Meer macht voor de burger TONY BLAIR VOLGT DE RECEPTEN VAN GEOFF MULGAN

GEOFF MULGAN IS van alle markten thuis. Hij was verslaggever bij de BBC, later politiek adviseur en hoogleraar aan de universiteit van Londen....

Over de noodzaak van zo'n reconstructie bestaat in intellectueel Engeland brede overeenstemming en de behoefte om - na het echec van het klassieke Labour en het failliet van het thatcherisme - een nieuwe start te maken is groot. En dus kostte het Geoff Mulgan weinig moeite de meest uiteenlopende types bij zijn project te betrekken: conservatieve filosofen als Roger Scruton en John Gray, ultra-liberale redacteuren van de Financial Times als Samuel Brittan, managers van Shell en Philips, organisatie-adviseurs, diplomaten, oud-medewerkers van Thatcher, ex-marxisten, ex-feministen en postmoderne denkers als Zygmunt Bauman. Life after Politics is een bloemlezing uit het werk van Demos. Mulgan zelf is intussen toegetreden tot de No. 10 Downing Street Policy Unit, de hofhouding van Tony Blair.

Uitgangspunt van Mulgan is dat er meer dan ooit behoefte bestaat aan nieuwe ideeën en aan moreel leiderschap. Maar de politiek is een noodlijdende bedrijfstak die vecht voor zijn bestaan in plaats van te bruisen van de verbeelding en de energie. Terwijl het denkbeeld van de democratie meer aanhang heeft dan ooit, zijn de centrale instellingen van de democratie - parlementen, regeringen, partijen en verkiezingen - vermoeid en vermolmd. Regeringen kampen met een tekort aan legitimatie en slagen er niet in te inspireren, effectief belastingen te heffen, naar behoren collectieve voorzieningen te runnen of betrokkenheid bij de publieke zaak te mobiliseren.

Terwijl adverteerders aan banden worden gelegd, kunnen politici alles beloven en zeggen wat ze willen. Waarheid en integriteit zijn ver te zoeken in het politieke metier. De reiniging van het politieke bedrijf kwam in Oost-Europa en Italië niet voor niets van buiten het politieke circuit: kunstenaars, rechters, zakenlieden en geleerden namen het roer van de politieke professionals over.

Maar er is geen alternatief, geen andere bron van leiderschap in de maatschappij. Een samenleving zonder een gezonde politiek is moeilijk in staat de belangen van toekomstige generaties te behartigen; eigenbelang vult onmiddellijk het vacuüm dat ontstaat als de politiek nalaat een gemeenschappelijke missie te formuleren.

De publieke zaak heeft niets aan meelopers, maar heeft verantwoordelijke, mondige, soms obstinate burgers nodig, die zo nu en dan de regels durven te trotseren. Er bestaat een onlosmakelijke band tussen autonome, moreel zelfstandige en zelfredzame burgers enerzijds en een reflexieve en zelfcorrigerende politieke gemeenschap anderzijds.

Mulgan stelt het bedrijfsleven, met zijn klantgerichtheid, efficiency en aanpassingsvermogen aan nieuwe behoeften en markten, aan de politiek ten voorbeeld. De politiek moet bemiddelen en stimuleren, en niet alles zelf willen doen of regelen. Ze moet prioriteiten stellen en taken durven af te stoten. Wat ze doet, moet ze echter ook goed doen.

De grote problemen zijn culturele problemen: of het nu gaat om het broeikaseffect, de criminaliteit, de veranderde relatie tussen mannen en vrouwen, of aids. Die los je niet op met regelgeving of subsidiëring, maar door verandering in gedrag te bewerksteligen, een nieuw evenwicht te vinden tussen de verantwoordelijkheid van de overheid en de individuele burger.

Tony Blair heeft goed naar zijn adviseur Geoff Mulgan geluisterd. In zijn grote rede op het Labourcongres eind september in Brighton kwamen veel recepten van Demos terug: de missie van Engeland als de modelnatie van de 21ste eeuw, een land om trots op te zijn, de regering als dienaar en het volk als meester, het nakomen van verkiezingsbeloften, het verbeteren van de eigen prestaties van de overheid (vooral de scholen en de ziekenhuizen).

Harde keuzen, jawel, maar vooral ook partnerschap, New Labour is er voor iedereen, voor (flexibele) werknemers én voor (zorgzame) ondernemers. Rivaliteit tussen militante vakbonden en harde werkgevers is uit den boze. De verzorgingsstaat moet mensen niet afhankelijk maken, maar hen stimuleren weer aan het werk te gaan.

En vooral moeten we, zo hield dominee Blair de natie voor, anders met elkaar omgaan. 'Een beschaafde maatschappij is niet gebaseerd op rechten, maar op plichten; onze plichten ten opzichte van elkaar, en de plicht om respect en verdraagzaamheid te tonen. Mijn tolerantie ten opzichte van misdaad is nul.'

Asociale buren moeten worden aangepakt. Ouders moeten gedwongen worden verantwoordelijkheid voor hun kinderen te dragen. Want een veilige samenleving begint met een gezond gezinsleven.

'Gezinsleven is geen privé-zaak, het gebroken gezin is een groot sociaal probleem, oorzaak van misdaad, armoede, gemiste onderwijskansen en bovenal ongeluk. Elk terrein van het beleid van deze regering zal worden gescreend op de effecten op het gezinsleven.'

Maar Blair stak ook de hand in eigen boezem. 'Denk niet dat we alles zullen veranderen, behalve de regering zelf.' De bureaucratie gaat op de helling, de dienstverlening zal verbeteren. Over vijf jaar kan de Britse burger een kwart van zijn zaken met de ambtenarij elektronisch - met de computer, de telefoon of de televisie - afhandelen, beloofde Blair.

Een stijlbreuk is het regime van Blair zeker. Maar volgens Mulgan en de zijnen zijn meer ingrijpende hervormingen noodzakelijk om het vertrouwen tussen burger en politiek te herstellen. Het referendum zou moeten worden ingevoerd voor besluiten die wel genomen zijn, maar nog niet uitgevoerd. Door jury's, panels en elektronische raadpleging moet de burger direct bij het bestuur worden betrokken.

De belastingen zouden moeten worden geoormerkt: voor elke dienst of voorziening, bijvoorbeeld het openbaar vervoer, moet apart belasting worden geheven, zodat de verstrekker rechtstreeks verantwoording aflegt aan de belastingbetaler. Dit vergroot de macht van de burger en verkleint die van de politicus, die er uiteraard baat bij heeft dat alle belastingkomsten op één hoop worden gegooid.

Pikant zijn de ideeën van Mulgan aangaande armoedebestrijding. Naast meer traditionele maatregelen als het scheppen van overheidsbanen voor laaggeschoolden en verhoging van uitkeringen voor degenen die vrijwilligerswerk doen, wil Mulgan de grijze economie stimuleren in plaats van verbieden. Omdat de witte economie toch niet in staat is alle laaggeschoolde arbeidskrachten te absorberen, bieden de lokale handje-contantje-economie en de ruileconomie uitkomst. Een 'parallelle economie' kan zwendel, diefstal en prostitutie tegengaan, redeneert Mulgan.

Toen hij dit schreef, kon Mulgan nog niet weten dat hij deze zomer door Blair zou worden belast met de portefeuille 'sociale uitsluiting en workfare'. Inderdaad, New Labour is er voor iedereen, nu ook voor het zwart werkende deel der natie.

Hans Wansink

Geoff Mulgan (editor): Life after Politics - New Thinking for the Twenty-first Century.

Fontana, import Van Ditmar; 458 pagina's; ¿ 31,75.

ISBN 0 00638755 1.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden