Meebesturen doet pijn: de worsteling van SP'ers in Brabant

Net op het moment dat de SP volgens een landelijke peiling de grootste is geworden, worstelt de partij in Noord-Brabant met haar pas verworven bestuursverantwoordelijkheid. Twee leden van de SP-statenfractie dienen vandaag bij de commissaris van de koningin hun ontslag in.

DEN BOSCH - Over de precieze redenen zwijgen Ron van Zeeland en Ellen Pauel nog, maar algemeen wordt aangenomen dat ze vertrekken uit onvrede.


De SP zit in Brabant, voor het eerst in de geschiedenis, in het provinciebestuur, samen met VVD en CDA. 'Het pluche eist zijn tol', analyseert PVV-fractievoorzitter Ronald Dol. Die bestuursverantwoordelijkheid doet volgens hem bij een radicale partij als de SP extra veel pijn. 'Ze hadden altijd als standpunt: we zijn tegen. Nu moeten ze opeens vóór dingen zijn waar ze altijd tegen waren. Dat werkt natuurlijk niet.'


Fractievoorzitter Paul Smeulders van GroenLinks bespeurt 'een voortdurende worsteling' in de SP-fractie. 'Brabant is de thuishaven van de SP. Ze hebben jarenlang keihard oppositie gevoerd, en dwongen daarmee respect af. Bij de onderhandelingen over het bestuursakkoord hebben ze opeens een enorme draai gemaakt. Ze hebben alleen maar dingen toegegeven. Dat begint zich te wreken.'


Bij de bekendmaking van het Brabantse coalitieakkoord, nota bene gesmeed door VVD-coryfee Hans Wiegel, erkende SP-fractievoorzitter Nico Heijmans al dat de partij behoorlijk wat water bij de wijn heeft moeten doen om mee te kunnen regeren. 'Ik heb meteen gezegd: er staat een aantal zaken in waar we niet voor zijn. De aanleg van een stuk weg? Dan moeten we ons niet in allerlei kronkels wringen om dat te verdedigen. Dat hebben we ingeleverd. De enige manier om daarmee om te gaan is om het radicaal toe te geven.'


De SP wilde meebesturen in Brabant. 'Omdat we het wilden en om ervaring op te doen', aldus Heijmans. Het plaatst de partij wel in een andere rol. 'Meebesturen is anders dan oppositievoeren. In de oppositie heb je alleen met jezelf te maken. In de coalitie heb je ook met de coalitie te maken. Je moet de zaken met wat meer afstand en rust bekijken, en je ook afvragen: wat zijn de consequenties als we hier nee tegen zeggen?'


De eerste barsten in het Brabantse SP-bastion werden zichtbaar bij de stemming over het omstreden natuurakkoord met staatssecretaris Bleker. Vier van de acht fractieleden stemden begin december tegen het akkoord, ondanks de vurige pleidooien van de eigen milieugedeputeerde Johan van den Hout. De SP-gedeputeerde, oud-wethouder in Tilburg, sprak van 'een oppositiereflex' bij de tegenstemmers. Nu de partij meebestuurt, moet ook een statenlid zijn verantwoordelijkheid nemen en zich niet laten meeslepen door emoties, vond hij.


Fractievoorzitter Heijmans stelde vervolgens de vertrouwenskwestie. Hij kreeg het unanieme vertrouwen van alle fractieleden en iedereen schaarde zich opnieuw en onverkort achter het bestuursakkoord. Toch bleef het rommelen. 'De sfeer in de fractie is niet goed. Dat is een uitvloeisel van het verdeeld stemmen', aldus Heijmans.


Afgelopen vrijdag was een nieuw ijkpunt. Bij de stemming over een bufferzone van 250 meter tussen veestallen en woningen, stemde de SP opeens tegen, tot verbijstering van velen. GroenLinks had de motie nota bene in december samen met de socialisten ingediend. 'Dit is het toppunt van ongeloofwaardigheid', aldus Smeulders. 'De SP-fractie trok de handtekening onder de motie gewoon in en stemde tegen.'


De twee kritische SP'ers, die vandaag hun ontslag indienen, hadden zich voor de vergadering ziek gemeld. De SP-fractie verdedigt de ommezwaai met een verwijzing naar nader onderzoek door de Gezondheidsraad. Daar wil de SP eerst op wachten. 'Politieke draaikonterij', brieste statenlid Henk Krol van 50Plus.


Smeulders hekelt ook de goedkeuring van de SP aan het dure verbouwingsplan van het provinciehuis. Hij voorspelt nog enkele heikele kwesties, zoals de Eindhovense rondweg en de N69 bij Valkenswaard door beschermd natuurgebied. 'Meebesturen doet pijn, zeker als je er niets voor terugkrijgt', aldus de GroenLinks-voorman.


'Ik zie SP'ers soms met tranen in de ogen het woord voeren. Maar de coalitie moet doorgaan. Het lijkt een soort prestigeproject voor de SP. Ik heb het idee dat vanuit het landelijk bureau één lijn is uitgezet: mee blijven doen - we willen landelijk meedoen en laten in Brabant zien dat we het kunnen.'


Ook in Zuid-Holland zit de SP in het provinciebestuur. Heijmans wil met zijn collega daar 'een heidag' organiseren om te brainstormen over de vraag hoe de fracties om moeten gaan met hun nieuwe rol. Hij werkt ook aan een discussiestuk voor zijn eigen fractie. 'Ik ben al 40 jaar volksvertegenwoordiger, maar heb steeds in de oppositie gezeten. Deze rol is voor mij ook nieuw.'


In veel gemeenten zit of zat de SP al langer in het bestuur. In Nijmegen kregen de SP-wethouders zes jaar geleden zelfs alle lof toegezwaaid door de fractievoorzitter van de VVD. In Oss werd een SP-wethouder uitgeroepen tot invloedrijkste Ossenaar: 'de boss van Oss'. Hij zat zelfs in totaal twaalf jaar in het gemeentebestuur.


Maar de bestuursverantwoordelijkheid in de provincie is nieuw. Heijmans over de kritiek van de oppositie: 'Ik zie ze genieten van hoe we worstelen. Dat is onderdeel van het politieke spel. De tol van het pluche? Dat zou ik als oppositiepartij ook hebben gezegd.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden