bij herhaling gezegd dat Wilders dat ook niet wil - hij heeft er de organisatie niet voor en vanuit de oppositie is hij effectiever. Maar zelf zei hij maandagavond nog, ten overstaan van Rutte: 'Kiezer, jaag deze man weg, zet mij in het Torentje.'

PVV-leider Geert Wilders brengt in Basisschool De Walvis zijn stem uit. Beeld ANP

Maximaal haalbare

Misschien moet de constatering ook zijn dat er niet meer in zit. De PVV deed drie keer eerder mee aan Kamerverkiezingen en haalde daarbij achtereenvolgens 9 (2006), 24 (2010) en 15 (2012) zetels. Door opstappende Kamerleden was Wilders' fractie de afgelopen jaren overigens tot 12 man gekrompen. Hij verloor Louis Bontes en Joram van Klaveren, die VNL begonnen, en Roland van Vliet. De laatste twee stapten op na de 'minder, minder'-uitspraken bij de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014, waarvoor Wilders later door de rechter werd veroordeeld.

In percentage van het aantal uitgebrachte stemmen haalde de PVV eerder respectievelijk 5,9 (2006), 15,5 (2010) en 10,1 procent (2012). Het beste resultaat boekte de partij bij de Europese verkiezingen van 2009, met 17 procent van de stemmen. Dat heeft er sindsdien niet meer ingezeten en de bonus van het Turkije-conflict viel Rutte toe - niet Wilders.

Geen rol in kabinetsformatie

Als het aan de andere partijen ligt, speelt Wilders geen rol in de kabinetsformatie. Niemand wil met hem samenwerken en met deze omvang hoeft dat ook niet. Alleen het kleine 50Plus liet de mogelijkheid open. Behalve de standpunten van Wilders, die andere partijen afschrikken, speelt voor VVD en CDA ook de ervaring mee uit het gedoogkabinet Rutte I. Het weglopen uit het Catshuis tijdens de begrotingsonderhandelingen in 2012 is Wilders veelvuldig voor de voeten geworpen deze campagne.

Anders dan in andere jaren organiseerde hij, naar verluidt wegens geldgebrek, geen eigen verkiezingsavond. In 2010 had hij nog het Van der Valk-restaurant op de pier van Scheveningen afgehuurd, in 2012 café Byblos in Den Haag. Tegen tienen bedankte hij zijn kiezers via Twitter. 'Rutte is nog niet van mij af.'

Wilders heeft eerder aangekondigd zich te gaan richten op de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2018. Tot nu toe is hij alleen vertegenwoordigd in Almere en Den Haag. Zijn nieuwe doel is in veel meer gemeenten mee te doen.

Hoe ging het er bij de andere partijen aan toe?

VVD
Een partij die optimisme tot motto heeft verheven, hoort een verlies met gejuich te begroeten. Dus wordt er gejoeld in het WTC, als voor de VVD een verlies van tien zetels wordt voorspeld. 'Fantastisch resultaat'.

CDA
Een sterke eindsprint brengt CDA naar 19 zetels. 'We hebben de weg omhoog gevonden.'

D66
Het Torentje wordt het niet, zoals Alexander Pechtold zo vurig hoopte. Maar een monsterzege is het wel voor D66.

GroenLinks
'Dit', zegt Jesse Klaver, 'is een overwinning om trots op te zijn. We hebben meer zetels gewonnen dan we ooit in de Kamer hadden. Maar we zijn pas net begonnen. You ain't seen nothing yet.'

PvdA
De totale shock overheerste. 'Het voelt onrechtvaardig', zei Dijsselbloem. Dat er gepraat gaat worden, staat wel vast. Over lijsttrekker Lodewijk Asscher, die zelf sprak over 'een bittere, traumatische avond'.

SP
Emile Roemer oogt nog net zo veerkrachtig als aan het begin van een uitputtende verkiezingscampagne, hoewel de SP en winnen op landelijk niveau zich kennelijk slecht met elkaar laten verenigen.

50Plus
Henk Krol betreedt dansend de zaal waar 50Plus de verkiezingsavond doorbrengt. 'Lieve mensen, we zijn verdubbeld!'

Denk
De compromisloze houding is beloond.

Forum voor Democratie
Baudet snoerde zijn tegenstanders in zijn overwinningsspeech met zichtbaar genoegen de mond.

Partij voor de Dieren
'Groene politiek heeft gewonnen'.

Artikel 1
'Ook nul zetels is winst'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden