Meer studenten dan ooit naar hbo's en universiteiten

Hbo's en universiteiten hadden nog nooit zoveel studenten. Is het leenstelsel geen belemmering meer?

Open Dag bij de Haagse Hogeschool. Beeld anp

1 De universiteit heeft meer studenten dan ooit. Hoe komt dat?

Die groei is vooral te danken aan de hogere instroom van vwo'ers. Na hun eindexamen kiest 74,8 procent voor een van de 14 universiteiten. Ook steeds meer internationale studenten kiezen voor een (master)opleiding in Nederland. Van alle studenten komt 16 procent uit het buitenland, aldus universiteitskoepel VSNU. Het zijn vooral Duitsers, Chinezen, Italianen, Britten en Grieken.

Internationalisering en de voorkeur van vwo'ers leiden tot records. Er zijn dit collegejaar 264.838 bachelor- en masterstudenten; een stijging van 2,6 procent. Daarvan zijn 100.000 masterstudenten, ook een record.

2 Hogescholen groeien nog harder, maar zijn toch somber. Waarom?

Het aantal hbo'ers is met 5,1 procent gestegen naar 446.638, ook een record. Maar de 37 hbo-instellingen ervaren de keerzijde van het universitaire succes: al sinds 2013 kiezen steeds minder vwo'ers voor het hoger beroepsonderwijs.

8 procent van de eerstejaars komt nog van het vwo, 34 procent van het mbo en 52 procent van de havo. De instroom vanuit havo en mbo herstelt zich wel, maar per saldo ligt is de aanwas nog steeds op een lager niveau dan in de jaren voor het leenstelsel.

Hbo bezorgd over steeds lagere instroom van vwo'ers

Vwo-leerlingen kiezen na hun eindexamen massaal voor de universiteit en minder vaak voor het hbo. Universiteiten zien zelfs meer vwo'ers instromen dan voor de invoering van het leenstelsel. De hogescholen hebben zich daar nog niet volledig van hersteld.

3 Vwo staat voor voorbereidend wetenschappelijk onderwijs. Missie geslaagd, toch?

De hogescholen zijn altijd een 'gezonde mix' geweest van instromers vanuit havo, mbo en vwo, aldus voorzitter Thom de Graaf van de Vereniging Hogescholen. 'Het hbo biedt beroepsopleidingen die op universitair niveau niet bestaan, zoals fysiotherapie, verpleegkunde, de kunstopleidingen. Niet elke vwo'er kiest voor een carrière in de wetenschap, de meesten komen uiteindelijk gewoon in een beroep terecht. Of iedere vwo'er per definitie naar de universiteit zou moeten is maar zeer de vraag.'

4 Heeft invoering van het leenstelsel potentiële studenten huiverig gemaakt voor een studieschuld?

In de twee collegejaren vóór het leenstelsel, ingevoerd in september 2015, besloten veel scholieren geen tussenjaar te nemen na hun eindexamen. Liever gingen ze meteen studeren, dan dat ze later moesten lenen. Vervolgens was de instroom in 2015-'16 zowel op hogescholen als universiteiten lager. Dat is het boeggolf-effect genoemd.

De universiteiten lijken zich te hebben hersteld van de dip na die boeggolf. Maar bij de hogescholen is de 'directe instroom' nog niet terug op het oude niveau, aldus Thom de Graaf. 'Het herstel lijkt vooral te komen doordat studenten die vorig jaar een tussenjaar namen alsnog voor het hbo kiezen. Het is afwachten of hierna sprake zal zijn van volledig herstel, of dat de dip door het leenstelsel toch blijft doorwerken.'

Een van de verklaringen die de universiteiten zien voor hun aantrekkingskracht, is dat jongeren liever niet meer via het hbo naar de universiteit gaan. Dan moeten ze langer studeren en dus meer lenen.

'Zeer de vraag of iedere vwo'er naar de universiteit moet'

Vwo-leerlingen kiezen na hun eindexamen massaal voor de universiteit en minder vaak voor het hbo. Dat heeft mogelijk ook te maken met het leenstelsel. Thom de Graaf, voorzitter van de Vereniging Hogescholen, hoopt dat meer vwo'ers het hbo weer weten te vinden. Lees hier het interview met Thom de Graaf.

5 Welke studies zijn populair?

Op universiteiten is de grootste groei van de afgelopen vijf jaar te zien in de sectoren Techniek (+24,3 procent) en Natuur (+21,8 procent). Ook de University Colleges en andere brede opleidingen zijn populair. Taal & Cultuur zijn de afgelopen vijf jaar als enige gedaald. In absolute aantallen zijn Gedrag & Maatschappij en Economie de grootste richtingen.

Hogescholen zien sinds 2012 de meeste aanwas in gezondheidszorg en bètatechniek. Ook kiezen meer hbo'ers voor een associate degree, een tweejarige studie die opleidt voor specifieke beroepen. Ter vergelijking: een hbo-bachelor duurt vier jaar.

De pabo groeit weer met 8,2 procent. Vorig jaar liet de lerarenopleiding nog een krimp zien van 32 procent, nadat de toelatingseisen waren aangescherpt. De hogescholen hopen dat meer vwo'ers de weg naar de pabo gaan vinden.

6 Is er genoeg geld om de extra studenten op te vangen?

Nee, zeggen de universiteiten, want de groei van het aantal studenten is hoger dan de ramingen van het ministerie van Onderwijs. Daardoor is er te weinig financiering. Minister Jet Bussemaker belooft naar de nieuwe studentenaantallen te kijken en komt er later dit jaar op terug. Onderwijs(bekostiging) wordt tijdens de verkiezingen en de kabinetsformatie ongetwijfeld een thema.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden