Meer medemenselijkheid en een warm welkom: in Leeuwarden maken ze een vuist voor verandering

De lokroep uit Leeuwarden schreeuwt om verandering. Van de grutto tot de vreemdeling: bekommer je om hen.

Joke Tjalsma als Marijke Muoi. Foto: René den EngelsmanBeeld Annette Embrechts

'Kom, kom! Kom hierrrr.' De lokroep van een opgezette grutto (met de lage stem van actrice Tamara Schoppert) echoot zaterdag over het binnenplein van Natuurmuseum Fryslân in Leeuwarden. We volgen hem door het Grote Grutto Theater, ontworpen door scenograaf Theun Mosk, naar een idee van muzikant en componist Sytze Pruiksma. Het geurt naar vers multiplex. De grutto wil ons zijn wereld laten zien, letterlijk in vogelvlucht. Plat op onze buik ervaren we door kijkgaatjes in houten planken hoe hij 5.000 kilometer vliegt om te overwinteren, van de Friese polder via Portugal naar Senegal.

Oermoeder

Onze ogen zitten voor even aan de zijkanten van ons hoofd, net als bij de Nationale Vogel van Nederland. Eén trappetje verderop kijken we omhoog naar een paniekvlucht van zestigduizend grutto's, opgejaagd door één slechtvalk. En terwijl we een megatangram en een schuifpuzzel maken, leren we dat deze weidevogel in aantal schrikbarend achteruit holt, door de aantasting van de biodiversiteit.

'Kom, kom! Kom maar mee. En blijf dicht bij elkaar.' Ditmaal komt de stem uit de fraai gerestaureerde Grote Kerk, even verderop, na wat bochtjes tussen mooie straatjes. De statige Marijke Muoi, in ruisende zwarte japon, vraagt ons haar te volgen naar 1795 en 1765, naar haar geschiedenis als oermoeder van de Oranje-Nassaus. Ter ere van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018 hebben toneelschrijver Bouke Oldenhof en de jonge regisseur Sjoeke-Marije Wallendal dat verhaal indrukwekkend theatraal opgegraven uit de grafkelders in de kerk.

Revolutie

Waarom ligt ze daar met twéé schedels begraven? En waarom slingert die zilveren bol van astronoom Eise Eisinga (Paul R. Kooij) zo magisch door het metershoge middenschip? We worden steeds dieper meegezongen de revolutie in en belanden midden in de chaos van de opstand tegen de Orangisten en de geboorte van democratische verkiezingen in Nederland.

Patriotten, radicalen, gematigden, doopsgezinden, katholieken, Joden en adel, wij vormen in groepjes hun achterban. 'Revolutie is niet alleen de dag van de overwinning maar een altijd durende strijd om te verdedigen wat we gewonnen hebben', betoogt de doopsgezinde dominee Abraham Staal (Rogier in 't Hout), die revolutie en preek vlammend combineert. We beseffen met hoeveel bloed, zweet en tranen de democratie voor het volk is afgedwongen op de adel. 1795 lijkt negentig zinderende minuten lang geen twee eeuwen geleden.

Verandering

Met videoprojecties op witte muren wordt zelfs het voetballen met schedels uit de grafkelders op chique manier voorstelbaar gemaakt. Boven alle krakeel klinkt de bezorgde stem van de Friese actrice Joke Tjalsma, die met allure gestalte geeft aan 'tante Marijke', ofwel Maria Louise van Hessen-Kassel (1688-1765), weduwe van de verdronken Friese stadhouder Johan Willem Friso. Je hoeft niet koningsgezind te zijn om met haar mee te voelen.

Zo gaat de lokroep door van de voorstellingen uit het programma van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad 2018, dat vorige week van start is gegaan. Veel meer dan het klokgelui van de opening maken voorstellingen, tentoonstellingen, manifestaties en installaties een vuist voor verandering.

Warm Welkom

Sommigen projecten, zoals het Grote Grutto Theater, behoren tot het burgerinitiatief Kening fan 'e Greide, dat met odes aan het landschap oproept tot meer biodiversiteit. Andere, zoals Marijke Muoi, hebben als locatie religieus erfgoed, onder de noemer Under de Toer.

Nog wat verder het centrum in, in Stadsschouwburg De Harmonie, presenteert het choreografenduo Johan Greben (Fries van geboorte) en de Israëlische Uri Ivgi (als aftrap van de internationale serie Strangers on Stage) de energieke dansvoorstelling We Are in Trouble. Acht dansers zijn bijna non-stop in beweging, ze rennen en buitelen over elkaar en een laag kleren. Ze duwen hun schouders en nek naar voren en stampvoeten ritmes. De zweep gaat erover: zeventig minuten lang ligt de roep om meer medemenselijkheid en een warm welkom voor vreemdelingen voor het oprapen. Het slotlied zorgt voor kippenvel: 'Kom, kom, je bent welkom.'

Marijke Muoi, Grote Kerk, Leeuwarden, t/m 17/3, (uitverkocht, maar er komen nieuwe data); Het Grote Grutto Theater, t/m 2/9 in Natuurmuseum Fryslân; We Are in Trouble van Ivgi&Greben, tournee t/m 24/4.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden