Meer blauwalg, minder gif

In een opwarmende broeikaswereld zullen er meer blauwalgen in ons zwemwater opduiken. Maar door een speling van de natuur waarschijnlijk niet de giftige variant waarvoor iedere zomer alarm wordt geslagen.

AMSTERDAM - Dat blijkt uit uitgebreid onderzoek van aquatisch microbiologen van de Universiteit van Amsterdam en het NIOO. Zij ontdekten met laboratoriumproeven en modellen dat de giftige versie van de blauwalg, die overigens geen microscopisch plantje is maar een bacterie, in het nadeel is bij hogere CO2-concentraties. De niet-giftige variant groeit dan sneller.


Giftige blauwalgen zijn een probleem voor waterbeheerders. Ze kunnen bij zwemmers maag- en darmklachten veroorzaken, misselijkheid en diarree, hoofdpijn en huidirritatie. Bij hogere concentraties treedt zelfs leverschade op en wordt het zenuwstelsel aangetast. Eerder dit jaar waren er rond Almere berichten over honden die stierven na het zwemmen in het IJmeer en het Gooimeer. Door de koude zomer bleven grote problemen dit jaar verder uit.


'De algenbloei zal in een warmer klimaat zeker toenemen', zegt onderzoeker Jef Huisman van de UvA. 'Maar we hebben het geluk dat vooral de niet-giftige variant dan profiteert en de giftige verdringt.'


De proeven met blauwalgen en CO2 zijn een uitloper van experimenten van de UvA en hoogheemraadschap Rijnland die al in 2003 werden gedaan in de Nieuwe Meer. Deze waterplas in Amsterdam wordt kunstmatig gemengd om de groei van blauwalg te voorkomen. In de zomer van 2003, tijdens een hittegolf, werd de menging tijdelijk gestaakt en staken algen meteen de kop op.


Blauwalgen bleken beter te gedijen in warme omstandigheden dan andere algensoorten. Ze groeien dan harder en maken kleine gasblaasjes, waardoor ze in stilstaand warm water gemakkelijk naar het oppervlak komen, waar ze van het licht kunnen profiteren.


Concurrerende ondersoorten

De blauwalg blijkt echter een subtiel organisme dat reageert op tal van omgevingsfactoren, zegt Huisman. Uit zijn onderzoek blijkt dat ondersoorten anders met de omstandigheden omgaan. 'Daardoor ontstaat onderlinge concurrentie tussen giftige en niet-giftige stammen.'


Kooldioxide blijkt daarbij een doorslaggevende factor. Bij hogere concentraties van dat broeikasgas gedijen de niet-giftige blauwalgen veel beter dan de giftige, waardoor het water weliswaar niet schoner wordt, maar het risico voor mens en dier toch afneemt.


De bevindingen sluiten nauw aan bij Duits onderzoek, eerder dit jaar. Daarbij bleek dat de gifstof van blauwalgen hecht aan een sleutelmolecuul in zijn fotosynthese, waarmee de bacterie efficiënt energie uit zonlicht haalt. Bij hoge concentraties CO2 werkt dat mechanisme niet meer, terwijl de bacterie wel energie steekt in de aanmaak van gif. Niet-giftige stammen hoeven geen gif te maken en zijn dan in het voordeel.


Volgens Huisman is de vondst vooral goed nieuws omdat er wereldwijd aanzienlijke problemen met giftige blauwalgen bestaan. Eerder werd gevreesd dat opwarming die nog zouden kunnen vergroten. 'Meren als het Victoria-meer of Lake Eerie zijn zo groot, net als allerlei oppervlaktewater in China, dat het uitgesloten is dat je daar iets zou kunnen uitrichten met bijvoorbeeld kunstmatig mengen. Ons resultaat was in het lab; in buitenwater moet het nog worden aangetoond. Maar met de nodige slagen om de arm lijkt dit zomaar goed nieuws.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden