MEDISCH TOERISME? EEN FABEL

> MEDISCH ASIEL Door het asielbeleid van het kabinet wordt het voor illegalen en uitgeprocedeerde asielzoekers steeds moeilijker een verblijfsvergunning voor een medische behandeling te verkrijgen....

Door Kim van Keken

Teleurgesteld in de politiek? Ach, Rob Smeets, psychiater enbestuurder bij GGZ Friesland, blijft realistisch. Medische zorgvoor vreemdelingen is nou eenmaal geen onderwerp waarmee partijenkunnen scoren. 'Het belang is een keiharde asielpolitiek en datgaat weleens ten koste van humanitaire waarden.'

Ruim twee jaar geleden presenteerde Smeets, in de rol vanonafhankelijk commissievoorzitter, een rapport over de medischemores in het vreemdelingenbeleid. Hij concludeerde nasamenspraak met tien gezaghebbende medici en juristen dat degezondheidszorg voor vreemdelingen niet bepaald vlekkeloosverloopt.

De commissie-Smeets deed veertien aanbevelingen aan hetkabinet. Vier wensen werden overgenomen, twee gedeeltelijk. Derest, volgens medici de belangrijkste, werd naar de prullenbakverwezen. 'Er ligt hier een weldoordacht rapport. We zijn nietover één nacht ijs gegaan. We hebben gezocht naar een eenstreng, maar wel rechtvaardig en menselijk beleid. Helaas is hetrapport, met het huidige restrictieve beleid, alles behalvegewenst.'

Jarenlang wordt gediscussieerd over het vreemdelingenbeleiden de medische zorg. Het ingewikkelde thema brengt een continuestroom dilemma's met zich mee. Waarom zou die ene Congolees metHIV een goede behandeling krijgen in Nederland, terwijl dieandere Afrikanen het moeten doen met matige voorzieningen ineigen land? Maar hoort niet iedereen in Nederland het recht opzorg te krijgen, ook al is de vreemdeling illegaal?

Rond de millenniumwisseling wordt de gezondheidszorg voorvreemdelingen ook in de politiek groot uitgelicht. Een met HIVbesmette Somalische vrouw dient het land te verlaten. VeelNederlanders schamen zich, omdat een ernstig zieke vrouw wordtteruggezonden naar een onderontwikkeld gebied.

Ook angst regeert: straks komen duizenden met HIV besmetteAfrikanen naar het medisch paradijs Nederland. Daarnaast zijner signalen dat het aantal nierdialyses onder asielzoekersonevenredig hoog is. Later worden die berichten door hetNederlands Instituut voor Onderzoek van de Gezondheidszorg(Nivel) ontkracht. De onderzoekers zien juist een daling van hetaantal nierpatiënten dat naar Nederland vlucht.

Maar die nuance komt te laat. Medisch toerisme wordt hétnieuwe modewoord in asielzoekersland. De politiek reageertverontrust, de Kamer stelt vragen, waarop de staatssecretaris vanJustitie en de minister van Volksgezondheid besluiten eencommissie in te stellen die de medische aspecten en juridischekanten binnen het Nederlandse vreemdelingenbeleid moetonderzoeken.

Eind 2004 presenteert Smeets zijn rapport en helpt daarmeeeen fabeltje over medisch toerisme uit de wereld. 'Het aantalNederlanders dat zich voor een medische behandeling naar hetbuitenland begeeft, is vermoedelijk een veelvoud van het aantalvreemdelingen dat om diezelfde reden hierheen komt.'

Sterker nog, de commissie signaleert dat de zieke(ex-)asielzoeker niet in de watten wordt gelegd. 'In Nederlandwordt eerder te weinig dan te veel aandacht besteed aan demedische aspecten rond vreemdelingen', luidt de conclusie. Hetrapport wordt meteen omarmd door advocaten, mensenrechtenbewakersen vluchtelingenorganisaties.

En door de medische wereld. De artsenfederatie KNMGwaarschuwt al jaren voor een gebrekkige gezondheidszorg voorvreemdelingen. Het strenge asielbeleid druist immers vaak integen het 'natuurlijk handelen' van hulpverleners. De grootstezorg van de federatie is de toegankelijkheid van de zorg voorvreemdelingen. Artsen krijgen te maken met drempels enniet-artsen moeten beoordelen of een asielzoeker recht heeft opmedische hulp.

Veel kritiek treft vooral het Bureau Medische Advisering(BMA) van het ministerie van Justitie. De specialisten van ditbureau moeten vaststellen of een asielzoeker in een medischenoodsituatie verkeert. Op basis van dit advies bepaalt deImmigratie- en Naturalisatiedienst (IND) of een vreemdeling inaanmerking komt voor een verblijfsstatus.

De commissie-Smeets ziet een mogelijke belangenverstrengelingtussen het BMA en de IND, die beide onder Justitie vallen. Despecialisten stellen vragen op gezag van het departement, volgeneen door de IND opgestelde standaardprocedure en zien deasielzoeker zelden. Bovendien kan alleen het BMA opdracht gevenvoor een medisch onderzoek, de vreemdeling zelf kan het bureauniet inschakelen. 'Een arts die een geneeskundige verklaringuitbrengt, moet dat kunnen doen zonder beïnvloeding', aldus decommissie. De conclusie is dat de medische adviseursverantwoording moeten afleggen aan de IND.

Minister Verdonk voor Vreemdelingenzaken blijft vasthouden aan'de autonome positie', vastgelegd in een protocol van het BMA.De korte lijntjes tussen de medische adviseurs en de IND leidenjuist tot een efficiënte werkwijze, meent zij. De BMA-artsenkunnen zo sneller hun werkwijze aanpassen.

Positionering

Wel heeft Verdonk de Tweede Kamer toegezegd dat de Inspectievoor de Gezondheidszorg onderzoek gaat doen naar 'depositionering' van het bureau. De uitslag van dat onderzoek laatal ruim een jaar op zich wachten. Volgens het ministerie wordthet rapport binnenkort openbaar gemaakt.

De medische wereld, vluchtelingenorganisaties en decommissie-Smeets bekritiseren ook de manier waarop het BMA kijktof de behandeling van een bepaalde ziekte mogelijk is in het landvan herkomst. Het adviesbureau gebruikt in rapporten meestalgegevens van een organisatie als International SOS, diebijvoorbeeld stelt dat in Angola een apparaat voor nierdialyseaanwezig is.

In maart 2005 concludeerde de rechtbank in Den Haag in eenzaak van een suïcidale vrouw uit Azerbeidzjan dat informatie van het BMA soms te summier is. 'International SOS is eenhulporganisatie die zich uitsluitend richt op medische zorg voorwesterlingen die in het buitenland zorg behoeven', aldus derechter. In een reactie zegt het ministerie van Justitie meerderebronnen te gebruiken.

Naast onduidelijke informatie is ook vaak niet helder of een in Nederland uitgeprocedeerde asielzoeker toegang heeft totnierdialyse in Angola. Organisaties stellen dat het BMA vrijwelaltijd meldt dat behandeling in het land van herkomst mogelijkis. Verdonk zei enkele maanden geleden dat het onmogelijk is nate gaan of een uitgeprocedeerde asielzoeker bij terugkeer in eigen land feitelijk toegang krijgt tot medische zorg.

Daarnaast is de gezondheidszorg in Nederland meestal beterdan in de landen waar vluchtelingen vandaan komen. Financiële argumenten (een nierdialyse zou te duur zijn voor deex-asielzoeker in Angola) spelen geen rol. Wel maakt hetministerie een uitzondering voor asielzoekers die wegensdiscriminatie geen recht hebben op medische behandeling in hetland van herkomst. Dat moeten zij dan wel zelf aantonen.

Smeets levert in zijn rapport ook forse kritiek op de medischezorg aan illegalen en asielzoekers die een nieuwe medischeprocedure zijn aangegaan (en die geen recht op opvang hebben).Zij zijn onverzekerd en krijgen alleen noodzakelijk medischehulp, soms belanden de vreemdelingen tussen de wal en het schip.Illegalen krijgen dan wel de medisch noodzakelijke hulp, maar datbegrip wordt steeds verder ingeperkt, vindenvluchtelingenorganisaties én medici.

Arts Evert Bloemen van Pharos (Kenniscentrum Vluchtelingen enGezondheid) signaleert een hard klimaat in zijn recente boek Eenbriefje van de dokter. 'Het verlenen van zorg aan onverzekerdevreemdelingen kan steeds restrictiever worden toegepast met eensteeds striktere hantering van het begrip medisch noodzakelijk.'

Smeets erkent dat asielzoekers vaak een medische procedurebeginnen in de hoop alsnog een verblijfsstatus te bemachtigen.Maar zieke vreemdelingen moeten daar niet de dupe van worden,vindt Smeets.

'Het huidige vreemdelingenbeleid druist vaak in tegen hetnatuurlijk handelen van medici. Het rapport staat los van emotieen de waan van de dag, maar laat wel zien dat medisch Nederlandzo over het beleid denkt. De politiek heeft dat naast zichneergelegd, deze regering weet kennelijk zelf wel hoe het moet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden