Analyse Onderwijs

Meer overheidsgeld naar technische universiteiten, alfa- en gammawetenschappen vrezen kaalslag

Aan de algemene universiteiten is onrust ontstaan, nu het kabinet heeft besloten meer geld vrij te maken voor de vier technische universiteiten. Volgens koepelorganisatie VSNU leidt het politieke besluit tot een bezuiniging van 100 miljoen euro op alfa- en gammawetenschappen en ‘potentieel honderden ontslagen’. Minister Van Engelshoven noemt de ontstane ophef ‘onnodig’ en ‘jammer’.

Studenten van TU Eindhoven maken alles in orde voor de presentatie van de bio-auto Lina. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Op advies van een commissie onder leiding van oud-staatssecretaris Martin van Rijn gaat er vanaf volgend jaar meer geld naar bètatechniek en minder naar alfa-, gamma- en medische vakken. Om de concurrentie tussen universiteiten te verminderen, wordt het variabele deel van de bekostiging – gebaseerd op aantallen studenten – verminderd ten gunste van het vaste deel. De Kamer debatteert er maandag de hele dag over.

Het kabinet stemde tien dagen geleden in met de aanbeveling van Van Rijn, maar verzekerde dat de overheveling van middelen gepaard zou gaan met ‘een zachte landing’ voor de brede universiteiten. Omdat in de Voorjaarsnota 41 miljoen euro extra is vrijgemaakt, hoeft in 2020 en 2021 geen enkele universiteit bekostiging in te leveren. Pas vanaf 2022 teren algemene universiteiten maximaal 2 procent op hun totale bekostiging in. De operatie pakt vooral voordelig uit voor Eindhoven, Delft, Twente en Wageningen. De zwaarst getroffen universiteiten zijn Rotterdam, Maastricht en Tilburg. Maar ook Amsterdam, Leiden, Nijmegen en Groningen gaan er straks op achteruit.

Jouke de Vries, collegevoorzitter van de Rijksuniversiteit Groningen, zei afgelopen week tegen onderwijssite Scienceguide: ‘Het sentiment is gecreëerd dat de sociale en geesteswetenschappen meer problemen zouden creëren dan ze oplossen’, een sentiment dat volgens hem ‘meesurft op het anti-intellectuele tijdsgewricht’. Minister Ingrid van Engelshoven (Onderwijs) verwerpt die kritiek: ‘Die toonzetting heeft het rapport-Van Rijn in het geheel niet en ook ik blijf mij inzetten voor de brede wetenschap.’

Een ander punt van kritiek kwam van UvA-hoogleraar Claes de Vreese, voorzitter van het landelijk beraad sociale en geesteswetenschappen. Hij noemde het op Twitter ‘ongehoord’ om geen duidelijkheid te geven over de consequenties binnen instellingen. De Vreese wil, net als Kamerleden van de oppositie, weten wat de verschuiving per vak betekent.

Voorbarig

Van Engelshoven verzet zich juist tegen in haar ogen voorbarige berekeningen. ‘De universiteiten zijn zelf sommen gaan maken en theoretische modellen ontwikkelen, maar dat hoeft helemaal niet. De eerste twee jaar is de verandering gedekt, daarna kijken we verder. Ik zou tegen ze willen zeggen: denk eerst eens goed na, voordat je zoveel onrust creëert.’

Ze wijst er bovendien op dat universiteiten en hogescholen met een lumpsum worden gefinancierd. Zij bemoeit zich niet met hoe geld tussen faculteiten en decanen wordt verdeeld. ‘Moet nu opeens de minister dat doen? Ik denk dat dit gebaseerd is op vrees voor de interne discussie. De bèta-afdelingen op brede universiteiten zullen vragen om meer middelen, maar dat moet de universitaire gemeenschap zelf oplossen. Dat is ook de essentie van wat Van Rijn adviseert, een gemeenschap met minder prikkels om elkaar te beconcurreren en meer samenwerking.’

Kosten onbekend

Van Rijn constateerde tot zijn eigen verbazing dat nauwelijks bekend is wat een opleiding kost. Daarnaar laat Van Engelshoven nu onderzoek doen. ‘Ik wil in 2020 antwoord hebben op de vraag of het macrobudget toereikend is. Daarvoor is beter kosteninzicht noodzakelijk. Als daarover duidelijkheid is, kan in de volgende kabinetsformatie worden bekeken of voor de totale bekostiging van het hoger onderwijs meer geld op de Rijksbegroting moet worden vrijgemaakt.’

VERDER LEZEN

Dit adviseerde de commissie-Van Rijn enkele weken geleden. 

Zo reageerde het kabinet 10 dagen geleden.

Universitair docent Eelco Runia schreef een boek over het universitaire klimaat . ‘De universiteit is twee keer blij met studenten: als ze binnenkomen en als ze hun diploma halen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden