Reportage Wijkverpleging

Meer rust en meer tijd: eindelijk verlost van elke vijf minuten zorg noteren

Er is nauwelijks een maatregel te bedenken die zo veel wrevel heeft veroorzaakt onder verzorgenden en wijkverpleegkundigen als de vijfminutenregistratie. Na ruim vijftien jaar lijken alle partijen zover om een eind te maken aan de strak vastgelegde minutenzorg. In Boskoop hebben ze ­er al afscheid van genomen. ‘Het was het sluitstuk van de industrialisatie van de wijkverpleging.’ 

11:37. Verzorgende Wimke Stasse gaat langs bij mevrouw Kromhout (95), die bij een val haar heup heeft gebroken. Beeld Marcel van den Bergh

‘Goedemorgen, mevrouw Kromhout’, roept verzorgende Wimke Stasse (38), als ze ’s ochtends vroeg de voordeur van het appartement in het wooncomplex in het centrum van Boskoop opent. ‘Wat fijn dat je er bent’, roept ­mevrouw Kromhout (95) terug vanuit haar slaapkamer. ‘Ik ben m’n stok kwijt, weet jij misschien waar die is?’

Dat verzorgende Wimke Stasse nu meteen doorloopt naar de slaap­kamer is opmerkelijker dan het lijkt. Tot voor kort moest Stasse eerst haar mobiel langs een chip aan de binnenkant van de voordeur halen. Vanaf dat moment werd geregistreerd hoeveel tijd ze aan zorg besteedde. Dat ‘klokken’ leidde vaak tot extra oponthoud. Bijvoorbeeld wanneer de telefoon opnieuw opgestart moest worden of het systeem niet werkte. Stasse: ‘Het leidde af.’ Nu kan ze bij binnenkomst direct haar aandacht op de cliënt richten. ‘Het werkt zo veel prettiger en bovendien scheelt het tijd.’

11:39. Wimke Stasse helpt mevrouw Kromhout bij het spuiten van insuline en het innemen van de medicatie. Beeld Marcel van den Bergh

Sinds mei laten twee wijkverpleegkundige teams van Vierstroom Zorg Thuis in Boskoop bewust een flink aantal, vooral administratieve regeltjes vallen. Regelarme wijkverpleging, heet dat. Het is een experiment dat vier maanden zal duren, en ook door twee teams in Capelle aan den IJssel wordt uitgevoerd.

Niet langer hoeven verpleegkun­digen en verzorgenden voor elke vijf minuten te registreren wat ze aan het doen zijn. Geschrapt zijn ook andere regels die niet bijdroegen aan betere zorg, zoals bij elk bezoek rapporteren wat er is gedaan. Nu hoeven de verzorgenden alleen te melden als er iets is veranderd ten opzichte van het ­vorige bezoek.

Medicijndoosje

Heeft u lekker geslapen?’, vraagt Stasse aan mevrouw Kromhout, terwijl ze beginnen aan het ochtend­ritueel van wassen en aankleden. Vier keer per dag komen verzorgenden van Vierstroom bij mevrouw Kromhout langs. Na een lelijke val in de badkamer heeft ze in april haar heup gebroken. Omdat ze nu de trap van haar appartement niet meer op kan, is een traplift geïnstalleerd.

Aan de eettafel helpt Stasse mevrouw Kromhout met het spuiten van de insuline voor haar diabetes. In een kartonnen doos zit een verzameling medicijndoosjes waaruit Stasse een reeks pillen van verschillende groottes en kleuren vist. ‘Eigenlijk heb ik geen lauw idee waarvoor die zijn, het worden er steeds meer’, zegt mevrouw Kromhout, als ze de pillen een voor een inneemt met een glaasje water.

De proef met regelarme zorg vindt ze prima. ‘Deze dames hoeven niet gecontroleerd en geklokt te worden. Die zorgen zo goed’, zegt ze. ‘Ze hebben het zo druk, telkens moeten ze weer naar een ander. Maar ze geven me nooit de indruk dat ze gehaast zijn. Soms zijn ze het enige praatje dat ik heb op een dag.’

11:42. Voorheen moest Stasse 'klokken' bij binnenkomst en ging de tijd lopen. Beeld Marcel van den Bergh

Onnodige regels

Het schrappen van onnodige regels in de zorg is een van de prioriteiten van de zorgbewindslieden in het ­kabinet-Rutte III. Want de praktijk is als volgt, zegt directeur Susan Veenhoff van Vierstroom Zorg Thuis: ‘Veel zorgtijd gaat verloren aan administratie. Veel regels dragen niet bij aan de kwaliteit van de zorg.’ Dat dit anders kan, wil de organisatie laten zien met de proef, die in samenwerking met de zorgverzekeraars plaatsvindt.

Daartoe heeft Vierstroom Zorg Thuis laten analyseren welke administratieve handelingen overbodig zijn. De uitkomst is dat ongeveer eenderde van de administratieve taken wordt geschrapt, eenderde wordt anders georganiseerd en eenderde blijft zoals ze zijn. Een zorgplan hoeft bij stabiele cliënten nog maar een keer per jaar te worden opgesteld. En het hoeft niet bij elke wijziging getekend te worden door de cliënt. Overbodige checklists worden niet meer ingevuld. De beruchte vijfminutenregistratie, die ­funest is voor het werkplezier van ­verpleegkundigen, vervalt. Om deze proef mogelijk te maken, heeft Vierstroom met de zorgverzekeraars afgesproken dat zij een vast bedrag per cliënt betalen voor de geleverde zorg.

11:55. Stasse bij mevrouw Kromhout. De beruchte vrijminutenregistratie, die ­funest is voor het werkplezier van ­verpleegkundigen, vervalt. Beeld Marcel van den Bergh

Op kantoor

Stasse loopt deze ochtend een ronde langs vooral dames op vergevorderde leeftijd die haar zorg nodig hebben, in en rond het centrum van Boskoop. Een 86-jarige vrouw met epilepsie helpt ze met het innemen van de juiste medicijnen. Van een 88-jarige vrouw verzorgt Stasse na het wassen de wonden op haar benen. Een 91-jarige cliënt vertelt Stasse even later dat ze zo moe is dat ze geen puf heeft voor de wasbeurt die op het programma staat. Lusteloos zit de vrouw in haar blauwe ochtendjas in haar verstelbare stoel. Stasse maakt boterhammetjes voor haar, die ze op een dienblad op haar rollator zet, met een glaasje sinaasappelsap en een glaasje water ernaast.

Na haar ronde gaat Stasse naar het kantoortje van Vierstroom voor overleg met haar teamleden. Daar zit wijkverpleegkundige Annemieke Weulink (51), die de twee regelarm werkende, zelfsturende teams in Boskoop coördineert – met in totaal ongeveer 25 verzorgenden en verpleegkundigen en 140 cliënten.

11:58. Stasse bij mevrouw Kromhout. Administreren wordt nu bewuster gedaan. Beeld Marcel van den Bergh

‘Ik vind het fantastisch werken en de teamleden ook’, zegt Weulink. ‘Het geeft zo veel rust dat je je niet elke vijf minuten hoeft te verantwoorden. En al die lijstjes die we aan het afvinken waren, terwijl er niets was veranderd in vergelijking met de vorige keer. Nu administreren we juist bewuster, wat echt nodig is. Als iemand bijvoorbeeld een wond heeft, moet de ontwikkeling daarvan goed worden bijgehouden. En de omvang van een ­oedeem moet gemeten worden.’

Wat Weulink nog niet terughoort van de verzorgenden, is dat die door het nieuwe werken veel tijd overhouden. ‘Doordat de medewerkers zich meer ontspannen voelen, maken ze een extra praatje’, zegt Weulink. ‘Daardoor wordt het werk ook aantrekkelijker, wat een goede zaak is nu er zulke grote tekorten zijn aan arbeidskrachten in de zorg.’ Ze hebben nog niets gemist van de regels die ze hebben ­geschrapt, zegt ze. ‘In het begin vonden sommige verzorgenden het wel lastig om dingen niet meer te doen die ze voorheen wel deden. En dat je niet meer precies weet hoelang je bij iemand bent geweest. Maar het is toch veel prettiger om nog even bij een kop koffie te horen waarom een cliënt minder goed in haar vel zit, dan dat je gehaast door moet naar de volgende.’

12:05. Wimke Stasse op weg naar de volgende cliënt. Beeld Marcel van den Bergh

Waarom bestaat die regel überhaupt nog?

Zes vragen (en antwoorden) over de omstreden tijdsregistratie in de wijkverpleging.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.