Meer dan een ideale kampeerlamp

De WakaWakalamp moet (veel) licht gaan brengen op het Afrikaanse platteland. 'Social venture' S3C hoopt er de Afrikanen mee te overtuigen van de mogelijkheden van zonne-energie. Door

De WakaWaka is veruit het makkelijkste deel van het verhaal. De WakaWaka is gewoon een ideale kampeerlamp, getuige de gebruikersrecensies op Amazon.com. Zet je hem vier uur in de zon, dan geeft hij acht uur licht, en niet zo'n beetje ook. En hij kost ook bar weinig: 25 dollar, oftewel 20 euro. Althans in Afrika, te beginnen in Kenia en Ethiopië, waar de 'social venture' S3C ze op grote schaal wil verkopen in gebieden die niet op het elektriciteitsnet zijn aangesloten - ongeveer 80 procent van die landen. Zon in overvloed daar.


Vrijwel het hele platteland zit zonder stroom of kent elektriciteit alleen uit dieselgeneratoren. Daarmee vergeleken, zegt Jeroen Pool van S3C, is de WakaWaka een spotgoedkope oplossing voor mensen die thuis willen lezen, studeren of werken. 'Inclusief een paar nieuwe oplaadbare batterijen ben je in vijf jaar tijd 35 dollar kwijt voor je licht. Aan kerosine voor hun walmende lampen en aan kaarsen zijn Kenianen in diezelfde periode 750 dollar kwijt.' Bovendien is Kenya is volgens de Wereldbank misschien wel het moeilijkste land ter wereld om een aansluiting op het elektriciteitsnetwerk te krijgen.


S3C staat voor Solar for Sub Saharan Schools and Communities. De WakaWaka is maar een instrumentje voor het andere doel van de organisatie: huishoudens op het platteland, scholen, ziekenhuizen en andere instellingen te voorzien van zonne-energie. Typisch een doel dat tot voor kort door overheden en ngo's zou worden gedragen, maar nu is het tijd voor ondernemers.


S3C is voor de helft onderneming. Een onderneming die met crowdfunding via het hippe Symbid negentig aandeelhouders heeft aangetrokken die samen 50 duizend euro bij elkaar hebben gebracht. Niet voor de geef: het is de bedoeling dat de aandeelhouders een behoorlijk rendement gaan halen op hun investering. Maar de meerderheid van de aandelen blijft in handen van de Stichting S3C, die dus ook het grootste deel van de winst zal opstrijken. Om daarmee weer zonnepanelen voor scholen en ziekenhuizen te financieren. Stichting en bv samen vormen de 'social venture', zoals de oprichters Jeroen Pool en Gerard Lommerse dat noemen.


Zonnepanelen op scholen en ziekenhuisdaken: dat zou nog maar kort geleden een gevalletje ontwikkelingshulp zijn. S3C ziet er vooral een cruciaal onderdeel in van zijn marktstrategie. Jeroen Pool: 'We zullen de Kenianen en Ethiopiërs eerst moeten laten zien dat het werkt, zonnepanelen. Dat ze er kosten mee kunnen besparen, dat ze er hun telefoon mee kunnen opladen en een koelkast, een naaimachine of een computer mee kunnen laten draaien. Want voor veruit de meeste mensen op het platteland is elektriciteit nog een Catweazle-ervaring. Je weet wel, Catweazle, die tovenaar die uit de Middeleeuwen kwam overwaaien en zich wild schrikt als iemand op een knopje drukt en er plotseling licht schijnt.'


Het introduceren van nieuwe technieken is moeilijk. Uit de mislukte pogingen is een dodelijk cliché gedestilleerd: de waterput met moderne pomp die na het vertrek van de ontwikkelingsorganisatie de geest geeft en nooit meer functioneert.


De oplossing die S3C heeft bedacht is het creëren van een groep ondernemers die belang hebben bij de ontwikkeling van de zonne-energiemarkt. Die kunnen installeren en repareren. S3C neemt een belang in die bedrijven en zorgt voor de opleiding.


Die opleiding wordt verzorgd door Nederlandse scholen samen met de lokale scholen. Zowel Lommerse als Pool komt uit de onderwijswereld. Lommerse heeft al tientallen studenten van het Friesland College naar Ethiopië gebracht om er samen met hun Ethiopische collega's installaties aan te leggen. Goede leerervaring voor de mbo'ers, goede leerschool voor de Ethiopiërs. Straks gaan die Friese mbo'ers ook naar Kenia om er lokale aspirant-ondernemers in te wijden in de geheimen van de zonne-energie.


Ondernemers zijn cruciaal, zegt Lommerse. 'Als we daar lokale ondernemingen hebben opgezet die belang hebben bij de ontwikkeling van de markt, gaat het lopen.'


En denk niet dat de businesscase van de zonnepanelen beperkt blijft tot scholen en ziekenhuizen. Ook lokale ondernemers zullen interesse hebben. Geoffrey Nyamboga, de financiële man van S3C, vertelt hoe dat werkt, ondernemen in Kenia. 'Veel vrouwen die kleine zaakjes drijven, vormen met elkaar kringen. Groepjes van vijf tot twintig vrouwen, die elkaar ondersteunen en elkaar geld lenen. Zo gaat dat altijd al. Maar nu heeft Equity Bank in Kenia toegezegd dat ze ook krediet wil verstrekken aan deze groepen van vrouwen. Als iemand dus een naaimachine wil kopen en daarvoor elektriciteit nodig heeft, kan het benodigde geld via de kring worden geleend.' Of dat echt werkt, die vrouwenkringen? Nyamboga, met een mba-opleiding op zak: 'Mijn moeder zat in zo'n cirkel. Zij betaalde op deze manier mijn opleiding.'


Over drie jaar moet de onderneming een omzet van bijna 3 miljoen euro halen. Lommerse, Pool en Nyamboga, die nu nog voor nop werken, kunnen er dan misschien van leven. En over vijf jaar zullen 350 duizend mensen in Kenia en Ethiopië licht hebben van de ideale kampeerlamp, de WakaWaka.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden