REPORTAGE

Meekijken met het oog van de museumganger

Onderzoekers registreren het kijkgedrag van museum-bezoekers. Handig voor de marketing, maar ook voor het inzicht in routevoorkeuren van menigten op festivals.

Bezoekers in het Cobra Museum in Amstelveen. Onderzoekers meten hoe lang de museumbezoekers elk werk bekijken. Beeld Guus Dubbelman

'Het is gek dat musea zo weinig doen met mobiele technologie', zegt de Italiaanse computerwetenschapper Claudio Martella in het Cobra Museum voor moderne kunst in Amstelveen. 'Waarom zou je niet aan museumbezoekers die daar open voor staan digitaal advies geven, zoals dat ook bij webwinkels gebeurt? In de trant van: mensen die dit schilderij mooi vonden, keken ook graag naar dat specifieke doek in de volgende zaal.'

Martella is met twee onderzoekers van de Vrije Universiteit neergestreken op de eerste verdieping van het Amstelveense museum voor een unieke studie. Ze onderzoeken in samenwerking met de TU Delft gedurende drie dagen hoe bezoekers zich verplaatsen door de expositie The Hidden Picture, over de bedrijfscollectie van ING.

Bezoekers die willen meewerken, krijgen een digitale medaillon omgehangen, dat precies hun bewegingen door de zaal registreert. Sensoren bij alle kunstwerken meten hoe lang bezoekers blijven staan bij een werk. Alles komt samen in de laptop van Martella, die met één druk op de knop de exacte digitale wandelkaart van een bezoeker tevoorschijn kan toveren, maar ook lijsten van de meest en minst populaire schilderijen en beelden.

Route volgen

Deze zaterdagochtend schuifelen groepjes Amstelveense museumbezoekers door de zaal. De ene doet dat keurig rechts- of linksom van doek naar doek, de ander kris-kras door de zaal. Elke pas wordt vastgelegd. Voor de deur tovert Martella de onverbiddelijke winnaar te voorschijn, een werk van de jonge Nederlandse kunstenaar Paul Geelen. Die zette midden in de zaal een levende kameleon in een klein terrarium, waarbij lampen de oogbewegingen van het beest volgen.

De kameleon maakt het goed, aldus het bijschrift en bezoekers zijn duidelijk gefascineerd - getuige het feit dat zij gemiddeld meer dan twee keer zo lang stilstaan voor het terrarium als voor de video-installatie vlak daarnaast.

'Het volgen van bezoekers biedt allerlei mogelijkheden', zegt Bert Mennings, bij het Cobra verantwoordelijk voor business development en partnerships. 'Wij kunnen bijvoorbeeld zien of zij de ideeën en de lijn van de conservator volgen en of zij een schilderij overslaan als er te veel mensen voor staan te kijken. Het helpt ons om het gedrag van onze bezoekers beter te begrijpen. Natuurlijk hebben we ook vragenlijsten en praten we met bezoekers, maar dit is veel feitelijker.'

De levende kameleon in het werk van Paul Geelen was de blikvanger van expositie The Hidden Picture. Beeld Guus Dubbelman

Marketingmogelijkheden

Daarnaast biedt de moderne techniek een schat aan marketingmogelijkheden, zegt Mennings. 'We zouden die kunnen inzetten om bezoekers meer te betrekken bij het museum. Bijvoorbeeld door ze een mail te sturen over het werk van de kunstenaar naar wiens werk ze het langst hebben staan kijken. En we kunnen uitvinden wat het effect is van bijvoorbeeld kleuren op kijkgedrag. Blijven mensen langer in een zaal als er veel blauw wordt gebruikt?'

In winkelcentra en supermarkten zijn al diverse concrete toepassingen van dit soort onderzoeken. Albert Heijn biedt klanten de mogelijkheid om via de mobiele telefoon aan de hand van een boodschappenlijstje de optimale looproute in de winkel uit te stippelen. Grote kledingzaken volgen klanten voortdurend om de optimale locatie van bijvoorbeeld het rek met koopjes of de uitstaltafel met dure shirts te bepalen.

Verdrukking

Er zijn ook niet-commerciële redenen om de bewegingen van cultuurbezoekers te monitoren, zegt Claudio Martella. 'Ons soort onderzoek is sterk in opkomst sinds 2010, toen bij de Love Parade in Duisberg 21 mensen omkwamen. Zij raakten in de verdrukking omdat er niet goed was nagedacht over de routes die mensenmassa's volgden over het festivalterrein. Met simpele techniek is zoiets te voorkomen. We zijn in gesprek met diverse grote festivals, die geïnteresseerd zijn volgens welke patronen bezoekers tussen de podia en de bars bewegen.'

Maar is het museum niet een van de laatste plekken waar je ongestoord en onbespied zou mogen dwalen? Martella ziet het bezwaar van zijn onderzoek niet zo. 'De techniek wordt steeds goedkoper en toegankelijker en zit straks in ieders mobiele telefoon. Natuurlijk is privacy voor ons relevant. Wij bedenken mooie toepassingen, maar als je niet mee wilt doen met het experiment, is dat ook goed.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden