Meedogenloos spel met familiegeheimen

De natuur is in de mode. Klerken en zakenlui plegen hun bestaan in kantoortuin en buitenwijk te compenseren met uitstapjes naar modderige plekken....

Voor Ad - grote jas, dikke pens en wilde baard - is de natuur meer dan een uitje. Ad heeft, samen met zijn Els, in de Belgische Ardennen een schuilplaats gebouwd. Hun hoeve ligt ver van de bewoonde wereld. Vanaf de weg is de bouwval niet eens te zien. Ad hakt er hout en stookt er jenever. Els kookt in de donkere keuken onbespoten linzen.

Lodewijk Crijns heeft compassie met Ad. Hij lijkt jaloers op hem. Ad - door Jack Wouterse gespeeld als een man die zelfs ontroert als hij slaat - heeft in Crijns' regie het aura van een filosoof, ook al hapert zijn dictie, is hij emotioneel uit balans en zitten zijn handen los.

Ad is vergroeid met zijn modderige omgeving. Waar hij komt, ontpoppen vogels zich als zijn bondgenoot; op het moment dat er onheil dreigt, verlaten zij klapwiekend hun boomkruinen, alsof ze Ad een waarschuwing willen geven - een handeling die door cameraman Joost van Gelder met een omhoogkijkende, tollende camera wordt gevolgd.

Met grote blijdschap gaat over de grens tussen natuur en cultuur. Wat is netjes?, luidt de vraag die scenarioschrijvers Crijns en Kim van Kooten zich stellen. Wie is er beschaafd? Wildeman Ad, die zijn leven opoffert om een treurige familiegebeurtenis tot een goed einde te brengen? Of zijn maatschappelijk geslaagde broer Luc, die Ad na vijftien jaar terugvindt en hem confronteert met zijn sociale verplichtingen?

Crijns en Van Kooten leggen in hun scenario de nadruk op de psychologie. Er gebeurt niet veel. Toch zindert het. Omdat regisseur Crijns het familiedrama doet lijken op een thriller: er klinken angstaanjagende geluiden, en scènes in de keuken worden afgewisseld met shots van buiten, wat de suggestie wekt dat er ieder moment een bosgeest het huis kan binnenstormen.

Intussen doet de reünie tussen de broers het verleden openbarsten. Ad en Luc halen, door de jenever opgejaagd, herinneringen op aan hun jeugd. Luc had het niet zo op Ad. Als zijn broertje met ministeck een portret van Haile Selassie maakte, zei Luc er niks in te zien. 'Dan sloeg je het zo in puin.'

De moeizame kinderjaren hebben een onontkoombare echo. Crijns pelt de relatie tussen de broers laag voor laag af - totdat er niks meer rest dan pijn. Tegen die tijd is het spel met waarheid, familiegeheimen en dubbelrollen aan diggelen.

Door de nadruk op de onderlinge verhoudingen is Met grote blijdschap vooral een acteursfilm. De kleine cast verricht een groot wonder. Op het eerste gezicht lijken alle personages een alledaags, grauw leven te leiden, totdat de onderliggende, weggestopte neuroses zich openbaren.

Jaap Spijkers (Luc) schiet heen en weer tussen zijn angst om te kwetsen en zijn eigen belangen. Camilla Siegertsz is als zijn zwangere vrouw zoet en grimmig tegelijk en Renée Soutendijk gloriëert als Els; wanneer zij op de verkeerde momenten te hard lacht, sluiten verbittering, overlevingsdrang en gesmoorde passie een pact. Els weet dat haar leven voorbij is, ook al moet ze nog vele jaren.

Met grote blijdschap is een ingetogen productie - de eerste uit de reeks No More Heroes, de opvolger van Route 2000, waaruit in 1998 onder meer De Poolse bruid en De trip van Teetje voortkwamen. Het beperkte budget is omgebogen tot een voordeel. Met een drassige locatie, sober licht en een eigenzinnige cameraman, die met een scheve blik de werkelijkheid uit zijn lood tikt, schept Crijns een wereld zonder houvast.

Tegen het slot verlaat Ad gedesillusioneerd zijn schuilplaats. De tijd dat hij zich kon verbergen in zijn angst zit erop. Wie de bullebak de beschaafde wereld tegemoet ziet gaan, beseft hoe meedogenloos de terugwerkende kracht van leugens kan zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.