Meer bonussen en meer graaien in het onderwijs

Bonussen hebben door de crisis een slechte naam gekregen. Ze werken echter wel. In het onderwijs bestaan ook bonussen en toelages. Die werken niet.

Ferry Haan

Bonussen hebben een slechte naam gekregen in de kredietcrisis. De grote 20 landen doen nooit vertoonde pogingen om het grote graaien in de financiele sector aan banden te leggen. Nuttig.

Bonussen werken

Als de opwinding over bonussen iets bewijst, dan is het niet dat bonussen niet werken. De woede tegen bonussen wordt opgewekt juist omdat bonussen te goed werken. De managers die bonussen krijgen doen precies wat men van ze verwacht: ze harken een zo hoog mogelijke bonus binnen.

Onderwijstoelages

Hier kan het onderwijs iets van leren. Op de laatste twee loonstrookjes die ik als docent ontving bleek ik ook ineens te graaien. Bonus na bonus verschijnt op mijn bankrekening. De G 20 hoeft niet in actie te komen, want het zijn een beetje oenige bonussen. In tegenstelling tot de bonussen voor bankiers, wordt er van mij helemaal niets verwacht. In de maand augustus kregen docenten een bindingstoelage. Om het bedrag van bruto duizend euro te ontvangen, hoeft een docent alleen maar op dezelfde plek te blijven zitten. Dan is hij gebonden.

Weigeren

Ik geloof dat de schoolleiding eenmalig de mogelijkheid heeft om deze bonus te weigeren aan een docent die niet goed functioneert. Dan wordt de binding van de docent aan een school kennelijk niet prijs gesteld. Na deze eenmalig weigering komt ook de slecht functionerende docent weer in aanmerking voor dit douceurtje. De binding wordt dan weer beloond.
Raar.

Werkdruk

De tweede bonus, die op mijn loonstrook van september, betreft de 600 euro bruto die ik krijg omdat ik mijn net verworven trekkingsrechten laat afkopen. Ondanks de acties in het onderwijs tegen de hoge werkdruk, kiest de meerderheid van de docenten, net als ik voor het afkopen van de maatregelen die bedoeld zijn om de werkdruk te verminderen. De alternatieven zijn te onpraktisch. Voor deze bonus hoef ik ook niets extra’s te doen. Alleen wanneer ik hem niet wil, moet ik actie ondernemen.

Geen effect

Van dit soort bonussen wordt het onderwijs niet beter. Ik heb niemand in de lerarenkamer horen praten over de bindingstoelage, die nota bene in de vakantie werd uitgekeerd. Deze toelage zal, volgens mij, geen enkel effect hebben op het wel of niet aanblijven van docenten. De beloning zou dan langer van te voren moeten worden aangekondigd. De presentatie zou dan ook gelikter moeten zijn dan alleen een bedrag op het loonstrookje. Ik had niets eens door waarom ik deze bonus kreeg. Meegenomen is hij wel.

Ruimte

Toch is er wel ruimte voor bonussen in het onderwijs. Goede docenten worden nu hetzelfde beloond als minder goede docenten. Luie docenten krijgen hetzelfde als docenten die enorme inspanningen leveren. Bonussen zouden de mogelijkheid bieden om aan deze onrechtvaardigheid een einde te maken.
Net als in het bankwezen, is het natuurlijk wel zaak om goed te kiezen uit de doelen die we met bonussen zouden willen bereiken. Het ligt voor de hand om cijfers van leerlingen mee te tellen. Het ligt ook voor de hand om overgangs- en slagingspercentages mee te nemen.

Beginniveau

Ik zou ook willen voorstellen om elk jaar het beginniveau van een leerling te toetsen. Wanneer het niveau ook op het eind van het jaar kan worden getoetst, dan is daar ook een mooi bonusdoel van te maken. Stijgt het niveau van een leerling, dan zou de docent daar financieel van kunnen profiteren.

Nadelen

Ik weet natuurlijk wel dat bonussen ook nadelen hebben. Die klas met moeilijke ongemotiveerde leerlingen zal niemand meer willen. De kans dat zij vooruitgang boeken is immers kleiner dan die van klassen vol met hardwerkende brave leerlingen. Ook dit is op te lossen. Bij moeilijke leerlingen zou de bonus groter moeten zijn.
Met een dergelijk bonussysteem is misschien ook mijn grootste zorg in het onderwijs op te lossen. Ik zie vooral veel ongemotiveerde jongens verkassen van het vwo naar de havo, en van de havo naar het vmbo. Het maatschappelijk verlies van dit proces is enorm.

Graaien

Wanneer docenten en scholen met bonussen worden aangemoedigd om juist deze groep op niveau te houden, dan is de winst gigantisch. De bijbehorende graaicultuur neem ik er dan graag bij. Hoewel, docenten die op verjaardagfeestjes, net als suffe bankiers, vooral over hun bonus klagen, zullen behoorlijke sfeerbedervers zijn.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden