ANALYSECONFLICT TURKIJE-SYRIË

Meer vernedering in Idlib kan Erdogan zich niet veroorloven

In de Syrische provincie Idlib dreigt het Turkse leger door het regime-Assad aan de kant te worden gezet. President Erdogan is woedend over de dood van acht Turken ter plekke en eist dat Syrische regeringstroepen zich voor het eind van de maand terugtrekken. Meer dan een half miljoen Syrische burgers zijn op drift geraakt.

Syrische kinderen ontvluchten in de laadruimte van een truck de provincie Idlib. Beeld AFP

Meer vernedering en verlies aan geloofwaardigheid kan de Turkse president Recep Tayyip Erdogan zich kennelijk niet veroorloven. Syrië trekt zich – met goedkeuren van Moskou – niets aan van de aanwezigheid van Turkse troepen in de provincie Idlib. Dat kan zo niet langer, vindt Erdogan.

Voor eind deze maand moet het Syrische leger zich hebben teruggetrokken achter de bestandslijn waarlangs Turkije militaire observatieposten heeft ingericht. Die lijn is onderdeel van de ‘deëscalatiezone’ in de Syrische provincie, in 2017 gevestigd nadat het Turkse leger de noordwestelijke punt van Syrië had bezet. Doen de Syriërs dit niet, zo dreigde Erdogan woensdag, dan stuurt hij zijn leger op hen af. ‘Dan regelen we het zelf.’

Dodelijk treffen

Een eerste dodelijk treffen hebben Turken en Syriërs al achter de rug. Maandag stierven zeven Turkse militairen en een tolk door Syrisch vuur. Turkije reageerde met een vergeldingsaanval, waarbij dertien Syrische militairen omkwamen. Donderdag stuurde Turkije versterkingen naar het gebied.

Het ziet er ernstig genoeg uit en ongetwijfeld is het meer dan tot niets verplichtende retoriek. Daarvoor staat er voor Ankara te veel op het spel. Het trotse Turkse leger dreigt door het regime-Assad eenvoudig aan de kant te worden geschoven, terwijl het Syrische offensief tegen het laatste rebellenbolwerk in het land tegen alle afspraken in gewoon wordt voortgezet.

Ondertussen zijn sinds begin december meer dan een half miljoen Syrische burgers op drift geraakt, richting Turkije. Tot nu is de Turkse regering er wonderwel in geslaagd hen aan gene zijde van de Turks-Syrische grens te houden. Maar breken de dijken door, dan zijn de gevolgen niet te overzien – mogelijk ook niet voor Europa.

Militair conflict met Moskou

Waarschijnlijk kijken de Turken er absoluut niet naar uit hun dreigement echt waar te maken. In een serieus militair conflict met het Syrische leger hebben ze geen zin, al was het maar omdat Damascus de onverkorte steun van Moskou geniet. Rusland zal niet toestaan dat zijn bondgenoot wordt afgestraft, mocht het Turkse leger daartoe überhaupt in staat zijn. De handschoen opnemen tegen het Syrische leger is één ding, in gevecht raken met de Russen is een ander.

Bovendien heeft Ankara te veel geïnvesteerd in militaire, diplomatieke en economische samenwerking met Moskou om dat allemaal op het spel te zetten. Turkije is grootafnemer van Russisch gas en de Verenigde Staten werden onlangs gebruuskeerd met de aanschaf van het Russische raketafweersysteem S400. Erdogan eet graag van alle geopolitieke walletjes.

Waarschijnlijk heeft het Turkse dreigement daarom vooral tot doel Moskou te verplichten het Assad-regime in te tomen. Die indruk werd versterkt door de betrekkelijk verzoenende woorden die Erdogan en zijn Russische collega Vladimir Poetin dinsdag telefonisch uitwisselden. De leiders spraken af onmiddellijk maatregelen te nemen om ‘de samenwerking in Syrië te verbeteren’.

Reddingwerkers proberen woensdag met een graafmachine slachtoffers onder een ingestorte flat vandaan te halen in de rebellenstad Ariha, na een bombardement van Syrische regeringstroepen. Beeld AFP

Turkse posten achter de Syrische frontlinies

Ogenblikkelijk effect had Erdogans pleidooi niet. Het Syrisch offensief in Idlib werd voortgezet alsof er wat betreft de Syriërs niets was gebeurd. Ruim twintig dorpen in het zuiden van de provincie werden de afgelopen dagen op de rebellen veroverd, meldt het Syrisch Observatorium voor de Mensenrechten. Sinds begin december heeft het regime meer dan zestig steden en dorpen in de provincie in handen gekregen.

Twee van de twaalf Turkse observatieposten liggen nu omsingeld achter de Syrische frontlinies. Het Syrische leger is het strategisch gelegen Saraqeb vanuit drie richtingen tot op 1 kilometer genaderd. Woensdag drongen Syrische troepen korte tijd de stad binnen, om spoedig door rebellen met Turkse steun te worden teruggedreven.

Saraqeb is de laatste grote stad aan de snelweg M5 die nog in handen is van de opstandelingen. De M5 verbindt de hoofdstad Damascus met Aleppo, de grootste stad van het land. Voor de Syrische regering is de snelweg zo belangrijk, dat ze weinig behoefte zal hebben nu op het nippertje halt te houden. Mogelijk dat Damascus en Moskou de Turken na de val van Saraqeb een adempauze gunnen.

Dat kunstje is Ankara echter zo vaak geflikt. Keer op keer wekte de Russische regering de indruk Turkije serieus te nemen als diplomatieke speler door telkens, na de zoveelste luchtaanval op burgerwijken in Idlib en de zoveelste golf ontheemden richting Turkije, een ‘bestand’ af te spreken. Evenzovele keren echter trok het Syrische leger zich daar weinig van aan en werd het gestaag oprollen van het laatste rebellenbolwerk voortgezet. Bij het woord salamitactiek komt er stoom uit Erdogans oren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden