Meegaan met het ritme van de verf

Je gaat het pas zien als je het doorhebt.* Wieteke van Zeil over opmerkelijke en veelbetekenende bijzaken in de beeldende kunst. Deze week: Een zonnebloem.
*Johan Cruijff

Vincent van Gogh: Vier uitgebloeide zonnebloemen, Olieverf op doek, 59,5 x 99,5 cm.Beeld .

Het heeft twintig jaar geduurd en eerlijk gezegd verschrompel ik nog steeds nu ik het toe wil geven, want het is toch een beetje alsof een Italiaans autocoureurtje zegt dat ie niks met Ferrari's heeft, maar: ik heb een blinde vlek voor Vincent van Gogh. Altijd gehad. Misschien is het verhaal eromheen te mythisch: bijna gek worden van kleurtjes, oor afsnijden, dat werk. Misschien maakte de 40 miljoen dollar die de Japanse verzamelaar Yasuo Goto in 1987 voor een van de zonnebloemschilderijen betaalde mij recalcitrant; dit is uit proportie jongens, nu kan niemand die bloemen meer zien zonder 'recordbedrag' te denken. 'Recordbedrag' is een term die mensen op de knieën dwingt; hoe kun je een schilderij nog beginnen te waarderen als er al zo'n joekel van een stempel op zit? (Terugkijkend, nu de Emiraten hun oliedollars over de kunstmarkt laten klateren als Jupiters gouden regen - 73 miljoen voor een Rothko, 250 miljoen voor Cézanne, 400 miljoen voor een paar Warhols, ik noem maar wat - is dat Japanse recordje een schattig jaren-tachtigverschijnsel, zo'n beetje als het terugzien van Wall Street-jongens met mobiele telefoons van formaat gettoblaster - dat was wat hoor, toen!)



Tik-tik-tik

Omdat ik Van Gogh maar een beetje liet voor wat hij was, heb ik ook nooit verstand van zijn werk gehad. Jammer, want ik weet ook wel dat ik daarmee iets mis. Gelukkig hebben kunstwerken eindeloos geduld.

Dat er ook een - heel klein - voordeeltje in schuilt, merkte ik dan ook een paar maanden geleden in het Kröller-Müller Museum. Ik bleef een beetje hangen voor het schilderij van de vier uitgebloeide zonnebloemen; hangen zoals je op de snelweg gedachteloos kan blijven steken bij het ritme van de lantaarns of de sloten in het weiland. Dat gebeurde hier ook; ik zag het geheel niet meer, ineens had de verf een ritme. Tik-tik-tik-tik-tik (de groene toetsjes) - whoef-whoef-whoef (de donkerblauwe strepen) - zhjuuuum-zhjuuuum (het beige eronder) - tsèk-tsèk-tsèèèk (de grote oranje uithalen) en voordat ik het wist zat ik naar muziek te luisteren in mijn hoofd. Drum, basloopje, toetsen, en die oranje vegen lijken op woordloze uithalen zoals Michael Jackson die zo goed kon maken: ze ontsnappen uit de keel met kracht. Híe-hie. De zonnebloemen werden behalve bloemen ook een compositie, een samenspel van zelfstandige kleuren en vormen, zoals muziek een samenspel van tonen is, en daar komt voor de toehoorder eigenlijk geen analyse aan te pas. Gewoon meegaan met het ritme.

Vincent van Gogh: Vier uitgebloeide zonnebloemen, Olieverf op doek, 59,5 x 99,5 cm.Beeld .

Bij die bloemen gebeurde iets wat een kunsthistoricus niet zo heel gauw heeft bij een schilderij: genieten kwam voor het denken. Dat je kijkt en meteen meevloeit, de afstand tussen jou en het werk wordt opgeheven. Ik kan de schilderijen waarbij ik dat heb gehad tellen op een hand (het Portinari-altaar van Hugo van der Goes is er een van). Misschien is het vergelijkbaar met een gynaecoloog die verliefd wordt. De hele dag kijkt hij met afstand naar vrouwen, analyseert en onderzoekt. En dan zie je er een waarbij die hele fase wordt overgeslagen en er zonder last van kennis of de plicht te ontrafelen een totaal ander niveau van nieuwsgierigheid ontstaat.

Deze Van Gogh komt anders binnen; heeft die jarenlange blinde vlek toch een beetje nut gehad.

Deze zonnebloemen van Vincent van Gogh zijn te zien in de tentoonstelling Van Gogh & Co., Dwars door de collectie, van 25/4 t/m 27/9 in Museum Kröller-Müller, Otterlo.

www.detailsofart.com

Inzoomen

Ook een ritme ontdekken in Van Goghs zonnebloemenschilderij? Zoom hieronder in op het werk.
Noot voor tablet- en smartphonegebruikers: de inzoomfunctie werkt alleen op desktop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden