Nieuwsonline intimidatie

Meer meldingen van online bedreiging in coronajaar: ‘Sociale media hebben een faciliterende rol’

In het coronajaar 2020 raakten de gemoederen op internet verder verhit, met een forse toename van het aantal meldingen van online-bedreiging tot gevolg. Dat blijkt uit cijfers die de Volkskrant heeft opgevraagd bij de politie. Waar het aantal meldingen in 2018 en 2019 rond 3.600 bleef schommelen, schoot dat in 2020 met bijna tien procent omhoog naar meer dan 4.000.

Actievoerders tijdens een demonstratie tegen de coronamaatregelen op de Markt in Hilversum.  Beeld ANP
Actievoerders tijdens een demonstratie tegen de coronamaatregelen op de Markt in Hilversum.Beeld ANP

Een exacte duiding van de cijfers kan de politie niet geven, omdat er naar eigen zeggen geen onderzoek wordt gedaan naar de motieven achter online-bedreiging. Volgens een woordvoerder van de politie zijn het ‘indicatieve cijfers’, die bij elkaar zijn verzameld door met steekwoorden in het politiesysteem te zoeken. 

Een aparte registratie van online intimidatie houdt de politie niet bij. Wel vermoedt de politie een sterke correlatie tussen de cijfers en het maatschappelijke tumult dat zich op de golven van de coronaepidemie over Nederland uitrolde.

Boosheid en ongenoegen

‘Het afgelopen jaar zagen we een algemene tendens van toenemende onrust in de maatschappij’, zegt politiewoordvoerder Suzanne van de Graaf. ‘Er is een verbreding en verdieping van het maatschappelijke ongenoegen tegen de overheid, media en wetenschap. Sociale media versterken dit en hebben hierbij een faciliterende en mobiliserende rol. De toename van onrust en ongenoegen kan leiden tot polarisatie in de samenleving, en een verminderd vertrouwen in de overheid en de democratie. Dat ongenoegen wordt op straat geuit, bijvoorbeeld bij demonstraties, maar dus ook online.’

Eerder meldde de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) in een Dreigingsanalyse ook al dat de boosheid en ongenoegen over de coronamaatregelen soms doorslaan in intimidatie en bedreigingen die niet alleen op straat, maar ook online geuit worden. Vooral mensen die een zichtbare rol in het coronabeleid en -debat hebben zijn hiervan het slachtoffer en krijgen soms te maken met gecoördineerde online-intimidatieacties.

Zo werden leden van het Outbreak Management Team (OMT) zowel fysiek als online bedreigd. Viroloog en OMT-lid Marion Koopmans ontving online berichten waarin een strop was afgebeeld met teksten als: ‘Nog even...’ Deze week deed de NOS aangifte nadat via sociale media een filmpje was verspreid waarin de journalisten van de omroep werden bedreigd. In de video vertelt een corona-activist dat online een ‘zwarte lijst’ van journalisten en fotografen rondgaat. ‘Dus als jij journalist dit hoort: ik zou vluchten uit Nederland. Niet omdat ik je iets aan ga doen, maar omdat ik weet dat je zo meteen iets wordt aangedaan’.

Hoogleraar virologie Marion Koopmans ontving online bedreigingen.  Beeld ANP
Hoogleraar virologie Marion Koopmans ontving online bedreigingen.Beeld ANP

Herkenbaar

Voor Mirko Schäefer, projectleider van de Utrecht Data School aan de Universiteit Utrecht, zijn de politiecijfers herkenbaar. Zijn team doet onderzoek naar online bedreigingen jegens lokale bestuurders. Ook in zijn onderzoek merkt Schäefer een stijgende tendens van bedreiging en intimidatie. Maar volgens Schäefer is het zeker niet alleen ongenoegen over het coronabeleid dat leidt tot online agressie. ‘Dit is al langer gaande, vooral de sociale media maken het steeds laagdrempeliger om dreigementen en forse beledigingen te uiten. In ons onderzoek zien we dat bestuurders vooral worden aangevallen op hun politieke achtergrond.’

Schäfer vindt het zorgelijk dat online dreiging het lokale bestuur kan ondermijnen. ‘Want wie wil nou nog gemeenteraadslid worden als je dit de hele dag over je heen krijgt krijgt?’

Ook Kees Verhoeven, Tweede Kamerlid voor D66, ziet dat de toon online steeds agressiever wordt. Vooral de anonimiteit van de sociale media verlaagt volgens hem de drempel. Daar ligt een taak voor de politiek, denkt Verhoeven. ‘Het is een moeilijk punt, want je wilt ook de ruimte blijven bieden aan bijvoorbeeld anonieme klokkenluiders. Maar ik hoor van steeds meer mensen de vraag waarom anonieme trollaccounts niet allang allemaal worden geweerd.’

Een andere zorgelijke ontwikkeling is de online verspreiding van persoonsgegevens zoals huisadressen en telefoonnummers, ook wel doxing genoemd. De strafbaarheid daarvan is niet altijd aantoonbaar, iets dat Verhoeven graag anders zou zien. Gegevens zijn vaak online te vinden in het kadaster of bij de Kamer van Koophandel. Het kabinet doet daar te weinig tegen, vindt het Kamerlid. Hij diende een motie in om de verkoop van zulke gegevens in te perken. ‘Online kun je iemand niet vermoorden’, zegt het Verhoeven. ‘Maar een bedreiging wordt veel concreter als iemand weet waar je woont.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden