Meer armslag voor pers Sri Lanka

De president van Sri Lanka voelt zich sterk. Vandaar dat hij media meer ruimte geeft. Zolang ze hem en zijn familie maar ontzien....

COLOMBO Een broek. Een paar schoenen. Een laptop. Het zijn herinneringen aan de man die zijn werk als journalist met de dood moest bekopen. Lasantha Wickrematunge had de spullen aan en bij zich toen hij werd vermoord. De vitrine met bezittingen van de hoofdredacteur die er niet meer is, staat als een altaar voor de persvrijheid in de gang van de Sri Lankaanse zondagskrant The Sunday Leader.

Wickrematunge (50) was begin vorig jaar in zijn auto op weg naar de redactie in een buitenwijk van de hoofdstad Colombo toen mannen op motoren hem klemreden. Met een wapen dat gewoonlijk wordt gebruikt bij het slachten van vee werd hij van dichtbij in het hoofd geschoten. De daders ontkwamen.

‘De politie ging niet echt op zoek naar de moordenaars’, zegt Lal Wickrematunge (59), broer van het slachtoffer en zakelijk directeur van The Sunday Leader in zijn kantoor. Er werd een groep soldaten gearresteerd, maar die was weer snel vrij. Daarna werd voormalig legerchef Sarath Fonseka, die momenteel gevangen zit, genoemd als brein achter de moord. Wickrematunge: ‘Ik vraag me af of dat was gebeurd als Fonseka de president niet tot vijand had gemaakt door hem uit te dagen bij de verkiezingen.’

De moord op Lasantha Wickrematunge vormde het zoveelste bewijs voor de kwetsbaarheid van journalisten in Sri Lanka en leidde tot internationale verontwaardiging. De hoofdredacteur, een uitgesproken criticus van de regering van president Mahinda Rajapaksa, had drie dagen voor zijn dood een commentaar geschreven waarin hij het regime verweet bij zijn pogingen de media te beknotten niet terug te schrikken voor moord. In het postuum gepubliceerde artikel En toen kwamen ze voor mij had hij zijn eigen executie voorspeld.

Toen Wickrematunge van het leven werd beroofd was het Sri Lankaanse leger bezig met zijn slotoffensief tegen de Tamil-rebellen in het noorden van het land. Kritiek op de regering en op de strijdkrachten werd zeker in die periode gezien als verraad. Maar ook in de aanloop naar de presidentsverkiezingen die eerder dit jaar werden gehouden, voelden veel journalisten zich geïntimideerd. Tientallen ontvluchtten het land.

Nu, een jaar na de nederlaag van de Tamil Tijgers, hebben de media in Sri Lanka meer armslag gekregen, zegt Lal Wickrematunge, gezeten onder een portret van zijn broer. ‘Zolang de populariteit van de president en zijn familie niet wordt aangetast, kunnen journalisten min of meer doen wat ze willen. Dat neemt niet weg dat we nog erg voorzichtig zijn. Er is nog steeds zelfcensuur.’

Er lopen een paar rechtszaken tegen The Sunday Leader, aangespannen door de minister van Defensie, maar er komen minder dreigbrieven binnen en de haatspeeches door politici zijn grotendeels verstomd. Een aantal veiligheidswetten is versoepeld en deze maand werd gratie verleend aan een Tamil-journalist die 20 jaar cel had gekregen wegens samenzwering.

Wickrematunge: ‘De regering voelt zich sterk nu er geen dreiging meer uitgaat van de Tamil-rebellen en de bevolking haar bij de verkiezingen een ruim mandaat heeft gegeven. De president is razend populair omdat hij een eind heeft gemaakt aan de oorlog en de oppositie is ongelooflijk zwak.’

Er is nog een reden om de teugels te laten vieren, zegt Paikiasothy Saravanamuttu, directeur van de denktank Center for Policy Alternatives (CPA). ‘We hebben een beetje ruimte gekregen omdat de Europese Unie in augustus een besluit neemt over handelsvoordelen, die zijn opgeschort wegens de tekortkomingen van Sri Lanka op het gebied van de mensenrechten.’ De regering is er volgens hem op gebrand te voorkomen dat deze voordelen, die het land jaarlijks zo’n 150 miljoen dollar (122 miljoen euro) opleveren, definitief kwijtraakt.

Bij het beoordelen van Sri Lanka’s staat van dienst zal Europa laten meewegen of er een deugdelijk onderzoek komt naar oorlogsmisdaden, begaan in de laatste, bloedige fase van de oorlog tegen de Bevrijdingstijgers van Tamil Eelam (LTTE). Duizenden burgers – volgens sommige schattingen meer dan tienduizend – vonden toen de dood, terwijl ze klem zaten tussen de strijdende partijen.

Mensenrechtenorganisaties en het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken hebben het Sri Lankaanse leger ervan beschuldigd bewust op burgers en ziekenhuizen te hebben geschoten en Tamil-strijders te hebben gedood die zich al hadden overgegeven. Ook de LTTE zou zich schuldig hebben gemaakt aan oorlogsmisdaden, door burgers te gebruiken als menselijk schild.

President Rajapaksa, die niets voelt voor internationale bemoeienis, heeft een eigen onderzoek toegezegd en inmiddels een commissie benoemd die dat moet uitvoeren. Maar in Sri Lanka betwijfelt menigeen of dit de stappen zijn die de internationale gemeenschap voor ogen heeft.

Het land heeft in het verleden tal van onderzoekscommissies gekend waarvan na verloop van tijd weinig meer werd vernomen. Bovendien hebben de commissieleden al geklaagd dat ze onvoldoende juridische macht hebben om hun werk naar behoren te doen.

‘Als het land vooruit wil en de waarheid over de laatste maanden van de oorlog boven water moet komen, kan dat niet met een eigen onderzoek. Dat kan alleen als de gebeurtenissen door een onafhankelijke commissie worden onderzocht’, zegt Tamil-parlementariër M.A. Sumanthiran.

Sunday Leader-directeur Wickrematunge heeft er weinig vertrouwen in dat de rauwe werkelijkheid achter de oorlogsretoriek binnen afzienbare termijn wordt onthuld. ‘Het was een oorlog zonder getuigen. De meeste informatie over de gevolgen van de strijd is afkomstig van Tamils in het Westen; die waren er niet bij. Burgers in de gebieden waar werd gevochten zullen zwijgen, uit angst. Als ze willen spreken moeten ze getuigen tegen de winnaars van de oorlog. Waar moeten ze naartoe als ze dat hebben gedaan?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden