Medvedev provoceert Japan

De Japanse premier is 'zeer teleurgesteld' over het bezoek dat de Russische president bracht aan een van de vier eilanden waarover Rusland en Japan al 65 jaar ruziën.

Arnout Brouwers

MOSKOU De Russische president Dmitri Medvedev heeft gisteren een provocerend bezoek gebracht aan een van de vier eilanden in de Stille Oceaan die het Sovjetleger in augustus 1945 op Japan veroverde. De Japanse premier Naoto Kan noemde het bezoek, het eerste ooit van een Sovjet- of Russische leider aan de Noordelijke Gebieden (Zuidelijke Koerilen volgens de Russische benaming, red.), 'zeer teleurstellend'.


De Japans-Russische twist over de vier eilanden belast al 65 jaar de relaties tussen beide landen en heeft tot nu toe het sluiten van een formeel vredesakkoord tussen beide landen verhinderd. Japan wil de eilanden terug, Rusland ziet zijn heerschappij erover als een logisch uitvloeisel van de Tweede Wereldoorlog en van verdragen die destijds met westerse Geallieerden zijn gesloten.


Bij het aantreden van president Medvedev in 2008 wekte hij de hoop op een doorbraak door te zeggen dat hij 'creatief' wilde zoeken naar oplossingen voor het eindeloos slepende probleem. Maar onlangs bleek hij van gedachten veranderd. Vorige maand zei hij voornemens te zijn de eilanden te bezoeken. Japanse waarschuwingen dat dit de relaties zou belasten werden van Russische zijde als 'ongepast' terzijde geschoven.


Japan heeft 'gepaste maatregelen' aangekondigd en de Russische ambassadeur in Tokio om opheldering gevraagd. Die verklaarde naderhand dat het bezoek een 'interne aangelegenheid van Rusland is'. Het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken toonde zich oostindisch doof voor de Japanse verontwaardiging en wees erop dat de Russische positie 'absoluut onveranderd is'.


Tijdens zijn bezoek aan Koenasjir (Kunashiri) beloofde Medvedev de bevolking een betere toekomst. 'We hopen dat de mensen hier binnen afzienbare tijd net zo zullen leven als op het vasteland: modern en succesvol.'


Vier jaar geleden deed Rusland een oud compromisvoorstel opnieuw in de aanbieding: Japan zou de twee zuidelijke eilanden terugkrijgen (slechts 6 procent van het totale betwiste grondgebied), Rusland zou de twee noordelijke eilanden houden. Japan wees het af en behield zijn claim op alle vier eilanden. Het Russische voorstel borduurde voort op een overeenkomst tussen Japan en de Sovjet-Unie uit 1956.


Medvedevs eilandenbezoek komt voor de Japanse regering zeer ongelegen - en volgens sommige experts is de timing geen toeval. Japan heeft de afgelopen maand een grote (en vernederende) aanvaring gehad met China over een bootincident bij een eilandengroep die door Japan en China wordt geclaimd.


Rusland maakt gebruik van Japans diplomatiek verzwakte positie, zegt Kosuke Takahashi van Jane's Defence Weekly. 'De Russisch-Chinese relaties worden beter en beide landen stellen zich agressiever op in territoriale kwesties, wetende dat Japans diplomatieke invloed tanende is.'


Volgens sommige Japanse media kan Medvedevs bezoek worden uitgelegd als antwoord op de harde Japanse retoriek van de afgelopen jaren, waarin werd gesproken over de 'illegale bezetting' van de eilanden door Rusland.


Moskou heeft de afgelopen tijd langlopende grensgeschillen met zowel China als Noorwegen opgelost via formules voor deling van betwist gebied. Medvedevs bezoek aan een van de twee noordelijk gelegen eilanden kan als signaal bedoeld zijn dat het eerder aangeboden compromis het maximaal haalbare is voor Japan.


Zeker is dat Medvedevs harde opstelling zijn populariteit in eigen land bevordert. Een overgrote meerderheid van de Russen vindt dat de vier eilanden Russisch moeten blijven.


Zuidelijke Koerilen of Noordelijke Gebieden

Het Sovjetleger veroverde de vier Zuidelijke Koerilen/Noordelijke Gebieden in augustus 1945 enkele dagen nadat Japan had gecapituleerd. Later beriep de Sovjet-Unie zich bij haar claim onder meer op afspraken die Stalin tijdens de Conferentie van Jalta (1945) had gemaakt met de Amerikaanse president Roosevelt en de Britse premier Churchill.


Japan heeft altijd op het standpunt gestaan dat de bezetting illegaal was en dat de eilanden altijd Japans grondgebied zijn geweest. De Sovjet-Unie (en later Rusland) verwees naar afspraken met de andere Geallieerde machten waarin haar soevereiniteit over de Koerilen zou zijn vastgelegd - maar dit werd altijd betwist door de Verenigde Staten en Japan. Japan zegt part noch deel te hebben gehad aan de afspraken gemaakt in Jalta en Potsdam in 1945. De VS zeggen dat daarin wordt gesproken over de Koerilen, waartoe de vier betwiste eilanden, die dicht bij Japan liggen, niet zouden behoren.


In de Gezamenlijke Verklaring van Japan en de Sovjet-Unie uit 1956 werd de formele staat van oorlog tussen beide landen beëindigd. Japan zou volgens de uiteindelijk ondertekende Verklaring de twee zuidelijke eilanden terugkrijgen nadat een definitief vredesakkoord tussen beide landen zou worden gesloten. Dat is nooit gebeurd en de patstelling is sindsdien niet wezenlijk gewijzigd: Rusland toonde zich in 2006 nog bereid twee eilanden terug te geven, maar Japan eist alle vier eilanden terug.


Het Europees Parlement riep in 2005 in een resolutie Rusland op de eilanden terug te geven.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden