AnalyseTestbeleid

Meer, groter, sneller: zo wordt het testbeleid eindelijk winterklaar

Het optuigen van een effectief testapparaat verloopt in Nederland al sinds het begin van de coronapandemie met horten en stoten. Was er geen tekort aan testmateriaal, dan wel aan labcapaciteit of GGD-personeel. Nu gaat het roer om, belooft minister Hugo de Jonge (Volksgezondheid): het moet meer, groter en sneller. Maar is dat op tijd en genoeg?

De nieuwe teststraat in Leiden is met een capaciteit van 2.600 testen per dag op dit moment de grootste van Nederland.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Megalabs

Vóór de pandemie was Nederland  buitengewoon tevreden over het eigen, fijnmazige netwerk van ziekenhuislaboratoria. Kwalitatief hoogstaande diagnostiek, klonk het, geen testfabrieken zoals de hoogvolumelabs in het buitenland. Maar na een half jaar achter de feiten aanlopen is ‘coronaminister’ Hugo de Jonge om: alle ballen op de megalabs. 

Toen de testcapaciteit van de Nederlandse labs in augustus onvoldoende bleek, schakelde minister De Jonge buitenlandse labs in: het megalab Wisplinghoff uit Keulen en het in Luxemburg gewortelde consortium Eurofins, dat de Nederlandse tests nu nog in zijn Duitse vestiging laat analyseren.

Ondertussen is Eurofins al ruim een maand bezig een megalaboratorium op te zetten in Rijswijk. Daar zullen binnen enkele weken tot zo’n 44 duizend tests per dag worden geanalyseerd. Ook het internationale labnetwerk Unilabs is met zijn Nederlandse vestiging Saltro bezig in Utrecht een megalab te realiseren. Dat moet al vanaf volgende maand 10 duizend tot 20 duizend coronatests per dag verwerken. 

De opzet van twee nieuwe megalabs maakt duidelijk hoe de coronacrisis het Nederlandse laboratoriumlandschap transformeert. De tientallen kleinere Nederlandse laboratoria zullen genoegen moeten nemen met een aanvullende rol in de regio’s: vanwege hun nabijheid bij de teststraten en als er bijvoorbeeld een grote uitbraak is.

Teststraat XL en meer afnamecapaciteit GGD’s

Waren de lange wachttijden op een coronatest vanaf eind augustus te wijten aan het tekort aan labcapaciteit, nu ligt de bal weer bij de GGD’s. Het zal nu van hun prestaties afhangen of die wachttijden worden verkort. Die overschrijden al sinds augustus de afgesproken twee keer 24 uur. Het duurde vorige week gemiddeld 49 uur voor een aanvrager een test kreeg, en daarna nog 35 uur voordat de uitslag kwam.

In augustus, toen de labcapaciteit tekort schoot, moesten de GGD’s stoppen met het openen van nieuwe teststraten. Maar nu er sinds vorige week weer voldoende coronatests kunnen worden geanalyseerd (tussen 50 duizend en 60 duizend per dag), lukt het de regionale gezondheidsdiensten niet zo snel zo veel meer afnamecapaciteit te organiseren. Ruim 40 duizend tests nemen de 25 GGD’s nu dagelijks af. Daardoor is het nog steeds lang wachten op een coronatest. 

Maar de GGD’s plussen nu snel bij. Begin november hebben zij capaciteit voor de afname van 60 duizend tests, begin december moeten dat er 80 duizend per dag zijn, belooft hun voorzitter André Rouvoet van koepelorganisatie GGD GHOR woensdag.

De GGD’s zullen daarvoor bestaande teststraten uitbreiden en nieuwe aanleggen. De GGD Hollands Midden heeft in Leiden nu waarschijnlijk de grootste teststraat in het land, met dertien lanen. Daar kunnen dagelijks 2.600 tests worden afgenomen.

Dat is nog klein vergeleken bij de grootste plannen voor een aantal XL-teststraten, die GGD GHOR met marktpartijen wil opzetten. Daar moeten per dag 2.500 tot 5.000 tests worden afgenomen. 

De bedoeling is dat in november een aantal van deze XL-testlocaties opengaan – waar is nog niet bekend. De GGD’s hebben al een aantal ‘partijen’ binnen en buiten de zorg bereid gevonden een geschikte locatie en personeel te leveren. Wie dat zijn, of waar de XL-teststraten moeten komen, willen de GGD’s nog niet zeggen. 

Het belooft een race tegen de klok te worden. Het is lastig een goede locatie te vinden waar (veel) auto’s soepel in en uit kunnen rijden, en die bij voorkeur ook bereikbaar is per fiets. Ook enigszins medisch geschoold personeel dat de tests moet afnemen, is schaars.

Sneltests

Het was voor het eerst in de testsaga dat De Jonge een meevaller kon noteren: twee van de vijf onderzochte sneltests konden vorige week eerder dan verwacht worden goedgekeurd. En ze blijken ook nog eens betrouwbaarder dan verwacht, met name als ze na klachten snel gedaan worden. Misschien, schrijft het OMT, is het straks niet eens meer nodig om na een positieve sneltest de nu gangbare pcr-test als dubbelcheck te doen. 

De sneltesten zijn een welkome en veelbelovende versterking in het testregime. Uit vrees weer achter het net te vissen, heeft De Jonge er daarom inmiddels 4,7 miljoen besteld. Eerste kanttekening: het merendeel komt pas half november. ‘Landelijke coördinatiestructuur’, ‘gefaseerde uitrol', ‘implementatieplan’: allemaal synoniemen voor ‘het gaat nog wel even duren’. En: waar en voor wie ze het best gebruikt kunnen worden, is nog zeer de vraag. 

Ze mogen dan op een zwangerschapstest lijken, noteert het OMT in een advies, als zelftest zijn de sneltesten (nog) niet geschikt. Het aflezen is een nauwkeurig handwerkje. Sneltesten vragen daarom meer personele inzet en de GGD-teststraten zijn er (nog) niet op ingericht. Een snelle test is bovendien alleen nuttig als ook de uitslag snel wordt doorgegeven (bron- en contactonderzoek) en goed vastgelegd (ict).

In eerste instantie lijken de sneltesten een uitkomst voor mensen met vitale beroepen (zorg, onderwijs), die nu zelfs in de voorrangsteststraten nog te lang moeten wachten, met alle gevolgen van dien. De hoop dat de sneltest een toegangsbewijs zal zijn naar het voetbalstadion of familiefeest, drukt het OMT de kop in. ‘Deze toepassing is niet gevalideerd (kans op vals-negatieven, red.) en voorlopig niet mogelijk met de huidige beschikbaarheid van testen.’ Wellicht zullen bedrijven hier een gat in de markt zien. Maar dat zal ten koste gaan van bestrijding van het virus, waarschuwen de deskundigen. 

Meer bron- en contactonderzoekers

Met ruim zevenduizend besmettingen per dag lukt het de GGD’s nu niet om volledig bron- en contactonderzoek uit te voeren. Daardoor worden clusters van besmettingen nu minder goed geïdentificeerd – met een risico op verdere verspreiding van het virus tot gevolg. Ook daar wordt aan gewerkt: wekelijks komen er 340 bron- en contactonderzoekers bij. Met die opschaling zouden GGD’s in december 5.500 volledige bron- en contactonderzoeken kunnen uitvoeren. Maar als het aantal besmettingen niet afneemt, blijft het dweilen met de kraan open, waarschuwen de GGD’s.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden