NieuwsLerarentekort

Meer dan 40 leerlingen in een klas in de jaren vijftig: het lerarentekort is niets nieuws

Een woekerend lerarentekort, honderden gepensioneerden die voor de klas staan en wanhopige scholen die leraren aan zich proberen te binden door hun een woning aan te bieden. Het lerarentekort van nu is niet uniek, valt op te maken uit de nieuwste publicatie van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS).

Meisjes aan het werk in schoolklas op de lagere school. Plaats onbekend, 1952.Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad P

Het statistiekbureau duikelde cijfers op uit de jaren vijftig van de vorige eeuw. Ook toen was er een groot lerarentekort in het basisonderwijs als gevolg van de geboortegolf na de Tweede Wereldoorlog. Wat daarbij niet hielp was het Koninklijk Besluit uit 1924 om vrouwelijke ambtenaren eervol te ontslaan zodra ze trouwden. 

Het statistiekbureau doet zo nu en dan ‘historische onderzoekjes’, zegt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen, om grote thema’s van nu ‘in perspectief te plaatsen’.

Een groot verschil tussen het lerarentekort van toen en nu is de oorzaak. ‘Toen kwamen er door de babyboom heel veel kinderen bij’, zegt Van Mulligen. ‘Nu neemt het aantal leraren af. Er is sprake van vergrijzing en er zijn veel mensen die wel een pabodiploma hebben, maar die toch niet voor de klas staan.’

Dieptepunt

Dat het lerarentekort na de Tweede Wereldoorlog hard steeg, valt af te leiden uit het gemiddelde aantal leerlingen per leraar. Dat nam in die tijd rap toe. Het dieptepunt was in 1953: toen zaten er gemiddeld 36 leerlingen in een klas. Een op de drie klassen telde zelfs meer dan veertig leerlingen. 

Ter vergelijking: de afgelopen jaren schommelde de gemiddelde groepsgrootte in het basisonderwijs rond de 23 leerlingen. Of dat door het lerarentekort toeneemt, is lastig te zeggen. De meest recente cijfers zijn uit 2018, toen het lerarentekort nog niet zo lang speelde. Volgens critici valt op deze cijfers bovendien ‘veel af te dingen'. 

Net als nu werd er toen van alles uit de kast getrokken om meer leraren te trekken. Mannelijke leraren kregen bijvoorbeeld vrijstelling van militaire dienst, er kwamen salarisverhoging en er werden verkorte lerarenopleidingen opgezet. Ook kregen ‘enkele tientallen vrouwen’ die met hun huwelijk hun vaste baan hadden moesten opgeven, alsnog een tijdelijke aanstelling. Zo werd het verbod omzeild. 

Tekort van 3.200 in 1956

Nog een overeenkomst tussen toen en nu: precieze cijfers over de omvang van het tekort ontbreken.  Het CBS heeft wel een raming van begin jaren vijftig gevonden. Toen werd geschat dat het tekort in 1956 op 3.200 zou uitkomen.

Ook nu moeten we het met schattingen doen. Het precieze tekort wordt niet gemeten. Volgens onderwijsminister Arie Slob zou dat een hoge administratieve druk op de scholen opleveren. Over vijf jaar wordt er een tekort van 3.000 leraren verwacht, boven op de tekorten die er nu al zijn. In 2029 loopt dat op tot 8.000.

Het verleden is hoopgevend, in dit geval. De maatregelen die in de jaren vijftig werden genomen om het lerarentekort tegen te gaan hebben uiteindelijk geholpen, schrijft het CBS. Het aantal leraren steeg hard. In 1955 werd bovendien het arbeidsverbod voor getrouwde vrouwelijke ambtenaren afgeschaft. 

Daarmee werd  overigens ook een trend geboren die nu als probleem wordt gezien: het grote aandeel juffen in het basisonderwijs. Waren tot diep in de jaren vijftig de meesters in de meerderheid geweest, vanaf 1958 was de meerderheid van de basisschooldocenten vrouw.  

Meer jongens naar de pabo
Het ‘sportklas-effect’ wordt het al genoemd. Het aantal jongens dat voor de pabo kiest, groeit. Ook het paintballen van de mannenclub doet z’n werk.

Een directeur, een pensionado of een student voor de klas: lapmiddelen voor het lerarentekort
De nieuwe juf woont in een hotelkamer omdat ze geen huis kan vinden. De adjunct-directeur, een onderwijsassistent en een student staan noodgedwongen voor de klas. Dit zijn de gevolgen van het lerarentekort op de P. Oosterleeschool in Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden