Analyse

Meer trainers in Irak: VS op zoek naar nieuwe strategie?

De VS zijn van plan om 400 extra militaire trainers naar Irak sturen en openen een nieuwe legerbasis in de provincie Anbar, waar Islamitische Staat (IS) vorige maand provinciehoofdstad Ramadi veroverde. Amerikaanse legerwoordvoerders zeggen nu dat Iraks tweede stad Mosul mogelijk pas in 2016 wordt heroverd op IS - terwijl eerder dit jaar nog tromgeroffel klonk rondom een aanval in de lente.

Iraakse en Amerikaanse soldaten in Anbar.Beeld reuters

De extra troepen en de nieuwe trainingsbasis in Anbar betekenen een minieme wijziging in de strategie van de VS, in de nasleep van het zoveelste succesvolle verrassingsoffensief van Islamitische Staat. De groep veroverde vorige maand niet alleen Ramadi, maar ook de Syrische stad Palmyra. Sindsdien groeit wederom de kritiek op de Amerikaanse president Barack Obama, die blijft weigeren om Amerikaanse troepen in een grotere of meer directe rol in te zetten.

Het Amerikaanse leger zet nu in op meer training van Iraakse troepen, en verschuift zijn focus wat richting het zuiden: eerst Ramadi in Anbar heroveren, dan plaatsen in centraal Irak, en volgend jaar hopelijk een keer Mosul. De 400 extra trainers zijn een aanvulling op de 3000 Amerikaanse militairen die al in Irak actief zijn, waaronder trainers en adviseurs. Zij hebben tot nu toe bijna 9000 Iraakse troepen opgeleid.

Het is echter onduidelijk hoe effectief de extra trainers zullen zijn. Er is nogal een gebrek aan kandidaat-soldaten: zo heeft bij de enige andere Amerikaanse trainingslocatie in Anbar al weken geen rekruut meer op de deur geklopt. De Amerikaanse president Obama erkende in een recent interview dat het gebrek aan gegadigden een effectieve trainingsprogramma danig in de weg staat.

Rekruten werven

De 400 trainers en de nieuwe basis zijn daarbij specifiek bedoeld om rekruten te werven uit soennitische stammen. Dat plan is het gevolg van Bagdad's toenemende inzet van Iraakse sjiitische milities in soennitische gebieden. Hoewel dat IS aardig in het nauw kan drijven, dreigt zo op den duur meer sektarisch geweld.

Soennitische tribale strijders leverden rond 2006-2007 succesvol strijd tegen hun extremistische geloofsgenoten van Al Qaida in Irak, waaruit het huidige IS voortkomt. De stammenstrijders deden dat destijds in ruil voor Amerikaans geld en de belofte van een eerlijk aandeel in de toekomst van Irak, als de strijd tegen extremisme eenmaal was gestreden.

Maar die belofte werd nooit waargemaakt. Anno 2015 denken veel soennitische stammenstrijders wel drie keer na, nu ze opnieuw wordt gevraagd om de wapenen op te nemen tegen soennitische fanatici - dit keer in Islamitische Staat.

Het helpt ook niet dat tienduizenden leden van sjiitische milities, vaak bewapend en getraind door Iran, nu in touw zijn om de vrijwel geheel soennitische provincie Anbar in te nemen. De woordvoerder van die milities, die bestaan uit vrijwilligers, gaf de operatie alvast een uitgesproken sjiitische strijdleus mee: 'in dienst van jou, Hussein' - een verwijzing naar een belangrijke sjiitische historische figuur. Daags erna kondigden verschillende soennitische stammenleiders in Anbar hun loyaliteit voor IS aan.

Wantrouwen

De neerwaartse spiraal van onderling wantrouwen wordt verder getrokken door de Iraakse regering, gedomineerd door de sjiitische meerderheid van Irak. Premier Abadi verwierf afgelopen zomer de macht mede met de belofte een inclusieve regering te vormen, en soennieten een eerlijk aandeel te geven op politiek, economisch en militair vlak. Maar onder zijn bewind is er nog altijd hevig verzet binnen de regering tegen het bewapenen van soennitische strijders.

Tot slot belooft Obama wel extra trainers voor Irak, maar weigert hij gehoor te geven aan Iraakse - en republikeinse - oproepen om Amerikaanse troepen dichterbij de frontlijn in te zetten. Bijvoorbeeld als forward air controllers, elitetroepen die vanuit het strijdgebied doelen markeren voor de vliegtuigen van de coalitie. Daarmee gaat de effectiviteit van luchtaanvallen drastisch omhoog, maar stijgt ook het risico dat er binnenkort weer doodskisten met Amerikaanse vlaggen erop op Amerikaanse luchthavens aankomen.

'Maar de extra troepen die Amerika nu wil zenden zijn niet meer dan een beetje gesleutel aan de strategie,' zegt Michael Knights, Irak-analist van het Amerikaanse Washington Institute. 'Ze openen nog een basis, daar kun je langzaam wat extra troepen genereren. Maar het is geen significante vergroting van inzet, het is geen nieuwe tactiek, het verandert niet de situatie in Anbar, en het vormt geen tegenwicht voor de door Iran gesteunde sjiitische milities in Irak.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden