Meer dan wijsheid, meer dan ervaring, meer dan diepte, meer dan verfijning

Ze was de grondlegger van de ouderschaps theorie. Alice van der Pas hoorde tot de top van haar vakgebied en gold als een doener en een denker.

Alice van der Pas

Als kinderen in problemen raken, concentreren hulpverleners zich te vaak alleen op het kind. Ze zouden juist oog moeten hebben voor de dilemma's van de ouders en andere gezinsleden. Hoe sterker de buffers zijn, hoe beter het probleemkind kan worden geholpen. Dat was de boodschap van psycholoog en maatschappelijk werker Alice van der Pas.

Ze probeerde hulpverleners ervan te overtuigen uit het perspectief van de ouders te kijken. Daarmee werd Van der Pas de grondlegger van de ouderschapstheorie. 'Ze was een schrijver, redacteur en denker', zegt haar partner Ann Colt. Van der Pas' tiendelige Handboek Methodische Ouderbegeleiding geldt nu internationaal als een standaardwerk.

'Ze behoorde tot de absolute top van de sociaal-wetenschappelijke wereld', aldus therapeut en voormalig universitair docent Joop Burgerhout in een in memoriam.

Alice van der Pas overleed 30 juli op 83-jarige leeftijd. Anderhalve dag eerder kreeg ze een kleine hersenbloeding, maar eigenlijk stierf ze in het harnas. Ze was nog bezig een nieuwe bundel over ouderschap te redigeren. In 2014 verschenen van haar de boeken Uitvindboek voor ouders en Hoezo probleemouders?

Haar wieg stond in Bladel, waar haar vader een sigarenfabriek had. Ze was de jongste in een gezin van zes kinderen. Daar gold ze als een buitenbeentje: een gedreven avonturier, scherp van tong, die al jong het huis uit ging.

In Nijmegen studeerde ze Nederlands, in Groningen psychologie. Daarna verhuisde ze naar de VS om aan het befaamde Smith College in Massachusetts maatschappelijk werk te studeren. Ze had een beurs gekregen om in de onkosten te voorzien. In Philadelphia liep ze stage en in Cleveland (Ohio) werkte ze als gezinstherapeut. Daar leerde ze haar levensgezel Ann Coltkennen.

In 1969 keerde ze terug naar Nederland en ging werken bij het Medisch Pedagogisch Bureau in Den Haag dat later opging in de Riagg. Hier ontdekte ze dat in de jeugdzorg vaak de ouders de schuld kregen van de problemen van een kind. Ten onrechte.

Haar uitgangspunt was dat ouders altijd het beste met hun kind voor hebben, maar dat hulpverleners dat onvoldoende aanvoelden. Toen ze met de vut ging zocht ze hier een theoretische onderbouwing voor, waarop ze op haar 69ste promoveerde. Haar conclusie was dat begeleiding noodzakelijk is om in het slagveld van het ouderschap staande te blijven. 'Dat vereist onwennige denksprongen. Ze gaan in tegen onze intuïtie en wekken soms bij anderen de indruk dat het kind in de steek wordt gelaten.'

Overal hield Van der Pas lezingen en colleges over haar inzichten. Burgerhout herinnerde zich dat ze in februari een gastcollege gaf in Leiden. 'Iedereen wist: daar staat iemand met kennis, inzicht en met dat wat zich zo moeilijk laat omschrijven. Het is meer dan wijsheid, meer dan ervaring, meer dan diepte, meer dan verfijning. Ze was 82 jaar en vol van energie.'

Van der Pas verspreidde haar boodschap niet alleen met colleges, lezingen en boeken. Ook stond ze aan de wieg van het blad Ouderschapskennis, waarin zij haar theorie uiteenzette en ondersteunde met praktijkvoorbeelden. Ze was niet iemand om ruzie mee te krijgen. 'Ze kon meedogenloos kritisch zijn', stellen collega's.

Volgens haar nicht Miebeth van der Pas hield ze veel van kinderen. 'Alice had zelf geen kinderen, maar ze was geweldig met haar neefjes en nichtjes.' Die nodigden haar elk jaar uit als ze met haar partner een week in Amsterdam logeerde om theater- en museumbezoekjes af te leggen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden