'Meer verteller uit noodzaak dan schrijver van beroep'

Hella Haasse bleef toch vooral de verteller van mooie historische verhalen. En vertellers, daartegen koesteren wij in Nederland nu eenmaal een groot wantrouwen. Dat stelt Volkskrant-columnist Bert Wagendorp.

Beeld getty

In 1978 verscheen de roman Mevrouw Bentinck of Onverenigbaarheid van karakter van Hella Haasse, bij velen destijds nog bekend als Hella S. Haasse, de auteur van Oeroeg - nooit geweten dat die S. voor Serafia stond.

Mijn oma, een groot liefhebber van de letteren, zei dat het prachtig was, en dat ik het zeker moest lezen.

Geen haar op mijn hoofd die erover piekert, zei ik. Haasse! Goeie schrijfster voor oma's, dacht ik toen nog. Ik was derdejaars Nederlands en las me suf. Amerikanen en Russen, Wolkers, Mulisch, Hermans, Boon en Claus, Den Uyl, Biesheuvel, Hotz, Kellendonk, de vroege AFTh. - maar geen Hella Haasse.

Niet over de nieuwe Haasse
Hella Haasse was in februari 1978 60 jaar geworden. Ze had al een imponerend oeuvre van romans en essays op haar naam. Maar in het Alfagebouw aan de Groningse Grote Kruisstraat waren we er niet gek op. Daar ging het niet over de nieuwe Haasse, maar over het zwaarmoedig navelstaren van Jeroen Brouwers. 'Magistraal. Toen ik het uit had, wilde ik me opknopen, zo goed.'

Hella Haasse overleed gisteren als de laatste van een grote Nederlandse generatie schrijvers. Maar in 1978 werd zij daar niet toe gerekend, hoe dat na haar dood ook zal worden verdonkeremaand. De erkenning kwam pas later en nooit helemaal. Ze bleef toch vooral de verteller van mooie historische verhalen. En vertellers, daartegen koesteren wij in Nederland nu eenmaal een groot wantrouwen.

Haasse publiceerde in 1949 op 31-jarige leeftijd het prachtige Het woud der verwachting. Er kwam een stem aan het woord die we in de Nederlandstalige literatuur nog maar zelden hadden gehoord. Louis Paul Boon had al een paar van zijn grote romans afgerond, Gerard Reve publiceerde in datzelfde jaar Werther Nieland, Willem Frederik Hermans De tranen der acacia's. Harry Mulisch zat nog druk te schrijven aan zijn debuut Archibald Strohalm, Hugo Claus aan De metsiers, Jan Wolkers dacht nog helemaal niet aan boeken.

Ze zouden als schrijver meer aanzien verwerven dan Haasse. Die niettemin stilistisch en vooral wat vertelkracht betreft minstens hun gelijke was en in de meeste gevallen de betere.

Grote bek
Haasse had niet de grote bek waarmee Hermans, Reve, Mulisch en Wolkers in de nieuwe massamediacultuur hun naam en faam vergrootten, dat had er misschien ook mee te maken.

In augustus verscheen in De Groene Amsterdammer het laatste interview met Haasse. Ze werd aangekondigd als 'de grootste schrijver die Nederland nog heeft'. Een mooi, maar ook twijfelachtig eerbewijs; het dubieuze voorrecht van de laatste overlevende van een grote generatie.

'Lezen, feiten noteren, onderzoek doen, interpreteren en de rest verzinnen', zo typeerde ze haar schrijven. 'Mijn hele leven is daarop gebaseerd geweest.' Ze had het voor een groot deel geleid in haar verhalen, zei ze, en was gelukkig geweest.

Meer verteller uit noodzaak dan schrijver van beroep.

Dat ze nooit tot de grote zus of de grote zo was gerekend, kon haar niets schelen, zei ze in 2009 tegen Gerri Eijckhof.

Ik vermoed dat Hella Haasse, meer dan haar al bijna niet meer gelezen mannelijke generatiegenoten, in haar boeken zal voortleven. Het enige dat sterker is dan de dood, is het krachtige verhaal. Die heeft ze genoeg geschreven.

Gisteravond moest ik naar een literair radioprogramma. Ik verwachtte te worden afgebeld, omdat het vanwege de dood van Haasse vast zou worden omgegooid. Dat gebeurde niet. 'We staan er kort bij stil', zei een redactrice. 'Het is heel anders dan bij de dood van Mulisch. Ik hoor er niemand over.'

Zie je wel, dacht ik. Gestorven en nog steeds onderschat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden