Meenemen of verstrooien

Begraven of cremeren - het is een vraag die iedereen vroeg of laat moet beantwoorden. In Nederland houden de voorstanders van het een en die van het ander elkaar aardig in evenwicht....

TEKST MIEKE ZIJLMANS

Sinds 1998, het jaar waarin de Wet op de Lijkbezorging werd gewijzigd, kunnen nabestaanden min of meer vrij beschikken over de as van de overledene. Dat wil zeggen: vanaf dertig dagen na de crematie; die termijn is wettelijk vastgelegd.

Wat vroeger verboden was, de as meenemen naar huis en in een pot op de schoorsteenmantel of in de tuin zetten, mag tegenwoordig wel. Toch kiest de grote massa nog steeds voor verstrooiing op daarvoor bestemde veldjes rondom de crematoria. Een andere mogelijkheid is bijzetten in een urnenmuur of graf.

Na het ruimen van de oven worden de resten (gemiddeld zo'n drie kilo) in een cremulator of asmolen gemalen; metalen worden verwijderd en de as wordt in een bus, voorzien van naam en crematienummer, in een verzamelruimte opgeslagen.

Als de bewaarperiode van dertig dagen is verstreken, krijgen de nabestaanden bericht dat ze kunnen beschikken over de as. Tot een half jaar kan de as kostenloos blijven staan. De praktijk wijst uit dat de meeste mensen na een half jaar wel in staat zijn de definitieve 'asbestemming' kenbaar te maken.

Verstrooien op een officieel verstrooiveldje kost 60 euro 'zonder nabestaanden' en 80 euro met (volgens crematievereniging Yarden, voorheen AVVL/NUVA). Voor verstrooiing

elders is toestemming nodig. Wie de as mee naar huis neemt in een verstrooikoker of een standaardurn, betaalt ook 60 euro.

Onderzoeksgegevens over de trends in asbestemming sinds 1998 ontbreken; zeker is dat steeds meer nabestaanden ervoor kiezen de overblijfselen van hun geliefde bij zich te houden in een mooie urn.

Glaskunst

Voor wie op zoek is naar iets uitzonderlijks, bestaat een circuit van beeldend kunstenaars die op bestelling unieke urnen maken (zie bijvoorbeeld www. mementogedenkbeelden. nl; www. amede. nl; www. artfromtheheart. nl; www. artkamp. nl). Gewone urnenverkopers werken niet echt graag samen met kunstenaars. Zulks omdat die hetzelfde ontwerp niet in grote aantallen willen afleveren. Een geslaagd ontwerp voor een individuele klant blijft zo beperkt tot dat ene exemplaar.

Het dichtst bij een uniek kunstwerk zit de glazen urn. Sinds de as mee naar huis mag, heeft Cor van der Schaaff in Haarlem zich daarin gespecialiseerd: 'Glazen urnen zijn voornamelijk bedoeld voor binnenshuis, ja.'

Glazen urnen kunnen echter ook buiten staan, bij wijze van monument. Ze zijn gemaakt van dikwandig, gekleurd sierglas, dat eruitziet als een mooie vaas, of als een glazen kunstwerk. En het zijn allemaal unica, want ze worden door glasblazers uit vloeibaar glas vervaardigd bij 1200 graden Celsius, en per stuk voorzien van een eigen kleurstelling. Van der Schaaff maakt ook press-papierachtige objecten waarin een vleugje as wordt opgenomen, met als resultaat een vluchtig sterrenreeksje van as, zwierig als de streek van een toverstaf in een Disneyfilm. Kosten van een glazen urn: 200 tot 700 euro. (www. vdschaaff . nl)

Keramiek

Verreweg de meest gebruikte urn is die van keramiek. Een bekende en gerenommeerde ambachtelijke urnenmaker is Ber van Reden, opererend vanuit zijn Urnencentrum in Schoonhoven (www. urnen. nl). Hij levert werk van Groningen tot Limburg, zo'n 2500 tot 3000 stuks per jaar. Sobere, of kunstig bewerkte. Bolvormige, puntige, vaasachtigen, zo uniek of zo standaard als de individuele klant wenst. Sierurnen voor thuis op de schouw, voor buiten in de tuin of op een urnengraf. Baby-urnen met een geboetseerd kaboutertje erop. Kosten: 200 tot 995 euro.

Van Reden ziet in urnen een groeimarkt, er komt een tijd dat hij de vraag niet meer aankan. Hij schat dat nu al zo'n 10 tot 12 procent van de as wordt bewaard. Elke urn maakt hij zelf; met de draaischijf, of desgewenst uit de losse hand. Hij hamert erg op de duurzaamheid van zijn urnen: 'Het is tenslotte je verpakking voor het leven.'

Zijn urnen zijn klimaatbestendig, gemaakt van zogeheten steengoed. Dat wordt langzaam gedroogd en dan in etappes gebakken, tot 1260 graden Celsius, waardoor de klei uiteindelijk hard is als glas. Zo'n handgemaakte urn heeft een levertijd van drie tot vier weken.

Klassiek marmer

Traditioneel zijn urnen van marmer, graniet of koper. Die zijn in de praktijk echter overvleugeld door keramische. Dat komt doordat keramiek zich in elke gewenste vorm laat kneden, en steen en metaal niet.

Wie toch een klassiek materiaal prefereert, moet een urn importeren. Koper uit Duitsland, marmer en graniet voornamelijk uit Frankrijk en Italië. Daarna volgt het vormen, uitboren en decoreren: een omslachtig en arbeidsintensief karwei dat deze urnen duur maakt.

De Gedenktekenspecialist is een keten van grafmonumentenverzorgers met vestigingen in heel Nederland (www. degedenktekenspecialist. nl). Die verkoopt geïmporteerde urnen. Het meest geschikt voor buiten, stelt directeur Rolf Veringmeier van de vestiging in Zoetermeer, is graniet. Dat is zo hard dat het door de jaren heen blijft glanzen. Marmer is zachter, trekt op den duur vuil aan en gaat er dan grauw uitzien. Koper is vanwege zijn kwetsbaarheid eigenlijk bedoeld voor binnen.

'Het komt steeds vaker voor dat de as van meerdere overledenen wordt samengebracht in één urn', weet Veringmeier. Hij heeft daarvoor monument-achtige 'urnen' in zijn assortiment, zoals een gedenkteken in de vorm van een Grieks zuiltje, waarin drie afzondelijke urnen passen.

De goedkoopste koperen urn kost honderd euro, een sobere marmeren 215 euro. Het duurste bij Veringmeier is een speciale kunstzinnige urn: 2500 euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden