NIEUWSCanon

Meer vrouwen en diversiteit in nieuwe canon van Nederland

De Surinaamse schrijver Anton de Kom treedt toe tot de canon van Nederland. Oud-premier Willem Drees vliegt eruit. De nieuwe canon is maandag gepresenteerd.

De Surinaamse schrijver Anton de Kom (1898-1945) streed tegen racisme en kolonialisme. Hij schreef in 1934 in Nederland ‘Wij slaven van Suriname’. Werd verzetsman en stierf in kamp Neuengamme.Beeld Hollandse Hoogte

De herijkte canon van Nederland geeft meer ruimte aan vrouwen, diversiteit, internationaal perspectief en regionale spreiding. De Nederlandse geschiedenis wordt nog altijd verteld aan de hand van vijftig vensters, maar daarvan zijn er tien compleet nieuw. Bovendien zijn alle teksten herschreven.

Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, D66) nam de canon maandag in het Openlucht Museum in Arnhem in ontvangst uit handen van historicus James Kennedy. Hij leidde een commissie die de eerste canon, in 2006 opgesteld onder voorzitterschap van historicus Frits van Oostrom, op de schop nam.

Willem Drees (1886-1988) was van 1948 tot 1958 een populaire PvdA-premier, die bekendstond om zijn eenvoud en zuinigheid. Hij stond aan de wieg van de verzorgingsstaat, inclusief de AOW.

Floris V, Karel V en Willem Drees

Opvallende wijzigingen zijn dat iconen uit de vaderlandse geschiedenis als Floris V, Karel V en Willem Drees als zelfstandig venster zijn verdwenen. In de digitale versie van de canon zijn zij nog wel terug te vinden, maar zij doen een stap achteruit ten faveure van onder anderen Maria van Bourgondië, de rebelse vrouwenroman Sara Burgerhart van Betje Wolff en Aagje Deken, en oud-minister Marga Klompé.

De Habsburger Karel V (1500-1558) werd op 15-jarige leeftijd heer van de bestuurlijke eenheid Nederland, een jaar later koning van Spanje en in 1519 keizer van het Duitse Rijk.

Het verhaal over De Republiek wordt nu verteld aan de hand van Johan van Oldenbarnevelt en de geschiedenis van Suriname kreeg de schrijver Anton de Kom als boegbeeld. Ook vensters over de grachtengordel, buitenhuizen en kunststroming De Stijl zijn gesneuveld; het venster over slavernij is gebleven. De canon sluit af met een nieuw venster over het Oranjegevoel (‘sport verbindt’), dat de commissie kenmerkend acht voor de Nederlandse samenleving.

Maria van Bourgondië (1457-1482) versterkte in haar korte leven de positie van de Staten-Generaal. Haar kleinzoon Karel V heerste over het Habsburgse rijk dankzij haar beslissingen.Beeld Sotheby’s

De Nederlandse overheid is opdrachtgever van de canon. Hij wordt gebruikt in de bovenbouw van het primair onderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Ook is de canon in gebruik op pabo’s en bij musea, erfgoedinstellingen en andere in geschiedenis geïnteresseerde doelgroepen.

Marga Klompé (1912-1986) was in 1956 eerste vrouwelijke minister in de Nederlandse geschiedenis, voor de Katholieke Volkspartij (nu CDA). Bouwde de verzorgingsstaat uit, voerde bijstandswet in.Beeld ANP

Vensters

Van Engelshoven zegt in een reactie blij te zijn met de nieuwe canon. ‘De geschiedenis verandert niet, maar de manier waarop we naar onze geschiedenis kijken wel. Het toeval wil dat deze canon verschijnt precies op het moment dat we zijn terechtgekomen in een gesprek over het verleden van ons land. We zijn nog lang niet uitgeleerd over onszelf.’

In de vorige canon waren drie van de vijftig vensters besteed aan vrouwen. Dat zijn er nu zeven. ‘We hebben de man-vrouwverhouding in de canon nadrukkelijk tegen het licht gehouden en geprobeerd deze meer in balans te brengen’, schrijft de commissie. In de vensterteksten is meer aandacht voor ‘gewone mensen’. Nieuwe mannen zijn onder anderen schilder Jeroen Bosch en wetenschapper Christiaan Huygens. De canon is voorts geactualiseerd door de Brexit in het venster Europa onder te brengen en de in 2010 ontmantelde Nederlandse Antillen te vervangen door ‘het Caribisch gebied’.

De commissie onder leiding van Kennedy was breed samengesteld, met onder meer schrijver Abdelkader Benali, wetenschapper Karwan Fatah-Black, de jonge historicus Kayleigh Goudsmit en de Nijmeegse hoogleraar letterkunde Lotte Jensen. De indertijd als entoen.nu gedoopte website krijgt voortaan de naam canonvannederland.nl.

Tien jaar

Commissievoorzitter James Kennedy beveelt aan de canon elke tien jaar te herijken. ‘Het is van belang dat elke generatie haar eigen geschiedenis schrijft volgens de methoden, opvattingen en fascinaties van de eigen tijd’, schrijft de commissie.

Kennedy heeft in maart zijn voorganger Frits van Oostrom geïnformeerd over de vele wijzigingen. Van Oostrom zegt de overwegingen bij de veranderingen nog niet te kennen, maar wel verheugd te zijn dat het concept van de canon in essentie overeind is gebleven. ‘We hebben veertien jaar geleden iets ontworpen dat kennelijk robuust is.’

Wel betreurt Van Oostrom het verdwijnen van Floris V, die model stond voor de riddertijd en het Binnenhof (‘waar nu Mark Rutte loopt’) als icoon had. ‘Je zou kunnen zeggen dat Floris V voor de tweede keer door de edelen is vermoord’, aldus Van Oostrom.

Floris V (1254-1296) was de beroemdste middeleeuwse graaf van Holland. Onder zijn bewind kwam de Ridderzaal op het Binnenhof gereed en werd het Muiderslot gebouwd.

De commissie zegt zich van zulke droefenis bewust te zijn. ‘Onze keuzen zullen vast discussie oproepen en wij realiseren ons goed dat met name personen en instellingen die gelieerd zijn aan een van de afgevallen vensters teleurgesteld zullen zijn.’

Reacties op de nieuwe canon van Nederland: ‘Vadertje Drees moet je niet schrappen’

Theatermaker John Leerdam, in 2019 initiator van de Suriname-monologen (over onder anderen Anton de Kom): ‘Heel goed dat De Kom erbij is, maar nu ook George Maduro en onze vergeten held Boy Ecurie.’

Columnist en politicus Annabel Nanninga (Forum voor Democratie), op Twitter: ‘Ongelofelijk. Hoe slordig wij omspringen met de groten uit onze geschiedenis, ten faveure van wegmetons en diversiteitsdram.’

PvdA-leider Lodewijk Asscher, op Twitter: ‘Grondlegger verzorgingsstaat moet je niet schrappen. Bron van trots in Nederlandse geschiedenis: bestaanszekerheid voor iedereen. Leve vadertje Drees.’

Alexander van Kessel, onderzoeker parlementaire geschiedenis aan de Radboud Universiteit: ‘Drees is als pars pro toto van de verzorgingsstaat groter dan Klompé. Aan de andere kant is het terecht dat hiermee de inbreng van katholieke politici bij de totstandkoming van de sociale zekerheid wat meer aandacht krijgt. Die is in de beeldvorming over die tijd altijd nogal op de achtergrond gebleven.’

SP-Kamerlid Ronald van Raak, filosoof en historicus, pleitbezorger van Johan van Oldenbarnevelt: ‘Fantastisch. Hij was de grondlegger van onze politieke cultuur, waarin besluiten niet van bovenaf worden opgelegd en er ruimte is voor minderheden.’

Premier Mark Rutte (VVD) over Van Oldenbarnevelt in 2018: ‘Voor mij is het de grootste staatsman uit onze geschiedenis.’

PVV-Kamerlid Harm Beertema: ‘In het licht van de geschiedenis vind ik elke tien jaar de canon herzien nogal hijgerig. Waarom moet Floris V eruit? Die is heel belangrijk geweest voor de vroegste tijd van de natiestaat. Je kan toch ook zestig vensters maken in plaats van vijftig? En Drees gaat me echt aan het hart. Toen was de PvdA tenminste nog een volkspartij, en niet de doctorandussen-partij van nu.’

SGP-Kamerlid Roelof Bisschop: ‘Ik hield aanvankelijk mijn hart vast, maar zoals het er nu uitziet is dit alleszins te verdedigen. De canon is niet in handen gevallen van eendagsvliegen met een navenant historisch besef.’

VVD-Kamerlid Zohair El Yassini: ‘Prima dat de commissie aanpassingen heeft gedaan. Hopelijk gaat deze canon een tijdje mee.’

Historicus Frits van Oostrom, voorzitter van de eerste canoncommissie: ‘Het hoort bij de canon dat er gesprek over is, dat is niet de geringste functie. Geschiedenis betekent iets voor mensen, het kan ze wat schelen en dat is mooi.’

Lees ook:

Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, D66) gaf vorig voorjaar opdracht de canon van Nederland te herijken. U leest dat hier terug.

Na de aanvaarding van zijn opdracht gaf historicus James Kennedy een interview aan de Volkskrantdat u hier kunt nalezen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden