Meer dan het Melkmeisje voor de elite

Het begin was moeizaam. Het leek een Nederlands feestje voor andere Nederlanders. Maar later kwamen toch de New Yorkers.

Van onze correspondent Diederik van Hoogstraten

Het Metropolitan Museum ligt aan Fifth Avenue, tegenover de duurste panden van New York; een passende locatie voor Johannes Vermeer en bezoekers Willem-Alexander, Barack Obama en Jan Peter Balkenende. Van alle Nederlandse kunst die dit najaar wordt getoond in New York vanwege vier eeuwen betrekkingen, trok het Melkmeisje van Vermeer – te leen van het Rijksmuseum – toch de meeste aandacht.

De stad diende in september als een podium waarop ‘Nederland’ zijn kunsten kon vertonen. Nu de formele feestelijkheden voorbij zijn, is de vraag of het enthousiasme van de organisatie is overgeslagen op de Amerikanen.

Het Melkmeisje hangt op de intieme, met lof overladen Vermeer-tentoonstelling, waarvan de kroonprins en prinses Máxima de opening begin september bijwoonden. De high-brow schilderkunst was slechts één element in de stortvloed van cultuur om het begin van Nieuw Amsterdam in 1609 te vieren. Het doel van de Nederlandse organisatoren – ambassade, consulaat, kunstbonzen – was om een zo breed mogelijke waaier van kunst uit Nederland te tonen.

Dat mocht officieel zes miljoen euro aan belastinggeld kosten. Maar ingewijden geven toe dat er via omwegen nog een paar miljoen Nederlands overheidsgeld is geïnvesteerd. De stad New York meldde daarentegen trots dat er geen cent gemeenschapsgeld is besteed.

Opzet geslaagd?

Zijn de organisatoren in hun opzet geslaagd? Afgaande op de recensies en bezoekersaantallen wel. The New York Times publiceerde zeker tien artikelen en recensies over Nederlandse exposities en voorstellingen. Op een vrijdag in september plaatste het dagblad maar liefst twee lovende kritieken én een reportage over het theaterfestival.

Ook andere media pikten de ‘Dutch party’ op. De New York Post prees actrice Halina Reijn in de monoloog La voix humaine. De locatie, Governors Island nabij Manhattan, was voortreffelijk, vond de recensente: ‘Het mooiste is dat je tijd hebt om over (de climax van het stuk) te denken terwijl je in het halfdonker terugloopt, tegelijkertijd in en buiten de stad met haar miljoenen onmogelijke relaties.’

Ben Genocchio van The New York Times zag en recenseerde veel Nederlandse kunst. ‘Het zijn eigenlijk historische tentoonstellingen’, zegt hij. ‘In een halve eeuw hadden de Nederlanders een diepgaande invloed op de cultuur, levensstijl en mentaliteit van het hedendaagse New York.’ De hedendaagse kunst die is meegekomen is ‘minder relevant’, vindt Genocchio, maar is wel ‘van de hoogste esthetische kwaliteit’.

Al snel klonk ook kritiek van Amerikaanse bezoekers en journalisten: het was een prijzig partijtje van Nederlanders voor Nederlanders die in de VS wonen of op bezoek zijn. Ambassaderaad Ferdinand Dorsman in New York wijst deze kritiek van de hand. De verantwoordelijke man voor Nederlandse cultuur in de VS trof steeds meer New Yorkers die wisten van de festiviteiten. Met een breed aanbod wilde de organisatie zoveel mogelijk Amerikanen bereiken, zegt Dorsman. ‘Het was niet alleen voor de elite. Laat duizend bloemen bloeien, dat idee.’ Dit doe je eens in de vijftig jaar, en dan moet je het ook goed doen, voegt hij eraan toe.

Wijze investering

Burgemeester Michael Bloomberg noemde het eerder een ‘wijze investering’ van Nederland om zich in New York groot te maken. De kunstwereld heeft zich blijvend op de kaart gezet in de VS, vinden ook onafhankelijke toeschouwers als recensent Genocchio.

Henk Scholten van het Theaterinstituut Nederland zegt dat zijn New Island theaterfestival veel aandacht kreeg, na een moeizaam begin. Eerst speelde slecht weer de voorstellingen parten. De ingevlogen gasten zorgden voor een ons-kent-ons-sfeertje. Maar sindsdien maakten zo’n vijftigduizend mensen de oversteek per pont zegt Scholten. Hij schat dat 85 procent van de bezoekers in het tweede weekeinde bestond uit inwoners van New York.

Willem-Alexander en Maxima bekijken in het Metropolitan Museum in New York een expositie rond het Melkmeisje van de Nederlandse schilder Vermeer. (ANP) Beeld ANP
Willem-Alexander en Maxima bekijken in het Metropolitan Museum in New York een expositie rond het Melkmeisje van de Nederlandse schilder Vermeer. (ANP)Beeld ANP

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden