Nieuws Islamitische Staat

Meer dan 200 massagraven van IS ontdekt in Irak na ‘ongenadige terreurcampagne’

In Irak zijn tot nu 202 massagraven ontdekt in gebieden die tussen 2014 en 2017 onder controle stonden van Islamitische Staat. Ze bevatten naar schatting zes- tot twaalfduizend stoffelijke overschotten, melden de Verenigde Naties in een dinsdag gepubliceerd rapport.

Het grootste en beruchtste massagraf in Irak is de Khasfa, een grote zinkput in de woestijn ten zuidwesten van de stad Mosul Beeld Hollandse Hoogte / Panos Pictures

Onder de slachtoffers zijn vrouwen, kinderen, ouderen en gehandicapten, naast leden van de Iraakse politie en strijdkrachten. Zij vielen ten prooi aan een ‘ongenadige campagne van terreur’ door IS. Velen werden geëxecuteerd en meteen in een massagraf gedumpt. De plaatsen waar de misdrijven plaatsvonden getuigen van ‘aangrijpend menselijk verlies, diep lijden en schokkende wreedheid’.

Tot op heden zijn 28 massagraven geopend. In totaal zijn 1.258 lichamen opgegraven. Het identificeren van slachtoffers gaat buitengewoon moeizaam. Waarschijnlijk zal van de meesten van hen de identiteit nooit worden vastgesteld, aldus het rapport.

De dodenakkers zijn geconcentreerd in de provincies Ninawa, Kirkuk, Salah al-Din en al-Anbar. IS veroverde in december 2014 grote delen van het noordwesten van Irak, met Mosul als belangrijkste bolwerk. Nabij die stad bevindt zich het grootste massagraf, de Khasfa-zinkput, waar vermoedelijk zo’n vierduizend lichamen liggen. Het kleinste graf bevat acht lichamen.

Een Iraakse politieman moet (in maart 2017) even tot zichzelf komen, te midden van lichamen die gevonden zijn in een massagraf bij de stad Mosul. Foto AP / Christian Stephen Beeld AP

Nog meer massagraven

Het is goed mogelijk dat de komende jaren nog meer massagraven worden gevonden, zo stellen de VN-missie in Irak (Unami) en het VN-mensenrechtenbureau. Het blootleggen van de graven gaat langzaam, door gebrek aan mensen en middelen bij het Iraakse Directoraat voor Massagraven.

De dienst heeft slechts 32 stafleden voor het moeilijke en gevaarlijke veldwerk. Op veel plekken liggen mijnen en andere explosieven. Bovendien moet zorgvuldig te werk worden gegaan omdat de stoffelijke resten voor zover mogelijk moeten terugkeren naar de familie, maar vooral ook met het oog op strafrechtelijke stappen. Tot nu is het directoraat betrokken in slechts één strafzaak.

Waarschijnlijk is er sprake geweest van misdaden tegen de menselijkheid en genocide. De graven bevatten een ‘enorme hoeveelheid data van forensisch belang’, zoals geslacht, leeftijd en etniciteit van de slachtoffers, het soort wonden en de doodsoorzaak. Voorkomen moet worden, benadrukken de VN-organisaties, dat onbevoegden bewijsmateriaal verprutsen.

Bureaucratische rompslomp

De VN zijn kritisch over de bureaucratische rompslomp waarmee families van vermisten te maken krijgen als zij bij de Iraakse overheid aankloppen voor informatie. Zij moeten zich melden bij vijf overheidsorganen, een veelheid aan formulieren invullen, drie dna-monsters inleveren en zelf detentiecentra van de politie afspeuren. ‘Een grote bron van frustratie voor families die toch al getraumatiseerd zijn door verlies’, aldus het rapport.

In één massagraf, in de provincie Ninawa, zijn buitenlanders gevonden. Het betreft 39 Indiase gastarbeiders die in juni 2014 door IS werden ontvoerd in Mosul. Tweeënhalf jaar later werden ze gevonden.

Tussen begin 2014 en eind 2017 is IS in het Iraakse deel van het door de organisatie uitgeroepen kalifaat verantwoordelijk geweest voor de dood van naar schatting 33 duizend burgers (het ‘absolute minimum’, aldus de VN). Daarnaast raakten door toedoen van de jihadisten meer dan 55 duizend Irakezen gewond.

Bulldozers

IS terroriseerde de lokale bevolking, executeerde tegenstanders en richtte zich specifiek op leden van etnische en religieuze minderheden, onder wie christenen en jezidi’s. Burgers werden doodgeschoten, onthoofd, levend verbrand, van hoge gebouwen gegooid en levend begraven met behulp van bulldozers.

Khasfa: executies aan de rand van de diepe zinkput

Het grootste en beruchtste massagraf in Irak is de Khasfa, een grote zinkput in de woestijn ten zuidwesten van de stad Mosul. Vermoed wordt dat de krater zo’n vierduizend stoffelijke overschotten bevat.

Een zinkput (of verdwijngat)is een natuurlijke verzakking in de bodem. Die bij Mosul is circa 30 meter breed en was zo diep dat de bodem nauwelijks te zien was. Later werd de put door IS volgestort met zand.

Groepen gevangenen werden door IS met bussen en pick-uptrucks naar de Khasfa vervoerd. Daar werden ze, geblinddoekt en de handen gebonden, op de rand van de zinkput gezet en geëxecuteerd. De lichamen verdwenen in de diepte. Soms werden slachtoffers levend in de put gegooid, volgens ooggetuigen. Ook verdwenen soms mensen met voertuig en al de diepte in.

Tot de slachtoffers behoorden, naast politiemensen en militairen, burgers die ervan werden verdacht voor de Iraakse regering te werken.

Regelmatig verzamelde IS arbeiders in de omgeving en klanten van benzinestations om getuige te zijn van de moordpartijen. Soms werden de executies door IS gefilmd. De video’s werden vertoond op een groot beeldscherm op een rotonde in Mosul. Ook werden dvd’s op de markt verkocht.

De Khasfa werd in de zomer van 2015 door IS volgestort met zand, mogelijk om bewijsmateriaal te verdoezelen, of omdat de stank ondraaglijk werd. Ook nadien zouden echter nog executies hebben plaatsgevonden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden